{"id":7464,"date":"2020-06-10T15:00:55","date_gmt":"2020-06-10T13:00:55","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=7464"},"modified":"2024-09-10T15:03:42","modified_gmt":"2024-09-10T13:03:42","slug":"burimet-e-legjitimitetit-politik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/analize\/burimet-e-legjitimitetit-politik\/","title":{"rendered":"Burimet e legjitimitetit politik"},"content":{"rendered":"

Legjitimiteti politik ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me besimin n\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn e autoritetit p\u00ebr t\u00eb nxjerr\u00eb urdh\u00ebra dhe p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar zbatimin e tyre, ose shkurt, p\u00ebr t\u00eb sunduar. Burimet e legjitimtietit jan\u00eb aq t\u00eb shumta dhe t\u00eb ndryshme sa ka edhe sisteme politike. Mir\u00ebpo, mund t\u00eb nxiren disa burime q\u00eb mund t\u00eb thuhet se vlejn\u00eb n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi. Ato burime mund t\u00eb zb\u00ebrthehen n\u00eb dy lloje: nj\u00ebri lloj ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me procedur\u00ebn e marrjes s\u00eb pushtetit ose arritjes n\u00eb autoritet dhe rregullave t\u00eb ushtrimit t\u00eb pushtetit, nd\u00ebrsa tjetri ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me p\u00ebrmbajtjen e rezultateve t\u00eb ushtrimit t\u00eb pushtetit. Nga nj\u00eb aspekt tjet\u00ebr, burimet e legjitmitetit politik mund t\u00eb jen\u00eb ose t\u00eb brendshme, dometh\u00ebn\u00eb q\u00eb burojn\u00eb nga subjektet\u00a0 q\u00eb i n\u00ebnshtrohet ose qeverisen nga nj\u00eb pushtet politik, ose t\u00eb jashtme, dometh\u00ebn\u00eb q\u00eb burojn\u00eb nga nga bashk\u00ebsia e organizuar e shteteve.<\/span><\/i><\/p>\n

Nj\u00eb autoritet politik, administrat\u00eb, qeveri ose shtet arrin nj\u00eb shkall\u00eb legjitimiteti t\u00eb brendsh\u00ebm ose popullor n\u00ebse fiton besimin, p\u00eblqimin dhe mb\u00ebshtetjen e qytetar\u00ebve p\u00ebrmes m\u00ebnyrave t\u00eb ndryshme, prej t\u00eb cilave si m\u00eb kryesoret mund t\u00eb theksojm\u00eb: (1) Arritja e rezultateve q\u00eb jan\u00eb n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb s\u00eb mir\u00ebs s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt ose mir\u00ebqenies kolektive, p\u00ebrmes ofrimit t\u00eb gj\u00ebrave q\u00eb i duan qytetar\u00ebt dhe q\u00eb jan\u00eb n\u00eb interes t\u00eb publikut, si p\u00ebr shembull m\u00eb kryesoret: siguria fizike, ekonomike e sociale; (2) Respektimi i rregullave formale p\u00ebr t\u00eb arritur n\u00eb autoritet, n\u00eb t\u00eb cilat rregulla qytetar\u00ebt besojn\u00eb se jan\u00eb t\u00eb drejta, si p\u00ebr shembull, n\u00eb sistemet demokratike, marrja e posteve udh\u00ebheq\u00ebse politike p\u00ebrmes procesit t\u00eb zgjedhjeve t\u00eb paanshme t\u00eb kandidimit t\u00eb lir\u00eb dhe vot\u00ebs s\u00eb lir\u00eb e t\u00eb barabart\u00eb; (3) Respektimi i rregullave t\u00eb ushtrimit t\u00eb pushtetit, dometh\u00ebn\u00eb procedurave valide p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb vendime t\u00eb caktuara politike q\u00eb afektojn\u00eb subjektet e pushtetit ose qytetar\u00ebt e shtetit, q\u00eb n\u00ebnkupton sundimin e ligjit; (4) Besimi n\u00eb rendin dhe ligjin ekzistues dhe shprehia q\u00eb qytetar\u00ebt kan\u00eb krijuar p\u00ebr t\u2019iu bindur ligjit; (5) Lidhja e ngjashm\u00ebrit\u00eb n\u00eb mes autoritetit politik, dometh\u00ebn\u00eb udh\u00ebheq\u00ebsve ose organizatave e institucioneve politike, dhe subjekteve t\u00eb tyre, duke konfirmuar dhe forcuar lidhjet e ngjashm\u00ebrit\u00eb historike dhe identitare, r\u00ebndom ato etnike a fetare, q\u00eb aturotetet politike kan\u00eb me qytetar\u00ebt dhe (6) Meritat e vendimmarr\u00ebsve n\u00eb saje t\u00eb aft\u00ebsis\u00eb, kompetenc\u00ebs ose ekspertiz\u00ebs s\u00eb tyre p\u00ebr t\u00eb administruar ose qeverisur nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje me r\u00ebnd\u00ebsi publike.<\/span><\/p>\n

Shkurt, q\u00eb nj\u00eb autoritet politik t\u00eb g\u00ebzoj\u00eb legjitimitet popullor, ai duhet t\u00eb vij\u00eb nga nj\u00eb burim autoritativ dhe t\u2019i sh\u00ebrbej\u00eb interesave publike n\u00eb t\u00eb cilat besojn\u00eb njer\u00ebzit, dhe jo vet\u00ebm interesave t\u00eb pushtetar\u00ebve ose grupeve t\u00eb caktuara.<\/span><\/p>\n

P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebtyre burimeve t\u00eb p\u00ebrgjithshme, n\u00eb raste t\u00eb tjera theksohen edhe burime t\u00eb posa\u00e7me t\u00eb legjitimitetit, var\u00ebsisht prej sistemit politik. K\u00ebshtu, p\u00ebr sistemet demokratike, bie fjala, parimet fundamentale t\u00eb legjitimitetit jan\u00eb kriteret normative vijuese: (1) Sovraniteti popullor q\u00eb postulon se populli \u00ebsht\u00eb bart\u00ebs i s\u00eb drejt\u00ebs p\u00ebr t\u00eb vendosur p\u00ebr vete; (2) Pjes\u00ebmarrja e qytetar\u00ebve n\u00eb vendimmarrje politike, p\u00ebr shembull p\u00ebrmes referendumit; (3) P\u00ebrfaq\u00ebsimi i qytetar\u00ebve, q\u00eb n\u00ebnkupton se qytetar\u00ebt i zgjedhin vet\u00eb politikan\u00ebt, r\u00ebndom p\u00ebrmes nj\u00eb procesi elektoral me vot\u00eb qytetare, q\u00eb u mund\u00ebson atyre t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb vullnetin e tyre n\u00eb vendimmmarrjen politike; (4) Deliberimi q\u00eb n\u00ebnkupton procesin e diskutimeve racionale e debateve t\u00eb hapura p\u00ebrkitazi me politikat e duhura; (5) Llogaridh\u00ebnia e p\u00ebrfaq\u00ebsuesve t\u00eb popullit, qoft\u00eb si llogaridh\u00ebnie ligjore, qoft\u00eb si elektorale; (6) Mbrojtja e t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut q\u00eb n\u00ebnkupon se pjes\u00ebtar\u00ebt e nj\u00eb komuniteti demokratik qeverisen nga ligji q\u00eb sanksionin t\u00eb drejtat e njeriut dhe (7) Garantimi dhe mbrojtja e t\u00eb drejtave t\u00eb pakicave. Ve\u00e7 k\u00ebtyre, kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr sistemet demokratike, p\u00eblqimi qytetar ka r\u00ebnd\u00ebsi ky\u00e7, pasi q\u00eb merret si tregues i legjitimitetit.<\/span><\/p>\n

Legjitimiteti si procedur\u00eb dhe si p\u00ebrmbajtje<\/span><\/i><\/p>\n

Nj\u00eb autoritet \u00ebsht\u00eb legjitim at\u00ebher\u00eb kur justifikohet sundimi i tij, pra i njihet e drejta p\u00ebr t\u00eb sunduar (<\/span>https:\/\/sbunker.net\/vita-contemplativa-bllogje-tematike\/90513\/cfare-eshte-legjitimiteti-politik\/<\/span><\/a> ). Pyetja q\u00eb shtrohet \u00ebsht\u00eb se n\u00ebn \u00e7far\u00eb kushtesh mund t\u00eb thuhet se nj\u00eb autoritet, regjim a qeveri e ka t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr t\u00eb sunduar ose qeverisur, ose, me th\u00ebn\u00eb shkurt, si krijohet legjitimiteti politik. P\u00ebrgjigjet q\u00eb i jan\u00eb dh\u00ebn\u00eb k\u00ebsaj pyetjeje jan\u00eb dy llojesh: nj\u00ebra shikon n\u00eb procesin q\u00eb e validon autoritetin si dhe procedurat e vendimmarrjes dhe realizimit t\u00eb q\u00ebllimeve t\u00eb autoritetit, nd\u00ebrsa tjetra n\u00eb p\u00ebrmbajtjen ose cil\u00ebsin\u00eb e rezultateve t\u00eb atyre politikave. S\u00eb k\u00ebndejmi lind dallimi nd\u00ebrmjet legjitimitetit procedural dhe atij p\u00ebrmbajt\u00ebsor. Legjitimiteti procedural ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me origjin\u00ebn e autoritetit dhe me at\u00eb se si ai merr e zbaton vendime, nd\u00ebrsa ai p\u00ebrmbajt\u00ebsor me q\u00ebllimet ose rezultatet e prodhuara nga autoriteti politik ose institucionet qeveris\u00ebse.<\/span><\/p>\n

Nga k\u00ebto dy pik\u00ebv\u00ebshtrime ka rezultuar debati se n\u00eb analiz\u00ebn e legjitimitetit a \u00ebsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme se si arrihet n\u00eb pushtet apo \u00e7far\u00eb rezultatesh prodhon ai (pavar\u00ebsisht se si \u00ebsht\u00eb arritur ai), si p\u00ebr shembull, ofrimi i siguris\u00eb dhe t\u00eb mirave publike nga ana e nj\u00eb qeverie, shteti a institucioni politik. Sido q\u00eb t\u00eb jet\u00eb, p\u00ebr analiz\u00eb m\u00eb t\u00eb plot\u00eb t\u00eb dukuris\u00eb, legjitimiteti duhet t\u00eb studiohet si n\u00eb an\u00ebn e procedur\u00ebs s\u00eb krijimit t\u00eb autoritetit dhe vendimmarrjes politike, ashtu dhe n\u00eb an\u00ebn e p\u00ebrmbajtjes dhe rezultateve t\u00eb politikave.<\/span><\/p>\n

Nga nj\u00eb analiz\u00eb e shpejt\u00eb e burimeve dhe kritereve t\u00eb legjitimitetit t\u00eb paraqitura n\u00eb fillim t\u00eb k\u00ebtij artikulli, v\u00ebrehet se disa prej tyre kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me procedur\u00ebn ose rregullat e arritjes s\u00eb pushtetit politik ose t\u00eb ushtrimit t\u00eb tij, nd\u00ebrsa t\u00eb tjerat kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me p\u00ebrmbajtjen dhe rezultatin e vendimeve politike. Bie fjala, nga burimet e legjitimitetit q\u00eb n\u00eb fillim t\u00eb artikullit i quajt\u00ebm burime t\u00eb brendshme ose popullore, mund t\u00eb v\u00ebrejm\u00eb se nd\u00ebrsa burimi i par\u00eb n\u00eb at\u00eb list\u00eb (arritja e rezultateve n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb s\u00eb mir\u00ebs s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt) ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me rezultatet e vendimeve politike t\u00eb autoritetit politik, burimi i dyt\u00eb dhe i tret\u00eb (respektimi i rregullave p\u00ebr t\u00eb arritur n\u00eb autoritet dhe p\u00ebr t\u00eb ushtruar pushtet) kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me procedur\u00ebn e marrjes s\u00eb pushtetit dhe procedur\u00ebn e vendimmmarrjes politike, p\u00ebrkat\u00ebsisht. K\u00ebshtu, nd\u00ebrsa burimi i par\u00eb ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me p\u00ebrmbajtjen e politikave, flitet p\u00ebr legjitimitetin p\u00ebrmbajt\u00ebsor ose legjitimitetin p\u00ebrmes rezultateve n\u00eb an\u00ebn e \u201coutput\u201d-it t\u00eb nj\u00eb sistemi politik. N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, burimi i dyt\u00eb dhe i tret\u00eb n\u00eb list\u00eb kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me aspektin ligjor t\u00eb legjitimitetit, pra me ligjshm\u00ebrin\u00eb, dhe n\u00eb ato raste flitet p\u00ebr legjitimitetin procedural n\u00eb an\u00ebn e \u201cinput\u201d-it t\u00eb nj\u00eb sistemi politik.<\/span><\/p>\n

Burimet e brendshme dhe t\u00eb jashtme t\u00eb legjitimitetit<\/span><\/i><\/p>\n

Legjitimiteti, pra, ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me pranimin e nj\u00eb autoriteti politik si t\u00eb drejt\u00eb dhe t\u00eb duhur. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, shtrohet pyetja: kush legjitimon, pra nga kush k\u00ebrkohet legjitimiteti ose kush \u00ebsht\u00eb ai grup njer\u00ebzish, komunitet, organizat\u00eb a organ q\u00eb n\u00ebse e pranon nj\u00eb autoritet si t\u00eb drejt\u00eb dhe t\u00eb duhur, ai autoritet b\u00ebhet legjitim?<\/span><\/p>\n

P\u00ebr t\u2019iu p\u00ebrgjigjur k\u00ebsaj pyetjeje duhen shikuar kontekstet e ve\u00e7anta p\u00ebr t\u00eb par\u00eb se si e tek dikush, nj\u00eb grup njer\u00ebzish a organizat\u00eb, g\u00ebzon autoritetin t\u00eb legjitimoj\u00eb ose ta sfidoj\u00eb nj\u00eb autoritet politik. Sidoqoft\u00eb, mund t\u00eb thuhet se n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, nj\u00eb autoriteti i njihet legjitimiteti ose nga popullata q\u00eb sundohet a qeveriset prej tij ose nga nj\u00eb organ i komunitetit t\u00eb organizuar nd\u00ebrkomb\u00ebtar. N\u00eb rastin e par\u00eb, flitet p\u00ebr legjitimitet nga brenda ose vendor, nd\u00ebrsa n\u00eb rastin e dyt\u00eb, p\u00ebr legjitimitet nga jasht\u00eb ose nd\u00ebrkomb\u00ebtar.<\/span><\/p>\n

Diskutimi i legjitimitetit t\u00eb autoritetit politik b\u00ebhet duke analizuar kriteret e legjitimitetit t\u00eb brendsh\u00ebm ose vendor si dhe kriteret e legjitimitetit t\u00eb jasht\u00ebm ose nd\u00ebrkomb\u00ebtar. Kriteri i par\u00eb ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me shkall\u00ebn e pranimit t\u00eb autoritetit nga ana e subjekteve t\u00eb tij, dometh\u00ebn\u00eb t\u00eb popullat\u00ebs s\u00eb qeverisur dhe p\u00ebrfaq\u00ebsuesve politik\u00eb t\u00eb tyre, nd\u00ebrsa i dyti varet nga legjitimiteti q\u00eb nd\u00ebrtohet nga pranimi i an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb bashk\u00ebsis\u00eb s\u00eb shteteve.<\/span><\/p>\n

P\u00ebr t\u00eb ilustruar, n\u00eb fillim t\u00eb k\u00ebtij artikulli u listuan burimet e legjitimitetit si standarde t\u00eb brendshme legjitimuese dhe u tha se legjitimiteti i brendsh\u00ebm ose vendor p\u00ebrfaqet me p\u00eblqim, mb\u00ebshtetje dhe veprime t\u00eb subjekteve ose qytetar\u00ebve, q\u00eb mund t\u00eb merren si tregues ose konfirmues s\u00eb legjitimitetit, p\u00ebr arsye se subjektet q\u00eb i n\u00ebnshtrohen autoritetit besojn\u00eb q\u00eb ai ose urdh\u00ebrat q\u00eb dalin prej tij jan\u00eb t\u00eb drejta e t\u00eb duhura, si dhe me bindje nga subjektet, sepse ata besojn\u00eb se t\u00eb veprohet sipas atyre urdh\u00ebrave \u00ebsht\u00eb e duhur dhe e p\u00ebrshtatshme.<\/span><\/p>\n

Ve\u00e7 k\u00ebtyre, legjitimiteti i jasht\u00ebm ose nd\u00ebrkomb\u00ebtar n\u00ebnkupton se legjitimitetit t\u00eb shteteve u vihen k\u00ebrkesa shtes\u00eb si kusht p\u00ebr pranim t\u00eb plot\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtar. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst t\u00eb ri t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve nd\u00ebrkomb\u00ebtare, diskursi mbi k\u00ebrc\u00ebnimet p\u00ebr paqen dhe sigurin\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare e ka rip\u00ebrkufizuar vet\u00eb konceptin e sovranitetit. Sovraniteti tani m\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb i pakusht dhe prerogativ\u00eb e shteteve, por p\u00ebrgjegj\u00ebsi e tyre ndaj bashk\u00ebsis\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr t\u00eb ndaluar k\u00ebrc\u00ebnimin e paqes dhe siguris\u00eb dhe p\u00ebrhapjen e efekteve t\u00eb konfliktit brenda nj\u00eb shteti tek shtetet fqinj\u00eb dhe m\u00eb gjer\u00eb n\u00eb rajon.<\/span><\/p>\n

P\u00ebrve\u00e7 se me t\u00eb drejtat e njeriut n\u00eb pajtim me dokumentet e ligjit nd\u00ebrkomb\u00ebtar, n\u00eb fund t\u00eb shekullit XX, n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn politike europiane, kushtet e sovranitetit shtet\u00ebror kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb edhe me standardet e legjitimitetit demokratik dhe vlerave liberale. Mbi k\u00ebto norma \u00ebsht\u00eb p\u00ebrligjur, bie fjala, intervenimi ushtarak i udh\u00ebhequr nga NATO-ja kund\u00ebr Jugosllavis\u00eb n\u00eb luft\u00ebn e Kosov\u00ebs, t\u00eb cilat nj\u00ebkoh\u00ebsisht kan\u00eb sh\u00ebrbyer si kusht p\u00ebr njohjen e sovranitetit t\u00eb shtetit t\u00eb Kosov\u00ebs. Ve\u00e7 k\u00ebtyre, normat e p\u00ebrcaktuara n\u00eb standardet p\u00ebr shtet\u00ebsin\u00eb e Kosov\u00ebs t\u00eb miratuara nga OKB-ja n\u00eb vitin 2003 kishin t\u00eb b\u00ebnin me kritetet t\u00eb cilat Kosova duhej t\u2019i plot\u00ebsonte si kusht p\u00ebr t\u2019u njohur si shtet.<\/span><\/p>\n

\u00c7far\u00eb \u00ebsht\u00eb legjitimiteti politik<\/i><\/b><\/p>\n

Se \u00e7far\u00eb \u00ebsht\u00eb legjitimiteti politik, varet se n\u00eb cil\u00ebn lloj literature e k\u00ebrkojm\u00eb p\u00ebrgjigjjen. N\u00ebse p\u00ebrgjigjjen e k\u00ebrkojm\u00eb n\u00eb literatur\u00ebn e shkencave shoq\u00ebrore empirike, n\u00eb sociologji e shkenc\u00eb politike, do t\u00eb gjejm\u00eb se legjitimiteti i nj\u00eb regjimi ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me mb\u00ebshtetjen q\u00eb qytetar\u00ebt i japin atij regjimi duke u bazuar n\u00eb bindjen e tyre se ai \u00ebsht\u00eb sundim i drejt\u00eb dhe i sh\u00ebrben t\u00eb mir\u00ebs s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt. Ndryshe nga kjo, n\u00eb literatur\u00ebn filozofike dhe t\u00eb teoris\u00eb politike normative, do t\u00eb gjejm\u00eb p\u00ebrgjigjen se nj\u00eb regjim \u00ebsht\u00eb legjitim n\u00ebse n\u00eb marrjen dhe ushtrimin e pushtetit plot\u00ebson standarde t\u00eb caktuara normative.<\/span><\/p>\n

Nd\u00ebrsa t\u00eb dy qasjet konsiderojn\u00eb se kusht i domosdosh\u00ebm i legjitimitetit \u00ebsht\u00eb justifikimi moral i pushtetit, dallimet e tjera jan\u00eb t\u00eb dukshme. Nga nj\u00ebra an\u00eb, qasja empirike e shkencave shoq\u00ebrore e studion justifikimin q\u00eb buron nga besimet dhe veprimet e subjekteve t\u00eb atij pushteti n\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri t\u00eb caktuar historike. Nga ana tjet\u00ebr, qasja normative e filozofis\u00eb s\u00eb moralit dhe filozofis\u00eb e teoris\u00eb politike, standardet justifikuese i nxjerr nga gjykime normative si parime universale legjitimuese. Me nj\u00eb fjal\u00eb, nd\u00ebrsa qasja e par\u00eb pyet se <\/span>si \u00ebsht\u00eb <\/span><\/i>legjitimiteti, e dyta pyet se <\/span>si duhet t\u00eb jet\u00eb <\/span><\/i>legjitimiteti. N\u00eb k\u00ebt\u00eb artikull merrem me kuptimin e par\u00eb empirik t\u00eb legjitimtetit.<\/span><\/p>\n

Megjithk\u00ebt\u00eb, teoricieni social David Beetham argumenton se qasjet normative dhe empirike, jan\u00eb t\u00eb nd\u00ebrlidhura, p\u00ebrderisa asnj\u00ebra nuk b\u00ebn pa tjetr\u00ebn dhe nuk mund t\u00eb zhvillohet pa ndihm\u00ebn e tjetr\u00ebs. Sipas Beethamit, legjitimiteti p\u00ebrfshin tre kritere q\u00eb jan\u00eb zhvilluar n\u00eb tre tradita studimore: p\u00ebr studiuesit e s\u00eb drejt\u00ebs, nj\u00eb pushtet \u00ebsht\u00eb legjitim n\u00ebse arrihet dhe ushtrohet n\u00eb pajtim me rregullat ekzistuese, qofshin ato konventa joformale ose ligje formale; p\u00ebr filozofin\u00eb politike dhe filozofin\u00eb morale, pushteti \u00ebsht\u00eb legjitim n\u00ebse del nga nj\u00eb burim valid i autoritetit dhe p\u00ebrmbush q\u00ebllimet e duhura a t\u00eb drejta t\u00eb qeverisjes ose parimet normative q\u00eb mund t\u00eb arsyetohen moralisht; p\u00ebr shkencat shoq\u00ebrore, pushteti legjitimohet kur publikisht shprehet p\u00eblqimi ndaj tij dhe pranohet si legjitim, pra si moralisht i duhur e i drejt\u00eb, nga subjektet e n\u00ebnshtruara ose aktor\u00ebt relevant\u00eb p\u00ebrmes veprimeve q\u00eb e konfirmojn\u00eb pranimin e tij si t\u00eb till\u00eb, ose kur njihet si i till\u00eb nga autoritetet tjera legjitime.<\/span><\/p>\n

Nocioni empirik i legjitimitetit<\/i><\/b><\/p>\n

Kur sociologu Max Weber shkruante: \u201c\u00e7do autoritet ose sistem autoriteti synon t\u00eb themeloj\u00eb dhe kultivoj\u00eb besimin n\u00eb legjitimitetin e tij\u201d, ai fliste p\u00ebr nj\u00eb kuptim empirik t\u00eb legjitimitetit q\u00eb nd\u00ebrlidhet me <\/span>besimin<\/span><\/i> e subjekteve t\u00eb nj\u00eb autoriteti <\/span>n\u00eb legjitimitetin<\/span><\/i> e tij. Pik\u00ebpamja e Weberit p\u00ebr legjitimitetin si besim n\u00eb legjitimitet ka diktuar orientimin e pjes\u00ebs d\u00ebrrmuese t\u00eb konceptimeve t\u00eb legjitimitetit n\u00eb shkencat shoq\u00ebrore q\u00eb legjitimitetin e p\u00ebrkufizojn\u00eb si besim ose ndjejn\u00eb subjektive ndaj nj\u00eb autoriteti ose sistemi politik. Nga p\u00ebrkufizimet e shumta empirike n\u00eb tradit\u00ebn e shkencave shoq\u00ebrore, legjitimiteti i nj\u00eb autoriteti, regjimi politik, shteti ose vendimi politik, buron nga besimi i subjekteve ose i qytetar\u00ebve p\u00ebr t\u00eb drejt\u00ebn e autoritetit p\u00ebr t\u00eb sunduar, validitetin e autoritetit dhe besimin se autoriteti \u00ebsht\u00eb i duhur ose i p\u00ebrshtatsh\u00ebm.<\/span><\/p>\n

Mir\u00ebpo, \u00ebsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb n\u00ebnvizohet se sipas k\u00ebtyre pik\u00ebpamjeve, besimi n\u00eb legjitimtietit nuk n\u00ebnkupton \u00e7far\u00ebdo lloj besimi, por b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb besim t\u00eb kualifikuar. E p\u00ebrbashk\u00ebta e k\u00ebtyre p\u00ebrkufizimeve \u00ebsht\u00eb se legjitimiteti ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me besimin e pjes\u00ebtar\u00ebve t\u00eb nj\u00eb sistemi politik se autoritetet jan\u00eb m\u00eb t\u00eb duhurat p\u00ebr t\u00eb realizuar prishtm\u00ebrit\u00eb e pjes\u00ebtar\u00ebve n\u00eb fjal\u00eb p\u00ebrkitazi me at\u00eb se si <\/span>duhet <\/span><\/i>t\u00eb sillet sistemi politik. K\u00ebshtu, besimet (si dhe veprimet q\u00eb e shoq\u00ebrojn\u00eb at\u00eb) t\u00eb cilat motivohen nga egoizmi, dometh\u00ebn\u00eb interesi privat, frika p\u00ebr veten, e t\u00eb ngjashme, nuk kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me legjitimitetin.<\/span><\/p>\n

Ta z\u00ebm\u00eb, p\u00ebr David Beethamin, legjitimiteti ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me besimin vet\u00ebm at\u00ebher\u00eb kur besohet se nj\u00eb autoritet \u00ebsht\u00eb krijuar n\u00eb baz\u00eb t\u00eb procedurave t\u00eb justifikuara ose se funksionon n\u00eb baz\u00eb t\u00eb rregullave ekzistuese dhe mb\u00ebshtet ide e vlera t\u00eb pranuara nga popullata. Pra, vet\u00ebm n\u00eb raste kur subjektet besojn\u00eb se nj\u00eb autoritet \u00ebsht\u00eb krijuar ose sillet n\u00eb baz\u00eb t\u00eb rregullave t\u00eb pranuara, si dhe ushtrimi i tij \u00ebsht\u00eb n\u00eb p\u00ebrputhje me idet\u00eb dhe vlerat q\u00eb ata i marrin p\u00ebr t\u00eb drejta, ai autoritet mund t\u00eb cil\u00ebsohet si legjitim. Pra, shp\u00ebrndarja e pabarabart\u00eb e pushtetit n\u00eb shoq\u00ebri legjitimohet p\u00ebrmes besimit t\u00eb subjekteve t\u00eb pushtetit vet\u00ebm n\u00ebse plot\u00ebsohen k\u00ebrkesa t\u00eb caktuara normative.<\/span><\/p>\n

Beetham num\u00ebron tre k\u00ebrkesa t\u00eb tilla q\u00eb mbase mund t\u00eb vlejn\u00eb universalisht, pavar\u00ebsisht varianteve t\u00eb tyre historike. S\u00eb pari, parimi i diferencimit n\u00ebnkupton q\u00eb pushteti i sunduesve justifikohet n\u00eb saje t\u00eb kualifikimeve, merit\u00ebs, pozit\u00ebs s\u00eb tyre q\u00eb i dallon ata nga t\u00eb tjer\u00ebt dhe i b\u00ebn p\u00ebrjashtimisht vet\u00ebm ata t\u00eb p\u00ebrshtatsh\u00ebm ose t\u00eb duhur p\u00ebr t\u00eb sunduar. S\u00eb dyti, mbajtja e pushtetit nga ana e sunduesve justifikohet n\u00ebse mund t\u00eb provohet se ata i sh\u00ebrb\u00ebjn\u00eb jo vet\u00ebm interesave t\u00eb tyre, por edhe t\u00eb subjekteve t\u00eb tyre. S\u00eb treti, pushteti i sunduesve justifikohet n\u00ebse provohet se g\u00ebzon p\u00eblqimin e lir\u00eb, pra jo t\u00eb detyruar t\u00eb atyre q\u00eb jan\u00eb t\u00eb thirrur t\u00eb japin nj\u00eb p\u00eblqim t\u00eb till\u00eb.<\/span><\/p>\n

Shkalla dhe spektri i legjitimitetit<\/i><\/b><\/p>\n

\u00cbsht\u00eb e p\u00ebrshtatshme q\u00eb kjo paraqitje p\u00ebrmbledh\u00ebse t\u00eb mbyllet me nj\u00eb v\u00ebrejtje. P\u00ebr aq sa nocioni empirik i legjitimitetit ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me besimin e njer\u00ebzve n\u00eb legjitimitetit, ose m\u00eb sakt\u00ebsisht me arsyet e nj\u00eb besimi t\u00eb till\u00eb, legjitimiteti \u00ebsht\u00eb \u00e7\u00ebshtje e shkall\u00ebs dhe jo di\u00e7ka q\u00eb ose ekziston plot\u00ebsisht, ose mungon fare, pasi q\u00eb njer\u00ebzit mund t\u00eb besojn\u00eb m\u00eb pak a m\u00eb shum\u00eb n\u00eb legjitimitetin e autoritetit. Pra, nuk mund t\u00eb thuhet se nj\u00eb autoritet \u00ebsht\u00eb ose nuk \u00ebsht\u00eb legjitim n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi, por se \u00ebsht\u00eb m\u00eb shum\u00eb a m\u00eb pak legjitim. Si i till\u00eb, legjitimiteti nuk \u00ebsht\u00eb absolut, n\u00eb kuptimin se nj\u00eb autoritet \u00ebsht\u00eb plot\u00ebsisht legjitim, por m\u00eb sakt\u00eb, thuhet se ai g\u00ebzon legjitimitet deri n\u00eb nj\u00eb mas\u00eb, m\u00eb shum\u00eb ose m\u00eb pak, var\u00ebsisht nga shkalla e besimit t\u00eb subjekteve q\u00eb i n\u00ebnshtrohet ose binden atij autoriteti.<\/span><\/p>\n

Gjithashtu, legjitimiteti duhet t\u00eb shihet si \u00e7\u00ebshtje e spektrit, pasi q\u00eb nj\u00eb autoritet mund t\u00eb g\u00ebzoj\u00eb legjitimitet n\u00eb lidhje me disa aspekte ose veprime t\u00eb tij, por jo n\u00eb lidhje me t\u00eb tjerat. Ta z\u00ebm\u00eb se nj\u00eb organ ligjv\u00ebn\u00ebs g\u00ebzon legjitimitet t\u00eb marr\u00eb vendime sa i p\u00ebrket jet\u00ebs publike t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb, bie fjala, t\u00eb vendos\u00eb ligje q\u00eb rregullojn\u00eb sjellet e personave n\u00eb publik, por t\u00eb nj\u00ebjtit organ nuk i njihet e drejta legjitime p\u00ebr t\u00eb v\u00ebn\u00eb ligje q\u00eb normojn\u00eb sjelljen e njer\u00ebzve n\u00eb sfera t\u00eb jet\u00ebs private. Andaj, nuk mund t\u00eb thuhet se nj\u00eb autoritet \u00ebsht\u00eb legjitim n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb absolute, n\u00ebse ai legjitimohet n\u00eb disa aspekte ose veprime t\u00eb tij, por jo n\u00eb t\u00eb tjerat. As mund t\u00eb thuhet se ai nuk g\u00ebzon legjitimitet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb absolute, n\u00ebse nuk legjitimohet n\u00eb disa aspekte ose veprime t\u00eb tij, por po n\u00eb t\u00eb tjerat.<\/span><\/p>\n

—<\/span><\/p>\n

Referencat<\/span><\/i><\/p>\n

David Beetham, <\/span>The Legitimation of Power <\/span><\/i>(1991).<\/span><\/p>\n

Jean-Jacques Rousseau, <\/span>Mbi kontrat\u00ebn shoq\u00ebrore ose parimet e s\u00eb drejt\u00ebs politike<\/span><\/i> (1762).<\/span><\/p>\n

Max Weber, <\/span>Economy and Society: An Outline of Interpretive Sociology<\/span><\/i> (1921).<\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Legjitimiteti politik ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me besimin n\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn e autoritetit p\u00ebr t\u00eb nxjerr\u00eb urdh\u00ebra dhe p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar zbatimin e tyre, ose shkurt, p\u00ebr t\u00eb sunduar. Burimet e legjitimtietit jan\u00eb aq t\u00eb shumta dhe t\u00eb ndryshme sa ka edhe sisteme politike. Mir\u00ebpo, mund t\u00eb nxiren disa burime q\u00eb mund t\u00eb thuhet se vlejn\u00eb […]<\/p>","protected":false},"author":196,"featured_media":7393,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[998,1099],"ppma_author":[700],"class_list":["post-7464","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-politike","tag-vita-contemplativa"],"authors":[{"term_id":700,"user_id":196,"is_guest":0,"slug":"gezim-selaci","display_name":"G\u00ebzim Selaci","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/1-1-e1728652765257.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/1-1-e1728652765257.jpg"},"user_url":"","last_name":"Selaci","first_name":"G\u00ebzim","description":"G\u00ebzimi Selaci \u00ebsht\u00eb ligj\u00ebrues n\u00eb Departamentin e Sociologjis\u00eb n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs. Ka studiuar Sociologji dhe Teori politike n\u00eb Prishtin\u00eb, Lond\u00ebr dhe Budapest. Specializimi i tij ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me legjitimimin e pushtetit dhe nd\u00ebrtimin e shtetit. Interesimi i tij p\u00ebrq\u00ebndrohet tek politika dhe pushteti n\u00eb shoq\u00ebri nga perspektiva nd\u00ebrdisiplinore dhe shtrihet tek t\u00eb kuptuarit e pranimit\/mospranimit t\u00eb autoritetit, dinamik\u00ebs s\u00eb identiteteve kolektive, si dhe aktivizmit politik."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7464","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/196"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7464"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7464\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7467,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7464\/revisions\/7467"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7393"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7464"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7464"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7464"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=7464"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}