{"id":780,"date":"2023-08-31T14:18:43","date_gmt":"2023-08-31T14:18:43","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=780"},"modified":"2024-12-09T11:13:53","modified_gmt":"2024-12-09T09:13:53","slug":"realiteti-i-hidhur-i-menaxhimit-te-diabetit-ne-kosove","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/opinion\/realiteti-i-hidhur-i-menaxhimit-te-diabetit-ne-kosove\/","title":{"rendered":"Realiteti i hidhur i menaxhimit t\u00eb diabetit n\u00eb Kosov\u00eb"},"content":{"rendered":"<p>Sipas p\u00ebrkufizimit t\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/www.who.int\/news-room\/fact-sheets\/detail\/diabetes\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Organizat\u00ebs Bot\u00ebrore t\u00eb Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb<\/a>\u00a0(OBSh), diabeti (diabetes mellitus) \u00ebsht\u00eb nj\u00eb gjendje sh\u00ebndet\u00ebsore kronike q\u00eb lind si pasoj\u00eb e prodhimit t\u00eb pamjaftuesh\u00ebm t\u00eb insulin\u00ebs nga pankreasi (Diabeti Tip 1), ose kur trupi i njeriut nuk mund ta p\u00ebrdor\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb duhur insulin\u00ebn e prodhuar nga pankreasi (Diabeti Tip 2).<\/p>\n<p>P\u00ebrderisa diabeti Tip 2 mund t\u00eb menaxhohet pa terapi t\u00eb insulin\u00ebs dhe vet\u00ebm me regjim ushqimor, pacient\u00ebt me diabet Tip 1 jan\u00eb t\u00eb varur nga terapia insulinike.<\/p>\n<p>Edhe pse nuk ka statistika t\u00eb sakta p\u00ebr numrin e t\u00eb s\u00ebmur\u00ebve me diabet n\u00eb Kosov\u00eb, vler\u00ebsohet se rreth\u00a0<a href=\"https:\/\/top-channel.tv\/2022\/11\/15\/%E2%80%8Bdiabeti-8-e-kosovareve-te-prekur-diagnostikimi-ne-faza-te-vonshme\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">8% e popullat\u00ebs<\/a>\u00a0vuan nga diabeti.<\/p>\n<p>P\u00ebr nj\u00eb menaxhim efikas t\u00eb s\u00ebmundjes, pacient\u00ebt duhet t\u2019i monitorojn\u00eb vazhdimisht vlerat e sheqerit n\u00eb gjak.<\/p>\n<p>P\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb k\u00ebt\u00eb, ekzistojn\u00eb pajisje t\u00eb ndryshme, prej t\u00eb cilave m\u00eb t\u00eb thjeshtat dhe t\u00eb lirat jan\u00eb shiritat p\u00ebr matjen e glikemis\u00eb, t\u00eb cilat funksionojn\u00eb p\u00ebrmes shpimit t\u00eb gishtit, e deri tek ato m\u00eb t\u00eb sofistikuarat, si\u00e7 jan\u00eb Monitor\u00ebt e Vazhduesh\u00ebm t\u00eb Glikemis\u00eb (Anglisht: Continuous Blood Glucose Monitors, CBGM). Ekzistojn\u00eb disa lloje t\u00eb CBGM-ve, si\u00a0<a href=\"https:\/\/www.freestyle.abbott\/us-en\/home.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Free Style Libre<\/a>\u00a0dhe\u00a0<a href=\"https:\/\/www.dexcom.com\/de-de\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Dexcom<\/a>.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=QOmhQThOKZg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">CBGM<\/a>\u00a0jan\u00eb pajisje teknologjike t\u00eb cilat p\u00ebrdoren p\u00ebr matjen e niveleve t\u00eb glukoz\u00ebs (sheqerit) n\u00eb gjak nga personat q\u00eb vuajn\u00eb nga diabeti. Kjo teknologji mund\u00ebson menaxhim m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb s\u00ebmundjes te pacient\u00ebt, pasi tregon vlerat n\u00eb koh\u00eb reale dhe eliminon nevoj\u00ebn e matjes s\u00eb glikemis\u00eb p\u00ebrmes shpimit t\u00eb vazhduesh\u00ebm t\u00eb gishtave.<\/p>\n<p>Kjo teknologji ka nj\u00eb rol jetik sidomos p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt q\u00eb vuajn\u00eb nga diabeti (Tip 1), sepse ua mund\u00ebson prind\u00ebrve ta p\u00ebrcjellin gjendjen e tyre n\u00eb koh\u00eb reale dhe t\u00eb parandalojn\u00eb rastet e\u00a0<a href=\"http:\/\/revistapsikologji.com\/hipoglikemia-cfare-eshte-dhe-simptomat-qe-nuk-duhet-te-anashkalohen\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">hipoglikemis\u00eb<\/a>\u00a0(niveleve t\u00eb ul\u00ebta t\u00eb sheqerit n\u00eb gjak), ose\u00a0<a href=\"https:\/\/jetamediabet.com\/hiperglikemia-dhe-hipoglikemia-cka-jane-ato-dhe-cfare-mund-te-bejme-per-to\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">hiperglikemis\u00eb<\/a>\u00a0(niveleve t\u00eb larta t\u00eb sheqerit n\u00eb gjak), e q\u00eb mund t\u00eb rezultojn\u00eb me pasoja fatale.<\/p>\n<p>P\u00ebrderisa n\u00eb bot\u00eb CBGM-t\u00eb ofrohen falas, meq\u00eb subvencionohen nga shtetet apo mbulohen nga sigurimet sh\u00ebndet\u00ebsore publike dhe private, n\u00eb Kosov\u00eb nuk ndodh e nj\u00ebjta gj\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb vendet e zhvilluara, k\u00ebto pajisje mund t\u00eb blihen edhe privatisht nga pacient\u00ebt, meq\u00eb tani ekzistojn\u00eb versione t\u00eb tyre (si\u00e7 \u00ebsht\u00eb Dexcom 7), p\u00ebr t\u00eb cilat nuk k\u00ebrkohet ekspertiz\u00eb mjek\u00ebsore p\u00ebr t\u2019u vendosur te pacienti.<\/p>\n<p>Prokurimi i k\u00ebtyre pajisjeve k\u00ebrkon financim t\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb nga shteti dhe vendet q\u00eb kan\u00eb ekspertiz\u00ebn e duhur p\u00ebr menaxhimin e diabetit sigurohen vazhdimisht q\u00eb k\u00ebto pajisje t\u2019i ken\u00eb t\u00eb disponueshme p\u00ebr popullat\u00ebn e tyre n\u00eb nevoj\u00eb.<\/p>\n<p>P\u00ebrderisa prodhues t\u00eb ndrysh\u00ebm po punojn\u00eb rreth or\u00ebve t\u00eb men\u00e7ura t\u00eb cilat do t\u2019i z\u00ebvend\u00ebsojn\u00eb n\u00eb t\u00eb ardhmen CBGM-t\u00eb, Kosova ende ballafaqohet me problemin e furnizimit t\u00eb pacient\u00ebve me barna esenciale.<\/p>\n<p>N\u00eb Kosov\u00eb, kjo teknologji nuk u ofrohet qytetar\u00ebve n\u00eb nevoj\u00eb, meqen\u00ebse ato nuk i ofron tregu farmaceutik i Kosov\u00ebs.<\/p>\n<p>Mungesa e k\u00ebtyre teknologjive n\u00eb Kosov\u00eb mund t\u2019i atribuohet nj\u00eb numri faktor\u00ebsh, ku n\u00eb rend t\u00eb par\u00eb mund t\u00eb ve\u00e7ohet pasiviteti i shtetit.<\/p>\n<p>CBGM hyn n\u00eb kategorin\u00eb e pajisjeve medicinale p\u00ebr monitorim t\u00eb s\u00ebmundjes sipas p\u00ebrkufizimit t\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/gzk.rks-gov.net\/ActDetail.aspx?ActID=10382\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Ligjit Nr.03\/L-188 p\u00ebr Produkte dhe Pajisje Medicinale<\/a>, dhe Agjencia e Kosov\u00ebs p\u00ebr Produkte dhe Pajisje Medicinale (<a href=\"https:\/\/akppm.rks-gov.net\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">AKPPM<\/a>) \u00ebsht\u00eb autoriteti kompetent p\u00ebr produktet dhe pajisjet medicinale p\u00ebr p\u00ebrdorim te njeriu.<\/p>\n<p>Sipas legjislacionit ton\u00eb, CBGM-t\u00eb klasifikohen si pajisje medicinale me \u00e7ertifikat\u00eb CE (Conformit\u00e9 Europ\u00e9ene), t\u00eb cilat mund t\u00eb importohen pas marrjes s\u00eb lejes s\u00eb importit n\u00eb AKPPM. E t\u00ebr\u00eb kjo procedur\u00eb \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e thjesht\u00eb dhe zgjat shum\u00eb pak.<\/p>\n<p>Deri para p\u00ebraf\u00ebrsisht dy viteve k\u00ebto produkte kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb disponueshme n\u00eb Kosov\u00eb, por vet\u00ebm p\u00ebr nj\u00eb kategori t\u00eb pacient\u00ebve t\u00eb cil\u00ebt kan\u00eb pasur mund\u00ebsi t\u2019i p\u00ebrballojn\u00eb kostot e larta t\u00eb saj. Mir\u00ebpo, asnj\u00ebher\u00eb nuk jan\u00eb ofruar falas nga shteti, s\u00eb paku p\u00ebr kategorin\u00eb m\u00eb t\u00eb ndjeshme si\u00e7 jan\u00eb f\u00ebmij\u00ebt.<\/p>\n<p>Tash e sa koh\u00eb, k\u00ebto pajisje m\u00eb nuk gjenden fare n\u00eb tregun ton\u00eb, me supozimin se nuk ka fuqi bler\u00ebse p\u00ebr to p\u00ebr shkak t\u00eb kostos s\u00eb lart\u00eb. N\u00eb munges\u00eb t\u00eb tyre, shum\u00eb pacient\u00eb tregojn\u00eb se k\u00ebto teknologji, s\u00eb bashku me sensor\u00ebt q\u00eb duhen nd\u00ebrruar \u00e7do 14 dit\u00eb, i sigurojn\u00eb p\u00ebrmes vendeve fqinje.<\/p>\n<p>Sigurimi i qasjes s\u00eb barabart\u00eb n\u00eb k\u00ebto teknologji, me kosto t\u00eb p\u00ebrballueshme ose edhe falas n\u00eb raste t\u00eb caktuara, \u00ebsht\u00eb detyr\u00eb e shtetit. Shteti e ka p\u00ebr obligim t\u00eb siguroj\u00eb baz\u00eb ligjore, t\u00eb p\u00ebrcaktoj\u00eb standarde dhe t\u00eb lidh\u00eb partneritete me prodhues e distributor\u00eb p\u00ebr t\u00eb siguruar qasjen dhe furnizimin me k\u00ebt\u00eb teknologji.<\/p>\n<p>Sado q\u00eb mund t\u00eb ting\u00eblloj\u00eb ambicioze, me burime dhe p\u00ebrkrahje t\u00eb duhur \u00ebsht\u00eb e mundur q\u00eb k\u00ebto pajisje t\u00eb prodhohen edhe n\u00eb Kosov\u00eb, me q\u00ebllim t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsimit t\u00eb sh\u00ebrbimeve t\u00eb kujdesit sh\u00ebndet\u00ebsor.<\/p>\n<p>Kosova ka nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb madh t\u00eb inkubator\u00ebve t\u00eb biznesit q\u00eb p\u00ebrkrahin startup-et me ide inovative n\u00eb fush\u00ebn e teknologjis\u00eb informative (TI), dhe ka potencial q\u00eb t\u00eb zhvilloj\u00eb softuer\u00eb inovativ\u00eb p\u00ebr teknologji t\u00eb tilla. K\u00ebtu n\u00eb ndihm\u00eb mund t\u00eb dal\u00eb edhe inteligjenca artificiale (IA), e cila sot ofron zgjidhje t\u00eb ndryshme.<\/p>\n<p>Sektori i sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb l\u00eb shum\u00eb p\u00ebr t\u00eb d\u00ebshiruar dhe lista e problemeve dhe sfidave me t\u00eb cilat ballafaqohen pacient\u00ebt \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e gjat\u00eb. Megjithat\u00eb, sa u p\u00ebrket personave q\u00eb vuajn\u00eb nga diabeti, shteti mund t\u00eb nd\u00ebrhyj\u00eb p\u00ebr ta ndryshuar gjendjen aktuale.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sipas p\u00ebrkufizimit t\u00eb\u00a0Organizat\u00ebs Bot\u00ebrore t\u00eb Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb\u00a0(OBSh), diabeti (diabetes mellitus) \u00ebsht\u00eb nj\u00eb gjendje sh\u00ebndet\u00ebsore kronike q\u00eb lind si pasoj\u00eb e prodhimit t\u00eb pamjaftuesh\u00ebm t\u00eb insulin\u00ebs nga pankreasi (Diabeti Tip 1), ose kur trupi i njeriut nuk mund ta p\u00ebrdor\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb duhur insulin\u00ebn e prodhuar nga pankreasi (Diabeti Tip 2). P\u00ebrderisa diabeti Tip 2 mund [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":14,"featured_media":9690,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[851,852,664],"ppma_author":[24],"class_list":["post-780","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-diabetes","tag-health","tag-kosovo"],"authors":[{"term_id":24,"user_id":14,"is_guest":0,"slug":"luljeta-plakolli","display_name":"Luljeta Plakolli-Kasumi","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/311779192_10158827672118021_940142505688335966_n-e1778848473156.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/311779192_10158827672118021_940142505688335966_n-e1778848473156.jpg"},"user_url":"","last_name":"Plakolli-Kasumi","first_name":"Luljeta","description":"Luljeta \u00ebsht\u00eb profesoresh\u00eb n\u00eb Fakultetin Juridik t\u00eb Universitetit t\u00eb Prishtin\u00ebs, ku ligj\u00ebron l\u00ebnd\u00ebt e t\u00eb drejt\u00ebs s\u00eb pron\u00ebsis\u00eb intelektuale, t\u00eb drejt\u00ebs tregtare dhe kontraktore dhe t\u00eb drejt\u00ebs s\u00eb arbitrazhit. Fusha e saj e specializimit \u00ebsht\u00eb pron\u00ebsia intelektuale (PI), dhe fokusi aktual k\u00ebrkimor \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrlidhja n\u00eb mes t\u00eb PI, metaversit dhe Inteligjenc\u00ebs Artificiale (AI)."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/780","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=780"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/780\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":781,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/780\/revisions\/781"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9690"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=780"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=780"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=780"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=780"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}