{"id":7667,"date":"2024-09-13T09:48:02","date_gmt":"2024-09-13T07:48:02","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=7667"},"modified":"2024-09-13T09:48:02","modified_gmt":"2024-09-13T07:48:02","slug":"mungesa-e-informacioneve-nga-ana-e-prinderve-ndikon-negativisht-ne-zhvillimin-e-femijes","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/opinion\/mungesa-e-informacioneve-nga-ana-e-prinderve-ndikon-negativisht-ne-zhvillimin-e-femijes\/","title":{"rendered":"Mungesa e informacioneve nga ana e prind\u00ebrve ndikon negativisht n\u00eb zhvillimin e f\u00ebmij\u00ebs"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-weight: 400;\">Kujdesi prind\u00ebror n\u00eb f\u00ebmij\u00ebrin\u00eb e hershme \u00ebsht\u00eb nj\u00eb faktor vendimtar, q\u00eb ndikon n\u00eb zhvillimin e aft\u00ebsive kognitive (p.sh., perceptimi, t\u00eb menduarit, t\u00eb m\u00ebsuarit, zgjidhja e problemeve) dhe jokognitive (p.sh., motivimi dhe nd\u00ebrveprimi personal).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Literatura n\u00eb fush\u00ebn e psikologjis\u00eb tregon se mungesa e kujdesit t\u00eb duhur prind\u00ebror dhe mungesa e informacioneve t\u00eb sakta p\u00ebr r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e f\u00ebmij\u00ebris\u00eb s\u00eb hershme ndikon negativisht n\u00eb zhvillimin e f\u00ebmij\u00ebs, p\u00ebrfshir\u00eb gjendjen sh\u00ebndet\u00ebsore, zhvillimin psikologjik, sjelljet e p\u00ebrditshme dhe performanc\u00ebn <\/span><a href=\"https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pmc\/articles\/PMC7559575\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">shkollore<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Vitet e para t\u00eb jet\u00ebs (0-6) jan\u00eb kritike p\u00ebr form\u00ebsimin e kapaciteteve t\u00eb t\u00eb nx\u00ebnit dhe zhvillimin emocional t\u00eb f\u00ebmij\u00ebs, form\u00ebsim i cili mbetet gjat\u00eb gjith\u00eb jet\u00ebs. Prandaj, mungesa e informimit t\u00eb prind\u00ebrve mund t\u00eb ndikoj\u00eb ndjesh\u00ebm n\u00eb mir\u00ebqenien e p\u00ebrgjithshme t\u00eb f\u00ebmij\u00ebs.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb ve\u00e7anti, mosinformimi mbi temat sh\u00ebndet\u00ebsore, si vaksinat, ushqyerja ose praktikat e siguris\u00eb s\u00eb f\u00ebmij\u00ebs, shpesh \u00e7on n\u00eb vendime t\u00eb pavet\u00ebdijshme q\u00eb d\u00ebmtojn\u00eb zhvillimin e f\u00ebmij\u00ebs. P\u00ebr shembull, prind\u00ebrit q\u00eb refuzojn\u00eb vaksinat bazuar n\u00eb informacione t\u00eb pasakta rrezikojn\u00eb sh\u00ebndetin e f\u00ebmij\u00ebs dhe ekspozojn\u00eb komunitetin ndaj s\u00ebmundjeve t\u00eb parandalueshme.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Duke observuar grupe t\u00eb ndryshme n\u00eb rrjete sociale n\u00eb Kosov\u00eb, v\u00ebrehet se shum\u00eb prind\u00ebr kan\u00eb njohuri t\u00eb kufizuara p\u00ebr mir\u00ebqenien fizike dhe psikologjike t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve dhe shpesh marrin k\u00ebshilla nga burime jo t\u00eb besueshme.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Kjo p\u00ebrb\u00ebn shqet\u00ebsim serioz, sepse, p\u00ebrpos munges\u00ebs s\u00eb njohurive, prind\u00ebrit jan\u00eb t\u00eb prir\u00eb t\u00eb marrin k\u00ebshilla dhe rekomandime nga prind\u00ebrit e tjer\u00eb, duke mos i konsideruar karakteristikat unike t\u00eb f\u00ebmij\u00ebs s\u00eb tyre dhe shpesh duke i anashkaluar n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi profesionist\u00ebt e sh\u00ebndetit mendor.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Nj\u00eb prej problemeve q\u00eb hasim shpesh n\u00eb mesin e prind\u00ebrve \u00ebsht\u00eb edhe pritshm\u00ebria \u201cjoreale\u201d q\u00eb shpeshher\u00eb ata kan\u00eb karshi f\u00ebmij\u00ebs. Pritshm\u00ebrit\u00eb e larta p\u00ebr arritjet e f\u00ebmij\u00ebs e rrisin ankthin te f\u00ebmija, duke ndikuar negativisht n\u00eb t\u00eb nx\u00ebnit.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, pritshm\u00ebrit\u00eb e ul\u00ebta mund t\u00eb mos shfryt\u00ebzojn\u00eb plot\u00ebsisht potencialin e <\/span><a href=\"https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pmc\/articles\/PMC9655286\/#B27-ijerph-19-14070\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">f\u00ebmij\u00ebs<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">. Qasje t\u00eb tilla joadekuate prind\u00ebrore mund t\u00eb \u00e7ojn\u00eb n\u00eb vet\u00ebbesim t\u00eb ul\u00ebt dhe rezultate t\u00eb dob\u00ebta n\u00eb m\u00ebsimnx\u00ebnie.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Prind\u00ebrit q\u00eb nuk jan\u00eb t\u00eb mirinformuar shpesh adaptojn\u00eb strategji joefektive ose t\u00eb d\u00ebmshme t\u00eb prind\u00ebrimit, duke u bazuar n\u00eb burime jo t\u00eb sakta, dhe k\u00ebshtu krijojn\u00eb stres, ankth ose sjellje problematike te f\u00ebmij\u00ebt.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, mungesa e informacioneve shpesh i pengon prind\u00ebrit t\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb ndihm\u00eb profesionale p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt e tyre, duke p\u00ebrkeq\u00ebsuar problemet ekzistuese. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, vonimi i k\u00ebrkimit t\u00eb ndihm\u00ebs mund t\u2019i ul\u00eb shanset p\u00ebr p\u00ebrmir\u00ebsim m\u00eb t\u00eb shpejt\u00eb dhe efektiv t\u00eb gjendjeve t\u00eb caktuara t\u00eb sh\u00ebndetit mendor.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Profesionist\u00ebt e fush\u00ebs, si psikolog\u00ebt dhe logoped\u00ebt, do t\u00eb duhej t\u00eb ishin adresa e par\u00eb p\u00ebr secilin prind, at\u00ebher\u00eb kur prind\u00ebrit v\u00ebrejn\u00eb q\u00eb di\u00e7ka po ngec n\u00eb zhvillimin e f\u00ebmij\u00ebs s\u00eb tyre. Fatkeq\u00ebsisht, k\u00ebta profesionist\u00eb shpesh jan\u00eb adresa e fundit p\u00ebr k\u00ebrkim t\u00eb ndihm\u00ebs.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Prandaj, \u00ebsht\u00eb thelb\u00ebsore q\u00eb t\u00eb punohet me prind\u00ebrit, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb kuptohet nevoja p\u00ebr informacione t\u00eb besueshme vet\u00ebm nga profesionist\u00ebt e fush\u00ebs.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Menaxhimi i koh\u00ebs s\u00eb kaluar n\u00eb internet \u00ebsht\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr sfid\u00eb e madhe p\u00ebr prind\u00ebrit e sot\u00ebm. Shum\u00eb prind\u00ebr nuk jan\u00eb t\u00eb informuar p\u00ebr koh\u00ebn e duhur q\u00eb f\u00ebmij\u00ebt duhet t\u00eb kalojn\u00eb para ekraneve elektronike dhe p\u00ebr mosh\u00ebn e p\u00ebrshtatshme p\u00ebr t\u2019i ekspozuar ata ndaj teknologjis\u00eb.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.apa.org\/monitor\/2020\/04\/cover-kids-screens\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">Asociacioni i Pediat\u00ebrve Amerikan\u00eb<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> dhe <\/span><a href=\"https:\/\/www.nytimes.com\/2019\/04\/24\/health\/screen-time-kids.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">Organizata Bot\u00ebrore e Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> japin udh\u00ebzime t\u00eb qarta q\u00eb f\u00ebmij\u00ebt n\u00ebn mosh\u00ebn dy vje\u00e7 nuk duhet t\u00eb ken\u00eb kontakt me ekranet dhe f\u00ebmij\u00ebt e mosh\u00ebs 2-5 vje\u00e7 t\u00eb mos kalojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb or\u00eb n\u00eb dit\u00eb para ekraneve.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Keqinformimi rreth presionit t\u00eb bashk\u00ebmoshatar\u00ebve, ngacmimeve ose siguris\u00eb n\u00eb internet, mund t&#8217;i l\u00ebr\u00eb f\u00ebmij\u00ebt t\u00eb pambrojtur ndaj p\u00ebrvojave negative sociale ose rreziqeve t\u00eb tjera, si ngacmimi kibernetik.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Aspekte t\u00eb tjera, si \u00e7\u00ebshtjet sociale, normat kulturore dhe marr\u00ebdh\u00ebniet me bashk\u00ebmoshatar\u00ebt, gjithashtu mund t\u00eb ndikoj\u00eb negativisht n\u00eb zhvillimin social t\u00eb f\u00ebmij\u00ebs. Prind\u00ebrit q\u00eb kan\u00eb njohuri t\u00eb kufizuara p\u00ebr dinamikat sociale dhe diversitetin kulturor, shpesh pa dashje, p\u00ebrforcojn\u00eb paragjykimet dhe stereotipat, duke ndikuar n\u00eb aft\u00ebsin\u00eb e f\u00ebmij\u00ebs p\u00ebr t\u00eb krijuar marr\u00ebdh\u00ebnie t\u00eb sh\u00ebndetshme dhe gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse me t\u00eb tjer\u00ebt.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Mungesa e informacioneve t\u00eb sakta p\u00ebr kujdesin dhe zhvillimin e f\u00ebmij\u00ebs mund t\u00eb ket\u00eb pasoja t\u00eb gjera dhe t\u00eb d\u00ebmshme p\u00ebr mir\u00ebqenien e tyre. Kjo ndikon n\u00eb sh\u00ebndetin fizik, elasticitetin emocional, mund\u00ebsit\u00eb arsimore, marr\u00ebdh\u00ebniet sociale dhe zhvillimin kognitiv t\u00eb f\u00ebmij\u00ebs.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Prind\u00ebrit duhet t\u00eb jen\u00eb t\u00eb kujdessh\u00ebm n\u00eb vler\u00ebsimin e burimeve t\u00eb informacionit, t\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb udh\u00ebzime nga profesionist\u00eb t\u00eb kualifikuar dhe t\u00eb q\u00ebndrojn\u00eb t\u00eb informuar p\u00ebr t\u00eb siguruar nj\u00eb zhvillim t\u00eb sh\u00ebndetsh\u00ebm p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebn e tyre.<\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kujdesi prind\u00ebror n\u00eb f\u00ebmij\u00ebrin\u00eb e hershme \u00ebsht\u00eb nj\u00eb faktor vendimtar, q\u00eb ndikon n\u00eb zhvillimin e aft\u00ebsive kognitive (p.sh., perceptimi, t\u00eb menduarit, t\u00eb m\u00ebsuarit, zgjidhja e problemeve) dhe jokognitive (p.sh., motivimi dhe nd\u00ebrveprimi personal). Literatura n\u00eb fush\u00ebn e psikologjis\u00eb tregon se mungesa e kujdesit t\u00eb duhur prind\u00ebror dhe mungesa e informacioneve t\u00eb sakta p\u00ebr r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":334,"featured_media":6897,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[1175,624,1176,1177,1178],"ppma_author":[346],"class_list":["post-7667","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-femijet","tag-kryesore","tag-kujdesi-prinderor","tag-psikologjia","tag-zhvillimi-psikologjik"],"authors":[{"term_id":346,"user_id":334,"is_guest":0,"slug":"violeta-zefi","display_name":"Violeta Zefi","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/ssjdoals-e1776417820433.png","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/ssjdoals-e1776417820433.png"},"user_url":"","last_name":"Zefi","first_name":"Violeta","description":"Violeta Zefi ka ndjekur studimet themelore dhe ato master, n\u00eb fush\u00ebn e Psikologjis\u00eb, n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs. N\u00eb vitin 2017 ka p\u00ebrfunduar studimet e doktorat\u00ebs n\u00eb Masaryk University, Republik\u00eb \u00c7eke. Aktualisht \u00ebsht\u00eb ligj\u00ebruese n\u00eb Kolegjin \u201cUBT\u201d, dhe n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb ndjek specializimin n\u00eb fush\u00ebn e \u201cPsikologjis\u00eb Klinike\u201d. Nga viti 2006 ka punuar p\u00ebr organizata t\u00eb ndryshme vendore dhe nd\u00ebrkomb\u00ebtare. P\u00ebrpos ligj\u00ebrimit ajo punon edhe si Psikologe n\u00eb Asociacionin Kosovar t\u00eb Personave q\u00eb Jetojn\u00eb me HIV\/AIDS (n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb Global Fund p\u00ebr HIV\/AIDS) dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht \u00ebsht\u00eb e angazhuar si psikologe, konsulente dhe trajnere n\u00eb projekte t\u00eb ndryshme."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7667","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/334"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7667"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7667\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7670,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7667\/revisions\/7670"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6897"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7667"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7667"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7667"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=7667"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}