{"id":7532,"date":"2021-10-06T10:54:53","date_gmt":"2021-10-06T08:54:53","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=7532"},"modified":"2024-09-11T10:57:11","modified_gmt":"2024-09-11T08:57:11","slug":"pse-fundi-i-pandemise-po-vjen-me-ngadale-ne-maqedoni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/analize\/pse-fundi-i-pandemise-po-vjen-me-ngadale-ne-maqedoni\/","title":{"rendered":"Pse fundi i pandemis\u00eb po vjen m\u00eb ngadal\u00eb n\u00eb Maqedoni?"},"content":{"rendered":"<p><strong>N\u00eb fillim t\u00eb pandemis\u00eb, ne vler\u00ebsuam se ndoshta do t\u00eb zgjas\u00eb p\u00ebr dy vjet. Nj\u00eb vit e shtat\u00eb muaj m\u00eb von\u00eb, sot pyes veten n\u00ebse do t\u00eb jet\u00eb k\u00ebshtu me Maqedonin\u00eb.<br \/>\n<\/strong><\/p>\n<p>Jo p\u00ebr shkak t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb mekanizmave dhe mjeteve p\u00ebr t\u00eb arritur q\u00ebllimin, por p\u00ebr shkak t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb pes\u00eb faktor\u00ebve kryesor\u00eb q\u00eb \u00e7ojn\u00eb drejt k\u00ebsaj: vaksinimi, besimi n\u00eb institucione, komunikimi me publikun, sistemi sh\u00ebndet\u00ebsor dhe strategjia e qart\u00eb e qeveris\u00eb.<\/p>\n<p><strong>Situata sot dhe vdekshm\u00ebria nga KOVID-19<\/strong><\/p>\n<p>Vala e kat\u00ebrt e KOVID-19 \u00ebsht\u00eb n\u00eb zhvillim e sip\u00ebr. Edhe pse duket se e kemi kaluar kulmin, sipas r\u00ebnies s\u00eb numrit riprodhues dhe r\u00ebnies graduale t\u00eb numrit t\u00eb rasteve aktive (shiko grafikun 1), situata epidemiologjike \u00ebsht\u00eb ende e paq\u00ebndrueshme dhe ekziston rreziku q\u00eb vala t\u00eb p\u00ebrhapet ose nj\u00eb val\u00eb e re t\u00eb shfaqet m\u00eb von\u00eb gjat\u00eb k\u00ebsaj vjeshte dhe dimri.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-11672\" src=\"https:\/\/cdn.respublica.edu.mk\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/Zosto-krajot-na-pandemijata-pobavno-doaga-vo-Makedonija-1.jpg\" alt=\"Zosto krajot na pandemijata pobavno doaga vo Makedonija 1\" \/><\/p>\n<p><strong><em>Grafiku 1.<\/em><\/strong><em>\u00a0Situata epidemiologjike e KOVID-19 n\u00eb Maqedoni.<\/em>\u00a0<strong>A.<\/strong>\u00a0Numri aktual riprodhues i SARS-CoV-2. Linja e kalt\u00ebr p\u00ebrfaq\u00ebson numrin e vler\u00ebsuar riprodhues n\u00eb dit\u00eb (Rt); hijet p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb 95% intervalet e besimit. Vija e kuqe p\u00ebrfaq\u00ebson kufirin e Rt &#8211; kur \u00ebsht\u00eb mbi 1 epidemia p\u00ebrhapet, nd\u00ebrsa kur \u00ebsht\u00eb n\u00ebn 1 epidemia bie.\u00a0<strong>B.<\/strong>\u00a0Numri i rasteve aktive t\u00eb KOVID-19 sipas dit\u00ebve, \u00ebsht\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuar me vij\u00ebn e zez\u00eb. Vija e kuqe p\u00ebrfaq\u00ebson numrin kumulativ t\u00eb rasteve t\u00eb vdekjes. Burimi:\u00a0<a href=\"https:\/\/koronavirus.gov.mk\/stat\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Ministria e Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb<\/a>,\u00a0<a href=\"https:\/\/www.treker.mk\/mk\/stats\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">treker.mk<\/a><\/p>\n<p>Deri m\u00eb 5 tetor 2021, n\u00eb Maqedoni u regjistruan rreth 6.500 vdekje nga KOVID-19,\u00a0<a href=\"https:\/\/ourworldindata.org\/covid-deaths\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">i cili \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga vendet me vdekshm\u00ebrin\u00eb m\u00eb t\u00eb lart\u00eb nga KOVID-19 p\u00ebr milion banor\u00eb n\u00eb bot\u00eb<\/a>. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, ne kemi nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb madh t\u00eb vdekjeve t\u00eb paregjistruara p\u00ebr shkak t\u00eb pandemis\u00eb. Sipas\u00a0<a href=\"https:\/\/www.stat.gov.mk\/PrikaziPublikacija.aspx?id=28&amp;rbr=837\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">t\u00eb dh\u00ebnave m\u00eb t\u00eb fundit nga Enti Shtet\u00ebror i Statistik\u00ebs<\/a>\u00a0(EShS), nga fillimi i vitit 2020 deri n\u00eb fund t\u00eb korrikut t\u00eb vitit 2021, kan\u00eb vdekur 42,062 njer\u00ebz. N\u00eb periudh\u00ebn e caktuar, n\u00ebse nuk do t\u00eb kishim pasur nj\u00eb pandemi, un\u00eb vler\u00ebsoj se 32,769 njer\u00ebz do t\u00eb kishin vdekur. Q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb se rreth 9,300 njer\u00ebz vdiq\u00ebn m\u00eb shum\u00eb se sa pritej. Deri at\u00ebher\u00eb, rreth 5,500 vdekje t\u00eb KOVID -19 ishin raportuar &#8211; pothuajse 60% e tepric\u00ebs s\u00eb vdekjeve (shih Grafikun 2).<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-11676\" src=\"https:\/\/cdn.respublica.edu.mk\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/Zosto-krajot-na-pandemijata-pobavno-doaga-vo-Makedonija-2.jpg\" alt=\"Zosto krajot na pandemijata pobavno doa\u01f5a vo Makedonija 2\" width=\"738\" height=\"604\" \/><\/p>\n<p><strong>Grafiku<\/strong><strong>\u00a02.<\/strong>\u00a0Vdekshm\u00ebria e tep\u00ebrt n\u00eb Maqedoni gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb pandemis\u00eb me KOVID-19. Kolonat tregojn\u00eb devijimet nga vdekshm\u00ebria e pritshme sipas muajve. Vlerat mbi 0 tregojn\u00eb tepric\u00ebn e vdekjeve n\u00eb nj\u00eb muaj t\u00eb caktuar.\u00a0V\u00ebrejtje:<\/p>\n<p>1. T\u00eb dh\u00ebnat p\u00ebr muajin maj dhe qershor jan\u00eb t\u00eb dh\u00ebna preliminare.<\/p>\n<p>2. Modeli linear i bazuar n\u00eb variacionet mujore t\u00eb vdekshm\u00ebris\u00eb nga janari i vitit 2010 deri n\u00eb dhjetor t\u00eb vitit 2019<\/p>\n<p>Parashtrohet pyetja sa nga teprica e vdekjeve t\u00eb mbetura u shkaktuan drejtp\u00ebrdrejt nga KOVID-19 dhe sa vdiq\u00ebn para kohe nga s\u00ebmundje t\u00eb tjera &#8211; s\u00ebmundje kardiovaskulare, kancer, diabet, etj. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb humbje e madhe n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb t\u00eb shkurt\u00ebr kohe. \u00cbsht\u00eb sikur t\u00eb kemi humbur para kohe popullsin\u00eb e nj\u00eb qyteti me madh\u00ebsin\u00eb e Resenit, njer\u00ebz q\u00eb mund t\u00eb kishin jetuar me vite.<\/p>\n<h5><strong>Strategji e paqart\u00eb dhe diskurs i ul\u00ebt politik<\/strong><\/h5>\n<p>Nj\u00eb nga arsyet e menaxhimit t\u00eb dob\u00ebt t\u00eb pandemis\u00eb \u00ebsht\u00eb mungesa e nj\u00eb strategjie t\u00eb q\u00ebndrueshme dhe t\u00eb qart\u00eb qeveritare. Shum\u00eb nga vendimet e saj ishin reaktive, t\u00eb vonuara ose t\u00eb diskutueshme. Kjo \u00ebsht\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht e dukshme ver\u00ebn e kaluar, kur qeveria pothuajse t\u00ebr\u00ebsisht hoqi masat pa kontrolluar hyrjen n\u00eb vend t\u00eb rasteve t\u00eb mundshme edhe pse kishim nj\u00eb shkall\u00eb jasht\u00ebzakonisht t\u00eb ul\u00ebt t\u00eb vaksinimit. Gjithashtu, tubimet masive t\u00eb dasmave dhe ngjarjeve t\u00eb tjera \u00e7uan n\u00eb nj\u00eb val\u00eb t\u00eb kat\u00ebrt t\u00eb parakohshme q\u00eb u p\u00ebrhap shpejt dhe \u00e7oi n\u00eb mosrespektimin e plot\u00eb t\u00eb disiplin\u00ebs s\u00eb qytetar\u00ebve.<\/p>\n<p>Ekuilibri midis ruajtjes s\u00eb ekonomis\u00eb dhe funksionimit t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb kundrejt miratimit t\u00eb masave p\u00ebr t\u00eb luftuar pandemin\u00eb nuk ishte aspak optimal, por ky nuk \u00ebsht\u00eb problem vet\u00ebm n\u00eb Maqedoni, por n\u00eb shumic\u00ebn e vendeve n\u00eb bot\u00eb, p\u00ebrfshir\u00eb vendet e tjera t\u00eb Ballkanit. Politizimi dhe p\u00ebrfitimi i madh nga kriza p\u00ebr pik\u00eb politike midis kund\u00ebrshtar\u00ebve politik\u00eb kontribuan n\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsimin e m\u00ebtejsh\u00ebm t\u00eb situat\u00ebs. Politikan\u00ebt\u00a0<a href=\"https:\/\/www.slobodnaevropa.mk\/a\/30904926.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">nuk bashk\u00ebpunuan<\/a>\u00a0p\u00ebr t\u00eb mbrojtur interesat e njer\u00ebzve dhe t\u00eb shtetit, por u\u00a0<a href=\"https:\/\/mia.mk\/vmro-dpmne-sdsm-i-zaev-i-vo-vreme-na-vonredna-sosto-ba-i-globalna-pandemi-a-profitiraat\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">soll\u00ebn n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb egoiste, me synime t\u00eb ul\u00ebta, afatshkurtra p\u00ebr pushtet<\/a><a href=\"https:\/\/kanal5.com.mk\/sdsm-vmro-dpmne-e-edinstvenata-partija-vo-svetot-koja-vo-pandemija-e-na-stranata-na-virusot\/a467710\">.<\/a><\/p>\n<p>Nj\u00eb atmosfer\u00eb e till\u00eb politike dhe munges\u00eb konzistence nga qeveria, e ndjekur nga vitet e\u00a0<a href=\"https:\/\/www.state.gov\/reports\/2021-investment-climate-statements\/north-macedonia\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">zbatimit selektiv t\u00eb ligjeve<\/a>, si dhe pasiguria e jet\u00ebs q\u00eb ofron sistemi n\u00eb lidhje me\u00a0<a href=\"https:\/\/mhc.org.mk\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/izvestaj-mk_compressed.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">t\u00eb drejtat e pun\u00ebtor\u00ebve, gjinis\u00eb, t\u00eb drejtat sociale dhe sh\u00ebndet\u00ebsore<\/a>, besoj se kan\u00eb ndikuar seriozisht n\u00eb motivimin dhe vullnetin e njer\u00ebzve p\u00ebr t\u00eb luftuar kriz\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe sh\u00ebndet\u00ebsore shtet\u00ebrore q\u00eb kemi pasur ndonj\u00ebher\u00eb.<\/p>\n<h5><strong>Mang\u00ebsi n\u00eb sistemin sh\u00ebndet\u00ebsor<\/strong><\/h5>\n<p>Pandemia ka ekspozuar dob\u00ebsit\u00eb n\u00eb sistemin e kujdesit sh\u00ebndet\u00ebsor maqedonas, i cili ka vite q\u00eb ka munges\u00eb t\u00eb stafit, pajisjeve dhe infrastruktur\u00ebs. Ne kemi staf t\u00eb mir\u00eb, por ata nuk kan\u00eb kushte pune dhe ata pushohen nga puna sepse duhej t\u00eb trajtonin nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb madh t\u00eb rasteve t\u00eb KOVID-19 p\u00ebrnj\u00ebher\u00eb, gj\u00eb q\u00eb \u00e7oi n\u00eb neglizhimin e s\u00ebmundjeve t\u00eb tjera, t\u00eb cilat ndoshta kan\u00eb kontribuar n\u00eb rritjen e numrit t\u00eb vdekshm\u00ebris\u00eb. Funksionimi i spitaleve dhe laborator\u00ebve privat\u00eb p\u00ebrsa i p\u00ebrket \u00e7mimeve dhe trajtimit ka mbetur i parregulluar n\u00eb t\u00eb shumt\u00ebn e koh\u00ebs. Ato ekzistonin si struktura paralele, jasht\u00eb strategjis\u00eb komb\u00ebtare p\u00ebr pandemin\u00eb, duke faturuar shuma t\u00eb m\u00ebdha parash n\u00eb koh\u00eb krize.<\/p>\n<p>Ne po shkojm\u00eb drejt ndoshta val\u00ebs s\u00eb fundit t\u00eb pandemis\u00eb, duke pasur parasysh rritjen e numrave baz\u00eb riprodhues dhe madh\u00ebsin\u00eb e pjes\u00ebs tjet\u00ebr t\u00eb popullsis\u00eb t\u00eb prekshme nga infeksioni, dhe ende nuk jam i bindur se ka protokolle t\u00eb qarta komb\u00ebtare p\u00ebr udh\u00ebzimin dhe trajtimin e pacient\u00ebve me COVID-19 n\u00eb sistemin e kujdesit par\u00ebsor sh\u00ebndet\u00ebsor. Protokollet n\u00eb nivel lokal n\u00eb spitale ekzistojn\u00eb si ai n\u00eb Klinik\u00ebn e S\u00ebmundjeve Infektive n\u00eb Shkup i cili \u00ebsht\u00eb sipas mjek\u00ebsis\u00eb s\u00eb bazuar n\u00eb d\u00ebshmi dhe\u00a0<a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=WpeJC7qYPA0&amp;t=2466s\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">azhurnohet lokalisht<\/a>\u00a0(<a href=\"http:\/\/zdravstvo.gov.mk\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/PROTOKOL-ZA-POSTAPUVANA-PRI-SOMNENIE-ZA-KORONAVIRUSNA-INFEKTSIJABOLEST-NA-KLINIKATA-ZA-INFEKTIVNI-BOLESTI-SKOPJE.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">lidhje p\u00ebr versionin e vjet\u00ebr<\/a>). Megjithat\u00eb,\u00a0<a href=\"https:\/\/doktori.com.mk\/2021\/09\/12\/chekajki-go-godo\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">protokollet e standardizuara, t\u00eb qarta komb\u00ebtare n\u00eb nivelin shtet\u00ebror jan\u00eb padyshim nj\u00eb nevoj\u00eb si p\u00ebr mjek\u00ebt e familjes ashtu edhe p\u00ebr spitalet<\/a>, si\u00e7 d\u00ebshmohet edhe nga\u00a0<a href=\"https:\/\/kurir.mk\/makedonija\/vesti\/bekjarovski-makedonija-i-po-godina-ipol-nema-protokol-za-lekuvanje-na-kovid-pacienti-za-matichnite-lekari\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">mjek\u00ebt<\/a>\u00a0n\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/www.slobodenpecat.mk\/doktor-zlate-mehmedovikj-nemame-nacionalen-protokol-za-lekuvanje-kovid-a-treba-da-imame\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">terren<\/a>. Ne me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb nuk mund t\u00eb faj\u00ebsojm\u00eb mjek\u00ebt e familjes p\u00ebr trajtim jo t\u00eb standardizuar, sepse ata kan\u00eb marr\u00eb udh\u00ebzime t\u00eb pasakta me e-mail p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrshkruar\u00a0<a href=\"https:\/\/koronavirus.gov.mk\/vesti\/219871\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">doza t\u00eb larta t\u00eb ivermectin, doza t\u00eb larta t\u00eb vitaminave dhe antibiotik\u00ebve<\/a>\u00a0p\u00ebr trajtimin e KOVID-19 nga institucionet shtet\u00ebrore, n\u00eb kund\u00ebrshtim me mjek\u00ebsin\u00eb e bazuar n\u00eb d\u00ebshmi.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-11680\" src=\"https:\/\/cdn.respublica.edu.mk\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/Zosto-krajot-na-pandemijata-pobavno-doaga-vo-Makedonija-3.jpg\" alt=\"Zosto krajot na pandemijata pobavno doaga vo Makedonija 3\" \/>Burimi: shutterstock.com<\/p>\n<p>P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, koh\u00ebt e fundit\u00a0<a href=\"https:\/\/youtu.be\/T4TqKwN_oQE?t=1467\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">dy profesor\u00eb nga Fakulteti i Mjek\u00ebsis\u00eb rekomanduan p\u00ebrs\u00ebri publikisht p\u00ebrdorimin e ivermektin\u00ebs kontroverse<\/a>. Aktualisht, asnj\u00eb institucion serioz n\u00eb bot\u00ebn e zhvilluar nuk ka rekomanduar p\u00ebrdorimin e ivermectin p\u00ebr KOVID-19 dhe kjo do t\u00eb mbetet k\u00ebshtu p\u00ebr aq koh\u00eb sa\u00a0<a href=\"https:\/\/www.nature.com\/articles\/s41591-021-01535-y?utm_source=facebook&amp;utm_medium=social&amp;utm_content=organic&amp;utm_campaign=NGMT_USG_JC01_GL_NRJournals&amp;fbclid=IwAR0W-8N9C4EuMJ_RztGXLTgl82vpSXA-iUG5CthU6HSuDJ2toLxLjeI3Rd8\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">nuk ka t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb forta p\u00ebr t\u00eb justifikuar p\u00ebrdorimin e tij<\/a>. K\u00ebto p\u00ebrfshijn\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/www.fda.gov\/consumers\/consumer-updates\/why-you-should-not-use-ivermectin-treat-or-prevent-covid-19\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Administrat\u00ebn Amerikane t\u00eb Ushqimit dhe Barnave, Agjencin\u00eb Evropiane t\u00eb Barnave dhe Organizat\u00ebn Bot\u00ebrore t\u00eb Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb<\/a>, t\u00eb cilat theksojn\u00eb se nuk duhet t\u00eb p\u00ebrdoret jasht\u00eb provave klinike dhe nuk duhet t\u00eb p\u00ebrdoret p\u00ebr parandalimin dhe trajtimin e KOVID-19. Ky rekomandim do t\u00eb mbetet n\u00eb fuqi p\u00ebr sa koh\u00eb q\u00eb nuk ka t\u00eb dh\u00ebna solide\u00a0<a href=\"https:\/\/www.nature.com\/articles\/s41591-021-01535-y?utm_source=facebook&amp;utm_medium=social&amp;utm_content=organic&amp;utm_campaign=NGMT_USG_JC01_GL_NRJournals&amp;fbclid=IwAR0W-8N9C4EuMJ_RztGXLTgl82vpSXA-iUG5CthU6HSuDJ2toLxLjeI3Rd8\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">p\u00ebr t\u00eb justifikuar p\u00ebrdorimin e tij<\/a>.<\/p>\n<p>Kjo qasje jo e standardizuar p\u00ebr trajtimin e s\u00ebmundjes l\u00eb dyshime serioze n\u00eb publikun edhe ashtu t\u00eb hutuar. Qytetar\u00ebt nuk e din\u00eb kujt t\u2019i besojn\u00eb kur mjek\u00ebt e v\u00ebrtetuar n\u00eb vend me pretendimet e tyre jan\u00eb n\u00eb kund\u00ebrshtim t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb me konsensusin shkencor-mjek\u00ebsor bot\u00ebror. Kjo ndikon te disa pacient\u00eb q\u00eb nuk vizitojn\u00eb mjekun ose nuk trajtohen n\u00eb koh\u00ebn e duhur<\/p>\n<h5><strong>Mosbesimi vjen edhe nga keqinformimi<\/strong><\/h5>\n<p>E gjith\u00eb kjo kontribuon n\u00eb mosbesimin n\u00eb institucione, por kontribuesi kryesor i mosbesimit \u00ebsht\u00eb keqinformimi. Shum\u00eb qytetar\u00eb nuk i ndjekin rekomandimet ose refuzojn\u00eb t\u00eb vaksinohen\u00a0<a href=\"https:\/\/www.dw.com\/mk\/%D0%B2%D0%BE-%D1%88%D1%82%D0%BE-%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%B0%D1%82-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D0%B2%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%B2-%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%B4-19-%D0%B4%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-%D1%82%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%B7%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80\/a-55947868\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">p\u00ebr shkak t\u00eb dizinformatave dhe teorive t\u00eb komplotit q\u00eb arrijn\u00eb tek ata<\/a>. Kjo \u00e7on n\u00eb p\u00ebrhapjen m\u00eb t\u00eb shpejt\u00eb t\u00eb virusit.<\/p>\n<p>P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, situata me p\u00ebrhapjen masive t\u00eb dizinformatave nuk ishte shoq\u00ebruar me nj\u00eb komunikim gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs sh\u00ebndet\u00ebsor. \u00cbsht\u00eb shkat\u00ebrruese q\u00eb shum\u00eb njer\u00ebz ende nuk e kuptojn\u00eb ashp\u00ebrsin\u00eb e pandemis\u00eb s\u00eb KOVID-19, nuk besojn\u00eb se virusi ekziston, nuk besojn\u00eb n\u00eb efikasitetin dhe sigurin\u00eb e vaksinave, ose besojn\u00eb n\u00eb idet\u00eb e \u00e7mendura rreth vaksinave.<\/p>\n<p>Sidoqoft\u00eb, \u00ebsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t&#8217;i faj\u00ebsosh ata njer\u00ebz, edhe pse ata jan\u00eb fajtor\u00eb, sepse nuk mund t\u00eb presim q\u00eb qytetar\u00ebt t\u00eb ken\u00eb papritur besim n\u00eb nj\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/www.state.gov\/reports\/2021-investment-climate-statements\/north-macedonia\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">sistem t\u00eb korruptuar ku ligji nuk zbatohet<\/a>. Sh\u00ebndeti publik nuk \u00ebsht\u00eb i izoluar nga pjes\u00ebt e tjera t\u00eb jet\u00ebs dhe t\u00eb gjitha gabimet sistemike kan\u00eb pasojat e tyre, t\u00eb cilat na kan\u00eb sjell\u00eb n\u00eb situat\u00ebn n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn jemi sot.<\/p>\n<h5><strong>M\u00ebnyra e vetme p\u00ebr t&#8217;u kthyer n\u00eb &#8220;normale&#8221; \u00ebsht\u00eb vaksinimi!<\/strong><\/h5>\n<p>Megjithat\u00eb, un\u00eb ende besoj se duke informuar njer\u00ebzit dhe me ndihm\u00ebn e nj\u00eb komunikim t\u00eb vazhduesh\u00ebm, transparent ne do t\u00eb jemi n\u00eb gjendje t\u00eb thyejm\u00eb mitet. Nuk ka dyshim se nj\u00eb shkall\u00eb e lart\u00eb e vaksinimit \u00ebsht\u00eb e vetmja rrug\u00ebdalje nga kjo pandemi. Vaksinat jan\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/www.nejm.org\/covid-vaccine?query=main_nav_lg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">t\u00eb sigurta dhe shum\u00eb efektive n\u00eb parandalimin e shtrimit n\u00eb spital dhe vdekjes nga KOVID-19<\/a>\u00a0dhe ka t\u00eb ngjar\u00eb t\u00eb mbrojn\u00eb kund\u00ebr s\u00ebmundjeve t\u00eb r\u00ebnda nga llojet e ardhshme t\u00eb SARS-CoV-2 n\u00eb planin afatgjat\u00eb. Me \u00e7do vaksinim t\u00eb 100,000 njer\u00ebzve n\u00eb Maqedoni, ne kursejm\u00eb mesatarisht 740 persona (shiko grafikun 3A).<\/p>\n<p>Pas vaksinimit t\u00eb mbi 80% t\u00eb popullsis\u00eb s\u00eb rritur, ne mund t\u00eb kthehemi n\u00eb nj\u00eb normalitet pa masa kufizuese,\u00a0<a href=\"https:\/\/www.folkhalsomyndigheten.se\/folkhalsorapportering-statistik\/statistikdatabaser-och-visualisering\/vaccinationsstatistik\/statistik-for-vaccination-mot-covid-19\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">si\u00e7 e b\u00ebri k\u00ebt\u00eb Suedia m\u00eb 29 shtator<\/a>. Por edhe at\u00ebher\u00eb nuk duhet t\u00eb presim q\u00eb do ta zhdukim virusin dhe se nuk do t\u00eb qarkulloj\u00eb n\u00eb popullat\u00eb. Transmetimi i virusit do t\u00eb vazhdoj\u00eb. Ne do t\u00eb vazhdojm\u00eb t\u00eb zbulojm\u00eb raste, por shum\u00eb m\u00eb rrall\u00eb, dhe KOVID-19 do t\u00eb b\u00ebhet nj\u00eb s\u00ebmundje shum\u00eb m\u00eb e but\u00eb sepse shumica e qytetar\u00ebve do t\u00eb kishin nj\u00eb p\u00ebrgjigje imune ndaj virusit. Ky \u00ebsht\u00eb n\u00eb fakt nj\u00eb nga ndryshimet kryesore midis KOVID-19 dhe gripit, i cili ka \u00e7uar n\u00eb nevoj\u00ebn p\u00ebr masa shtes\u00eb n\u00eb trajtimin e pandemis\u00eb. Ndryshe nga virusi i gripit, SARS-CoV-2 \u00ebsht\u00eb nj\u00eb virus t\u00eb cilit askush prej nesh nuk kishte nj\u00eb p\u00ebrgjigje imune para fillimit t\u00eb tij, i cili kontribuon n\u00eb ashp\u00ebrsin\u00eb e KOVID-19. Sot, fal\u00eb vaksinimit, n\u00eb drejtim t\u00eb menaxhimit t\u00eb pandemis\u00eb, ne mund t&#8217;i qasemi KOVID-19 si\u00e7 i qasemi gripit n\u00ebse shumica prej nesh do t\u00eb vaksinoheshin.<\/p>\n<p>Sidoqoft\u00eb, si me \u00e7do s\u00ebmundje, asnj\u00eb mbrojtje nuk \u00ebsht\u00eb absolute, madje as vaksinimi. K\u00ebshtu, disa njer\u00ebz, kryesisht t\u00eb moshuar dhe individ\u00eb me imunitet t\u00eb dob\u00ebt, nuk do t\u00eb mbrohen nga KOVID-19 ose nga vaksinimi. Dhe p\u00ebr ta, ndoshta nj\u00eb doz\u00eb e tret\u00eb e vaksin\u00ebs do t\u00eb ishte e dobishme. Ila\u00e7et e reja mund t\u00eb luajn\u00eb nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm te k\u00ebta pacient\u00eb. Nj\u00eb ila\u00e7 i till\u00eb premtues \u00ebsht\u00eb molnupiravir, por \u00ebsht\u00eb shum\u00eb her\u00ebt p\u00ebr ta th\u00ebn\u00eb me siguri sepse nevojiten m\u00eb shum\u00eb studime mbi efektivitetin e tij. Deri m\u00eb tani, nuk ka d\u00ebshmi t\u00eb mjaftueshme shkencore p\u00ebr t\u00eb mb\u00ebshtetur nevoj\u00ebn p\u00ebr nj\u00eb doz\u00eb t\u00eb tret\u00eb p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb popullat\u00ebn. N\u00eb fakt, nga pik\u00ebpamja etike dhe sh\u00ebndet\u00ebsore, tani \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb vaksinohen sa m\u00eb shum\u00eb njer\u00ebz t\u00eb jet\u00eb e mundur me dy doza para se t\u00eb merret parasysh nj\u00eb doz\u00eb e tret\u00eb p\u00ebr k\u00ebdo<\/p>\n<p>Ne do t\u00eb vazhdojm\u00eb edhe m\u00eb tej t\u00eb shohim vdekje nga KOVID-19, por fal\u00eb vaksinave ato do t\u00eb jen\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb drastike m\u00eb t\u00eb rralla. V\u00ebmendje e madhe i kushtohet p\u00ebrqindjes s\u00eb t\u00eb vaksinuarve n\u00eb mesin e rasteve t\u00eb vdekjes nga KOVID-19 n\u00eb Maqedoni, gj\u00eb q\u00eb imponon nevoj\u00ebn q\u00eb t\u00eb sqarohet m\u00eb mir\u00eb ky fenomen. Nd\u00ebrsa numri i njer\u00ebzve t\u00eb vaksinuar rritet, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb popullsin\u00eb m\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr, k\u00ebshtu do t\u00eb rritet p\u00ebrfaq\u00ebsimi i tyre n\u00eb mesin e vdekjeve nga KOVID-19 p\u00ebr shkak t\u00eb ekuacionit t\u00eb thjesht\u00eb matematikor (shih grafikun 3).<\/p>\n<p>N\u00eb fakt, kur t\u00eb mbeten nj\u00eb num\u00ebr i vog\u00ebl t\u00eb pavaksinuarish, ata thjesht do t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb nj\u00eb p\u00ebrqindje t\u00eb vog\u00ebl t\u00eb popullsis\u00eb s\u00eb cenueshme q\u00eb mund t\u00eb zhvillojn\u00eb s\u00ebmundje t\u00eb r\u00ebnd\u00eb KOVID-19 &#8211; kjo kryesisht prek qytetar\u00ebt mbi 65 vje\u00e7 &#8211; k\u00ebshtu q\u00eb ata do t\u00eb jen\u00eb m\u00eb pak t\u00eb pranish\u00ebm n\u00eb mesin e t\u00eb vdekurve. K\u00ebshtu, kur t\u00eb vaksinojm\u00eb mbi 90% t\u00eb t\u00eb moshuarve, do t\u00eb kemi nj\u00eb prevalenc\u00eb m\u00eb t\u00eb lart\u00eb t\u00eb t\u00eb vaksinuarve n\u00eb mesin e t\u00eb vdekurve dhe \u00ebsht\u00eb mir\u00eb t&#8217;i informojm\u00eb qytetar\u00ebt tani, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb dikush t\u00eb mos e p\u00ebrdor\u00eb at\u00eb p\u00ebr manipulimin e ardhsh\u00ebm p\u00ebrmes informacionit t\u00eb rrem\u00eb.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-11684\" src=\"https:\/\/cdn.respublica.edu.mk\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/Zosto-krajot-na-pandemijata-pobavno-doaga-vo-Makedonija-4.jpg\" alt=\"Zosto krajot na pandemijata pobavno doaga vo Makedonija 4\" \/><\/p>\n<p><strong>Grafiku 3.<\/strong>\u00a0Modeli i numrit t\u00eb vdekjeve t\u00eb parandaluara nga KOVID-19 n\u00eb Maqedoni p\u00ebrmes vaksinimit.\u00a0<strong>A.<\/strong>\u00a0Raporti midis shkall\u00ebs s\u00eb vaksinimit dhe numrit t\u00eb vdekjeve nga KOVID-19;\u00a0<strong>B.<\/strong>\u00a0Raporti midis shkall\u00ebs s\u00eb vaksinimit dhe p\u00ebrfaq\u00ebsimi i t\u00eb vaksinuarve midis personave t\u00eb vdekur nga KOVID-19. V\u00ebrejtje: Vler\u00ebsimi bazohet n\u00eb supozimet e modelit t\u00eb vdekjeve t\u00eb parandaluara: 1. E gjith\u00eb popullsia t\u00eb jet\u00eb e ekspozuar ndaj SARS-CoV-2; 2. Vdekshm\u00ebria t\u00eb bazohet n\u00eb vler\u00ebsimet e grupmoshave nga\u00a0<a href=\"https:\/\/www.sciencedirect.com\/science\/article\/pii\/S1473309920302437\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Verity et al. (2020)<\/a>; 3. Efektiviteti i vaksinave n\u00eb parandalimin e vdekjes t\u00eb jet\u00eb 90%; 4. Qytetar\u00ebt t\u00eb jen\u00eb t\u00eb vaksinuar para se t\u00eb ekspozohen ndaj virusit; 5. Popullsia t\u00eb jet\u00eb 1.83 milion\u00eb, sipas t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb fundit nga Enti Shtet\u00ebror i Statistik\u00ebs.<\/p>\n<p>S\u00eb fundi, para nesh kemi ndoshta val\u00ebn e fundit t\u00eb KOVID-19 dhe secili prej nesh ka nj\u00eb zgjedhje&#8230; T\u00eb vaksinohemi me dy doza vaksine p\u00ebr t\u00eb zvog\u00ebluar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb drastike vdekshm\u00ebrin\u00eb ose p\u00ebr t\u00eb kontribuar m\u00eb tej n\u00eb vdekshm\u00ebrin\u00eb e madhe nga KOVID-19. Nuk ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb vet\u00ebm me jet\u00ebn ton\u00eb. Ne jemi t\u00eb vaksinuar, q\u00ebndrojm\u00eb n\u00eb sht\u00ebpi p\u00ebr trajtim, nuk e ngarkojm\u00eb sistemin dhe l\u00ebm\u00eb shtret\u00ebr n\u00eb nj\u00ebsit\u00eb e kujdesit intensiv p\u00ebr ata qytetar\u00eb t\u00eb moshuar q\u00eb nuk zhvillojn\u00eb nj\u00eb p\u00ebrgjigje t\u00eb mir\u00eb imune pas vaksin\u00ebs dhe t\u00eb cil\u00ebt jan\u00eb m\u00eb tej t\u00eb rrezikuar nga vdekja; dhe ka pacient\u00eb me s\u00ebmundje t\u00eb tjera q\u00eb gjithashtu kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr kujdes intensiv.<\/p>\n<p>\u00c7dokush q\u00eb nuk ka kund\u00ebrindikacione dhe mund t\u00eb ndihmoj\u00eb n\u00eb zvog\u00eblimin e rrezikut q\u00eb t\u00eb p\u00ebrfundoj\u00eb n\u00eb spital me vaksinim, ka nj\u00eb detyr\u00eb morale dhe qytetare p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb k\u00ebt\u00eb. Vendimi p\u00ebr t\u00eb mos u vaksinuar \u00ebsht\u00eb egoist dhe i papjekur, dhe i mungon guximi dhe solidariteti. Sa m\u00eb shpejt t\u00eb vaksinojm\u00eb 80% t\u00eb popullsis\u00eb s\u00eb rritur, aq m\u00eb shpejt do t\u00eb dalim nga kjo kriz\u00eb.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em><strong>Teksti \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e iniciative \u201c<\/strong><\/em><a href=\"https:\/\/respublica.edu.mk\/blog-sq\/shendeti\/pse-fundi-i-pandemise-po-vjen-me-ngadale-ne-maqedoni\/sr-cnr-bs\/prikazni-od-regionot\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><em><strong>Histori nga rajoni<\/strong><\/em><\/a><em><strong>\u201d q\u00eb zbatohet nga\u00a0<\/strong><\/em><a href=\"https:\/\/respublica.edu.mk\/blog-sq\/shendeti\/pse-fundi-i-pandemise-po-vjen-me-ngadale-ne-maqedoni\/sr-cnr-bs\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><em><strong>Res Publica<\/strong><\/em><\/a><em><strong>\u00a0dhe\u00a0<\/strong><\/em><a href=\"https:\/\/iks.edu.mk\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><em><strong>Instituti p\u00ebr Studime t\u00eb Komunikimit<\/strong><\/em><\/a><strong>\u00a0<\/strong><em><strong>nga Maqedonia, n\u00eb bashk\u00ebpunim me partner\u00ebt nga Mali i Zi (<\/strong><\/em><a href=\"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><em><strong>PCNEN<\/strong><\/em><\/a><em><strong>), Kroacia (<\/strong><\/em><a href=\"https:\/\/www.lupiga.com\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><em><strong>Lupiga<\/strong><\/em><\/a><em><strong>), Kosova (<\/strong><\/em><a href=\"https:\/\/sbunker.net\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><em><strong>Sbunker<\/strong><\/em><\/a><em><strong>), Serbia (<\/strong><\/em><strong><a href=\"https:\/\/www.autonomija.info\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Autonomija<\/a><\/strong><em><strong>), Slloveni (<\/strong><\/em><strong><a href=\"https:\/\/dkis.si\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">DKIS<\/a>),\u00a0<\/strong><em><strong>Bosnja dhe Hercegovina (<\/strong><\/em><a href=\"https:\/\/analiziraj.ba\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><em><strong>Analiziraj.ba<\/strong><\/em><\/a><em><strong>) dhe Greqia (<\/strong><\/em><a href=\"https:\/\/www.macropolis.gr\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><em><strong>Macropolis<\/strong><\/em><\/a><em><strong>), n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb projektit &#8220;Bashko pikat: politika t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuara p\u00ebrmes pjes\u00ebmarrjes qytetare &#8221; me mb\u00ebshtetjen e Ambasad\u00ebs Britanike n\u00eb Shkup.<\/strong><\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00eb fillim t\u00eb pandemis\u00eb, ne vler\u00ebsuam se ndoshta do t\u00eb zgjas\u00eb p\u00ebr dy vjet. Nj\u00eb vit e shtat\u00eb muaj m\u00eb von\u00eb, sot pyes veten n\u00ebse do t\u00eb jet\u00eb k\u00ebshtu me Maqedonin\u00eb. Jo p\u00ebr shkak t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb mekanizmave dhe mjeteve p\u00ebr t\u00eb arritur q\u00ebllimin, por p\u00ebr shkak t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb pes\u00eb faktor\u00ebve kryesor\u00eb q\u00eb \u00e7ojn\u00eb [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":7522,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[1125,1095],"ppma_author":[286],"class_list":["post-7532","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-1125","tag-histori-nga-rajoni"],"authors":[{"term_id":286,"user_id":0,"is_guest":1,"slug":"haris-babacic","display_name":"Haris Baba\u00e7i\u00e7","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/babacic.jpeg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/babacic.jpeg"},"user_url":"","last_name":"","first_name":"","description":"Haris Baba\u00e7i\u00e7 \u00ebsht\u00eb student i doktorat\u00ebs n\u00eb Institutin Karolinska n\u00eb Stokholm, Suedi. Hulumton proteomik\u00ebn dhe proteogjenik\u00ebn e kancerit dhe COVID-19. Q\u00eb nga fillimi i pandemis\u00eb COVID-19, ai ka monitoruar dhe modeluar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb aktive situat\u00ebn epidemiologjike n\u00eb Maqedoni. Ai u diplomua p\u00ebr mjek\u00ebsi n\u00eb Fakultetin e Mjek\u00ebsis\u00eb n\u00eb Shkup, n\u00eb Universitetin e Sh. Qirili dhe Metodi, si i pari i gjenerat\u00ebs. Ai studimet e magjistratur\u00ebs i ka kryer n\u00eb Epidemiologji, n\u00eb Universitetin Ludvig Maksimilian n\u00eb Mynih, Gjermani."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7532","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7532"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7532\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7533,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7532\/revisions\/7533"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7522"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7532"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7532"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7532"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=7532"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}