{"id":6872,"date":"2024-03-06T13:02:51","date_gmt":"2024-03-06T12:02:51","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=6872"},"modified":"2024-07-19T13:10:40","modified_gmt":"2024-07-19T12:10:40","slug":"pasojat-e-kercenimeve-te-donald-trump-ne-kohezionin-e-nato-s","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/uncategorized\/pasojat-e-kercenimeve-te-donald-trump-ne-kohezionin-e-nato-s\/","title":{"rendered":"Pasojat e k\u00ebrc\u00ebnimeve t\u00eb Donald Trump n\u00eb kohezionin e NATO-s"},"content":{"rendered":"<p>Ish-presidenti amerikan, Donald Trump, i cili pritet t\u00eb jet\u00eb i nominuari nga Partia Republikane p\u00ebr zgjedhjet presidenciale t\u00eb vitit 2024, ka rikthyer rishtazi retorik\u00ebn e tij t\u00eb ashp\u00ebr ndaj NATO-s. N\u00eb nj\u00eb fjalim zgjedhor t\u00eb mbajtur n\u00eb Karolin\u00ebn e Jugut, ai <a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=7lqoI04QVmI\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">n\u00ebnvizoi<\/a> se an\u00ebtar\u00ebt e Aleanc\u00ebs duhet t\u00eb jen\u00eb t\u00eb vet\u00ebdijsh\u00ebm se n\u00ebse nuk investojn\u00eb mjaftuesh\u00ebm n\u00eb mbrojtje, Shtetet e Bashkuara nuk do t\u00eb jen\u00eb n\u00eb gjendje t\u2019i mbrojn\u00eb n\u00eb rast t\u00eb sulmit nga Rusia.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Edhe pse nj\u00eb deklarat\u00eb e till\u00eb ting\u00ebllon shokuese p\u00ebr lider\u00ebt e vendeve <a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=obiP0hv65to\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">an\u00ebtare<\/a> t\u00eb NATO-s, kjo nuk \u00ebsht\u00eb hera e par\u00eb q\u00eb Trump p\u00ebrdor nj\u00eb diskurs t\u00eb till\u00eb, duke akuzuar dhe k\u00ebrc\u00ebnuar vendet an\u00ebtare dhe vet\u00eb q\u00ebndrueshm\u00ebrin\u00eb e organizat\u00ebs. P\u00ebrgjat\u00eb mandatit t\u00eb tij t\u00eb par\u00eb presidencial, ai ishte vazhdimisht kritik ndaj shteteve an\u00ebtare q\u00eb nuk e p\u00ebrmbushin pragun minimal prej 2% t\u00eb shpenzimeve n\u00eb mbrojtje. N\u00eb nj\u00eb rast ai madje k\u00ebrc\u00ebnoi se ShBA-ja mund t\u00eb t\u00ebrhiqej krejt\u00ebsisht nga <a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=cTn6lZnC1k4\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">NATO-ja<\/a>.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Trump nuk \u00ebsht\u00eb presidenti i par\u00eb amerikan q\u00eb ka ushtruar presion mbi shtetet aleate p\u00ebr t\u00eb rritur shpenzimet dhe p\u00ebr t\u00eb kontribuar m\u00eb shum\u00eb n\u00eb misionet e NATO-s. N\u00eb fakt, \u00e7\u00ebshtja e ndarjes s\u00eb drejt\u00eb t\u00eb barr\u00ebs nd\u00ebrmjet ShBA-s\u00eb dhe shteteve europiane \u00ebsht\u00eb po aq e vjet\u00ebr sa vet\u00eb Aleanca.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb, ShBA-ja kishte rreth 300 mij\u00eb trupa t\u00eb vendosur n\u00eb Europ\u00eb dhe kontribuonte me 50% t\u00eb shpenzimeve totale t\u00eb mbrojtjes p\u00ebr aleat\u00ebt. N\u00eb at\u00eb koh\u00eb, administratat e nj\u00ebpasnj\u00ebshme amerikane shpreh\u00ebn zhg\u00ebnjimin e tyre ndaj Gjermanis\u00eb Per\u00ebndimore, duke e konsideruar se kontribuonte minimalisht n\u00eb mbrojtjen e Europ\u00ebs kund\u00ebr k\u00ebrc\u00ebnimit <a href=\"https:\/\/espas.secure.europarl.europa.eu\/orbis\/system\/files\/generated\/document\/en\/NATO_and_Trump_web_0623.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">sovjetik<\/a>.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>N\u00eb vitet \u201850, n\u00eb nj\u00eb telegram sekret t\u00eb l\u00ebshuar nga Departamenti i Shtetit p\u00ebr aleat\u00ebt europian\u00eb, paralajm\u00ebrohej se i gjith\u00eb programi i mbrojtjes i NATO-s mund t\u00eb kolapsonte. P\u00ebr t\u00eb nxitur m\u00eb shum\u00eb investime, Departamenti i Shtetit vuri n\u00eb dukje se ShBA-ja po shpenzonte kat\u00ebrfish shum\u00eb n\u00eb raport me t\u00eb gjith\u00eb an\u00ebtar\u00ebt e Aleanc\u00ebs s\u00eb <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/Defense-West-European-Transatlantic-Bargain\/dp\/1526105764\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">bashku<\/a>.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Vite m\u00eb von\u00eb, n\u00eb nj\u00eb let\u00ebr d\u00ebrguar NATO-s, ish-presidenti John Kennedy theksoi se p\u00ebr shkak se kishte resurse m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha, ShBA-ja ishte e p\u00ebrgatitur t\u00eb merrte p\u00ebrsip\u00ebr pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb barr\u00ebs. Por, vendet e Europ\u00ebs Per\u00ebndimore duhet t\u00eb kontribuonin nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb barabart\u00eb t\u00eb resurseve p\u00ebr detyrat e mbrojtjes s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt. P\u00ebrndryshe, <a href=\"https:\/\/www.presidency.ucsb.edu\/documents\/message-the-permanent-council-the-north-atlantic-treaty-organization\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">sipas<\/a> tij, \u201cp\u00ebrpjekja jon\u00eb do t\u00eb d\u00ebshtonte me siguri.\u201d<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Trendi i shtimit t\u00eb presionit p\u00ebr rritjen e shpenzimeve vazhdoi edhe pas Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb, ku pjesa e ShBA-s\u00eb n\u00eb shpenzimet totale t\u00eb NATO-s u rrit deri n\u00eb <a href=\"https:\/\/espas.secure.europarl.europa.eu\/orbis\/system\/files\/generated\/document\/en\/NATO_and_Trump_web_0623.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">68%<\/a>. P\u00ebr t\u00eb p\u00ebrafruar hendekun n\u00eb rritje n\u00eb investime, p\u00ebrgjat\u00eb viteve u vendos\u00ebn objektiva t\u00eb ndryshme p\u00ebr shpenzimet e mbrojtjes, t\u00eb cilat kalkuloheshin n\u00eb raport me produktin e brendsh\u00ebm bruto t\u00eb vendeve an\u00ebtare. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, si rezultat i zhvillimeve gjeopolitike dhe perceptimit t\u00eb k\u00ebrc\u00ebnimit rus, n\u00eb vitin 1997 ky prag u vendos t\u00eb ishte 3%, por n\u00eb vitin 2006 u ul n\u00eb 2%. Megjithat\u00eb, jo t\u00eb gjitha shtetet an\u00ebtare t\u00eb NATO-s e respektuan k\u00ebt\u00eb kusht. K\u00ebshtu, n\u00eb Samitin e NATO-s n\u00eb Bukuresht, m\u00eb 2008, ish-presidenti <a href=\"https:\/\/www.presidency.ucsb.edu\/documents\/fact-sheet-2008-nato-summit\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">George W. Bush<\/a> inkurajoi partner\u00ebt europian\u00eb t\u00eb rrisin investimet e tyre n\u00eb mbrojtje, me besimin se kjo do t\u2019i b\u00ebnte ata m\u00eb t\u00eb fort\u00eb dhe m\u00eb t\u00eb aft\u00eb n\u00eb operacionet e p\u00ebrbashk\u00ebta.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Mir\u00ebpo, viti 2014 solli transformime t\u00eb reja n\u00eb mjedisin e siguris\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare, duke detyruar NATO-n t\u00eb p\u00ebrshtatet me rrethanat e reja. Aneksimi i Krimes\u00eb nga Rusia ndikoi n\u00eb ndryshimin e diskursit politik t\u00eb president\u00ebve amerikan\u00eb dhe rritjen e presionit p\u00ebr vendet an\u00ebtare p\u00ebr ngritjen e buxheteve t\u00eb tyre t\u00eb siguris\u00eb. K\u00ebshtu, ish-presidenti Barack Obama, duke folur n\u00eb nj\u00eb panair tregtar n\u00eb Hanover t\u00eb Gjermanis\u00eb n\u00eb vitin 2016, ishte shprehur i brengosur se Europa \u00ebsht\u00eb e vet\u00ebk\u00ebnaqur me kapacitetet mbrojt\u00ebse q\u00eb posedon. Ai p\u00ebrs\u00ebriti thirrjen p\u00ebr an\u00ebtar\u00ebt e NATO-s q\u00eb t\u00eb paguajn\u00eb pjes\u00ebn e tyre p\u00ebr t\u00eb financuar <a href=\"https:\/\/www.france24.com\/en\/20160425-obama-calls-complacent-europe-raise-defence-spending\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Aleanc\u00ebn<\/a>.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Pra, evidenca historike d\u00ebshmon se Donald Trump nuk \u00ebsht\u00eb presidenti i par\u00eb amerikan q\u00eb ka k\u00ebrkuar nga vendet europiane an\u00ebtare t\u00eb Aleanc\u00ebs t\u00eb marrin p\u00ebrsip\u00ebr pjes\u00ebn e tyre t\u00eb barr\u00ebs p\u00ebr funksionimin e organizat\u00ebs. Gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb dhe deri n\u00eb vitin 2014, presioni ndaj vendeve aleate u b\u00eb kryesisht p\u00ebrmes kanaleve zyrtare diplomatike, apo duke shfryt\u00ebzuar takime multilaterale ku trajtoheshin \u00e7\u00ebshtje t\u00eb siguris\u00eb. Ky presion zakonisht kishte karakter inkurajues dhe sugjerues, por jo k\u00ebrc\u00ebnues. Pas aneksimit t\u00eb Krimes\u00eb nga Rusia, kjo qasje filloi t\u00eb ndryshonte.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Mir\u00ebpo, p\u00ebr dalim nga president\u00ebt e tjer\u00eb, Trump p\u00ebrdor spektaklin publik si stil t\u00eb komunikimit politik. P\u00ebrve\u00e7 presionit p\u00ebr rritjen e shpenzimeve, ai <a href=\"https:\/\/www.politico.com\/news\/2024\/02\/14\/trump-nato-allies-00141590\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">k\u00ebrc\u00ebnoi<\/a> aleat\u00ebt me t\u00ebrheqjen e plot\u00eb t\u00eb ShBA-s\u00eb nga NATO-ja, ose me kusht\u00ebzimin e aktivizimit t\u00eb nenit 5 t\u00eb traktatit themelues t\u00eb NATO-s \u2013 q\u00eb parasheh mbrojtjen e \u00e7do an\u00ebtari n\u00eb rast sulmi \u2013 vet\u00ebm p\u00ebr ato vende q\u00eb p\u00ebrmbushin pragun prej 2%.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Nj\u00eb qasje e till\u00eb transaksionale dhe k\u00ebrc\u00ebnuese \u00ebsht\u00eb e d\u00ebmshme p\u00ebr Aleanc\u00ebn. Pik\u00ebrisht k\u00ebtu q\u00ebndron edhe dallimi kryesor q\u00eb Donald Trump e ka me president\u00ebt e tjer\u00eb amerikan\u00eb sa u p\u00ebrket raporteve me NATO-n. Trump \u00ebsht\u00eb i vetmi president amerikan i cili ka deklaruar se nuk do ta respektonte traktatin e NATO-s dhe se do ta t\u00ebrhiqte ShBA-n\u00eb nga Aleanca.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Veprimet e tij v\u00ebn\u00eb n\u00eb dyshim vlerat themelore t\u00eb NATO-s, t\u00eb mb\u00ebshtetura n\u00eb parimet e mbrojtjes kolektive, dhe l\u00ebkundin obligimet strategjike t\u00eb Aleanc\u00ebs ndaj aleat\u00ebve europian\u00eb. Kjo qasje cenon karakterin unifikues t\u00eb NATO-s, por shkon edhe kund\u00ebr interesave t\u00eb vet\u00eb ShBA-s\u00eb p\u00ebr t\u00eb projektuar fuqi n\u00eb nj\u00eb bot\u00eb gjithnj\u00eb e m\u00eb t\u00eb pasigurt. Mbi t\u00eb gjitha, kjo qasje v\u00eb n\u00eb pik\u00ebpyetje partneritetin me aleat\u00eb strategjik\u00eb dhe nxjerr n\u00eb pah nj\u00eb pik\u00ebpyetje t\u00eb madhe: n\u00ebse vendet aleate mund ta llogarisin ShBA-n\u00eb si aleat.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ish-presidenti amerikan, Donald Trump, i cili pritet t\u00eb jet\u00eb i nominuari nga Partia Republikane p\u00ebr zgjedhjet presidenciale t\u00eb vitit 2024, ka rikthyer rishtazi retorik\u00ebn e tij t\u00eb ashp\u00ebr ndaj NATO-s. N\u00eb nj\u00eb fjalim zgjedhor t\u00eb mbajtur n\u00eb Karolin\u00ebn e Jugut, ai n\u00ebnvizoi se an\u00ebtar\u00ebt e Aleanc\u00ebs duhet t\u00eb jen\u00eb t\u00eb vet\u00ebdijsh\u00ebm se n\u00ebse nuk investojn\u00eb [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":402,"featured_media":6868,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9,1],"tags":[637,1000,999],"ppma_author":[688],"class_list":["post-6872","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","category-uncategorized","tag-nato","tag-politike-e-jashtme","tag-shba"],"authors":[{"term_id":688,"user_id":402,"is_guest":0,"slug":"alfred-marleku","display_name":"Alfred Marleku","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/IMG_0067-min-scaled-1-e1725456797811.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/IMG_0067-min-scaled-1-e1725456797811.jpg"},"user_url":"","last_name":"Marleku","first_name":"Alfred","description":"Alfred Marleku ka p\u00ebrfunduar studimet bachelor, master dhe ato t\u00eb doktorat\u00ebs n\u00eb shkenca politike. Aktualisht \u00ebsht\u00eb ligj\u00ebrues n\u00eb Kolegjin \u201cUBT\u201d, Fakultetin e Shkencave Politike.\r\n\r\nP\u00ebr shum\u00eb vjet ka punuar si menaxher i projekteve t\u00eb ndryshme t\u00eb financuara nga Komisioni Evropian, USAID-i, Ambasada Amerikane etj., t\u00eb cilat fokusohen, kryesisht, n\u00eb reformat e arsimit t\u00eb lart\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb k\u00ebrkim dhe zhvillim (R&amp;D); kthimin e trurit; zhvillimin e plan-programeve n\u00eb harmoni me nevojat e tregut etj. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb ka qen\u00eb i angazhuar edhe n\u00eb sektorin publik si k\u00ebshilltar politik n\u00eb fush\u00ebn e bashk\u00ebpunimit juridik nd\u00ebrkomb\u00ebtar."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6872","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/402"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6872"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6872\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6874,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6872\/revisions\/6874"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6868"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6872"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6872"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6872"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=6872"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}