{"id":7813,"date":"2016-10-06T13:37:35","date_gmt":"2016-10-06T11:37:35","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=7813"},"modified":"2024-09-20T13:48:15","modified_gmt":"2024-09-20T11:48:15","slug":"shteti-i-mireqenies-atehere-dhe-sot","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/analize\/shteti-i-mireqenies-atehere-dhe-sot\/","title":{"rendered":"Shteti i mir\u00ebqenies: at\u00ebher\u00eb dhe sot"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-weight: 400;\">Roli direkt i qeveris\u00eb n\u00eb shtetin e mir\u00ebqenies \u00ebsht\u00eb rritur n\u00eb Kosov\u00ebn e pasluft\u00ebs krahasuar me Kosov\u00ebn komuniste, sado q\u00eb parimisht do t\u00eb pritej e kund\u00ebrta, por q\u00eb t\u00eb dy modelet kan\u00eb ngjashm\u00ebri.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Shteti i mir\u00ebqenies n\u00eb kuptimin m\u00eb t\u00eb ngusht\u00eb p\u00ebrfshin t\u00eb gjitha skemat e transfereve dhe mbrojtjes sociale t\u00eb nj\u00eb vendi si pensionet, ndihma sociale, sigurimi sh\u00ebndet\u00ebsor etj. Kurse organizimi dhe rezultatet e shtetit t\u00eb mir\u00ebqenies mund t\u00eb tregojn\u00eb orientimin ideologjik dhe cil\u00ebsin\u00eb e tij.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb k\u00ebt\u00eb bllog, duke marr\u00eb p\u00ebr baz\u00eb vet\u00ebm transferet cash (n\u00eb para), argumentohet se roli i qeveris\u00eb n\u00eb shtetin e mir\u00ebqenies \u00ebsht\u00eb rritur n\u00eb Kosov\u00ebn e pasluft\u00ebs n\u00eb krahasim me Kosov\u00ebn komuniste t\u00eb para 1989-t\u00ebs. Kjo rritje \u00ebsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme sepse (1) parimisht n\u00eb ekonomit\u00eb e planifikuara, si\u00e7 ka qen\u00eb ajo n\u00eb Kosov\u00eb, pritet nj\u00eb rol gjithp\u00ebrfshir\u00ebs i qeveris\u00eb, dhe (2) indikon nd\u00ebrrimin e adres\u00ebs direkte t\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">S\u00eb pari kjo rritje vjen nga p\u00ebrfshirja e qeveris\u00eb n\u00eb menaxhimin e skemave sociale. N\u00eb vitin 2015, 98.77% e t\u00eb gjith\u00eb p\u00ebrfituesve t\u00eb skemave sociale t\u00eb Kosov\u00ebs kan\u00eb pranuar pagesat direkte nga qeveria. Q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb k\u00ebta p\u00ebrfitues jan\u00eb pjes\u00eb e skemave sociale q\u00eb menaxhohen n\u00eb plotni nga qeveria, n\u00eb nivel qendror ose lokal, p\u00ebrfshir\u00eb dhe ndarjen e p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb (e kualifikimit) me asociacionet e kategorive t\u00eb luft\u00ebs dhe t\u00eb burgosurve t\u00eb dikursh\u00ebm politik\u00eb. Vet\u00ebm Trusti Pensional (kursimi pensional i detyruesh\u00ebm) dhe Fondi Slloveno-Kosovar (skema e vetme private pensionale), nuk menaxhohen nga qeveria, nd\u00ebrsa shumica e pensionist\u00ebve t\u00eb tyre b\u00ebjn\u00eb pjes\u00eb edhe n\u00eb skemat qeveritare.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">M\u00eb 1985, 21% e p\u00ebrfituesve gjendeshin n\u00eb skema t\u00eb menaxhuara nga organet qeveritare. K\u00ebshtu pjesa d\u00ebrrmuese e p\u00ebrfituesve t\u00eb transfereve cash financoheshin nga sigurimet n\u00ebn menaxhimin e Lidhjes s\u00eb Bashk\u00ebsive t\u00eb Sigurimit Pensional dhe Invalidor.<\/span><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone  wp-image-7814\" src=\"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Destrata-300x118.png\" alt=\"\" width=\"554\" height=\"218\" srcset=\"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Destrata-300x118.png 300w, https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Destrata-18x7.png 18w, https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Destrata.png 630w\" sizes=\"auto, (max-width: 554px) 100vw, 554px\" \/><\/p>\n<p><i><span style=\"font-weight: 400;\">Linja 1: Shpenzimet sociale si p\u00ebrqindje t\u00eb BP Shoq\u00ebror\/GDP-s\u00eb;<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">Linja 2: Shpenzimet sociale si p\u00ebrqindje t\u00eb Buxhetit Komb\u00ebtar:<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">Linja 3: Pjes\u00ebmarrja e pagesave nga sigurimet sociale n\u00eb transferet e p\u00ebrgjithshme;<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">Linja 4: Shtrirja e transfereve cash (me para) si p\u00ebrqindje e popullat\u00ebs s\u00eb p\u00ebrgjithshme:<\/span><\/i><\/p>\n<p><i><span style=\"font-weight: 400;\">Burimet baz\u00eb: Enti i Statistik\u00ebs i KSA t\u00eb Kosov\u00ebs (1987), Agjencia e Statistikave t\u00eb Kosov\u00ebs (2015) \/ kalkulime vetjake.<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">Shteti i mir\u00ebqenies n\u00eb Kosov\u00ebn e pasluft\u00ebs, pa p\u00ebrfshir\u00eb sigurimet sh\u00ebndet\u00ebsore, \u00ebsht\u00eb gjithashtu m\u00eb i madh. M\u00eb i madh n\u00eb kuptim t\u00eb shpenzimit t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm n\u00eb raport me GDP-n\u00eb komb\u00ebtare dhe m\u00eb i madh sa i takon mbulimit t\u00eb shtrirjes s\u00eb transfereve ose mbulimit t\u00eb popullat\u00ebs (ndikimi i plakjes \u00ebsht\u00eb ende margjinal).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Orientimi i shtetit t\u00eb pasluft\u00ebs \u00ebsht\u00eb t\u00eb marr\u00eb nga t\u00eb gjith\u00eb (sepse financohet kryesisht nga taksat n\u00eb konsum) dhe t\u2019ua kthej\u00eb t\u00eb rrezikuarve nga varf\u00ebria, t\u00eb mbuloj\u00eb pasojat e meritat nga historia e af\u00ebrt, si dhe gjith\u00eb t\u00eb moshuarit p\u00ebrmes buxhetit komb\u00ebtar. Me kalimin e koh\u00ebs, do t\u00eb rritet r\u00ebnd\u00ebsia e sigurimeve pensionale n\u00eb transferet e p\u00ebrgithshme. Shteti komunist i mir\u00ebqenies ka marrr\u00eb kryesisht nga klasa pun\u00ebtore dhe prodhimi p\u00ebr t\u00eb favorizuar f\u00ebmij\u00ebt e pun\u00ebtoreve, pun\u00ebtor\u00ebt e pensionuar, invalid\u00ebt e pun\u00ebs dhe t\u00eb margjinalizuarit ekstrem\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Por, rritja e rolit t\u00eb qeveris\u00eb s\u00eb zgjedhur nga Parlamenti dhe rritja e madh\u00ebsis\u00eb s\u00eb shtetit t\u00eb mir\u00ebqnies, ndon\u00ebse p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb kushte favorizuese, nuk jan\u00eb t\u00eb barazvlefshme me rritje t\u00eb cil\u00ebsis\u00eb. Sikur n\u00eb komuniz\u00ebm, edhe tash shteti i mir\u00ebqenies n\u00eb Kosov\u00eb ka qen\u00eb dhe mbetet m\u00eb i vogli n\u00eb gjith\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn e ish Jugosllavis\u00eb. Sikur at\u00ebher\u00eb, edhe tash shteti i mir\u00ebqenies favorizon nj\u00eb ose disa shtresa t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb, p\u00ebrjashton t\u00eb tjera. Sikur at\u00ebher\u00eb, edhe tash numri i t\u00eb papun\u00ebve \u00ebsht\u00eb m\u00eb i madhi. Nd\u00ebrsa vazhdimisht diskriminohet gruaja.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Pra cila \u00ebsht\u00eb trash\u00ebgimia dhe gjendja e shtetit t\u00eb mir\u00ebqenies p\u00ebrtej miteve dhe brenda mund\u00ebsis\u00eb s\u00eb reform\u00ebs? Blogjet n\u00eb vijim do t\u00eb ken\u00eb p\u00ebr subjekt kushtet, cil\u00ebsin\u00eb dhe faktor\u00ebt relevant\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb fush\u00eb. Debati p\u00ebr shtetin e mir\u00ebqenies \u00ebsht\u00eb debat p\u00ebr shtetin e p\u00ebrmir\u00ebsuar t\u00eb Kosov\u00ebs. Shihemi k\u00ebtu!\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><i><span style=\"font-weight: 400;\">_______________________<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">Bllogu mb\u00ebshtetet nga Friedrich-Ebert-Stiftung, zyra n\u00eb Kosov\u00eb.<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">Mendimet e shprehura n\u00eb k\u00ebt\u00eb bllog nuk paraqesin medoemos besimet e Friedrich-Ebert-Stifftung. <\/span><\/i><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Roli direkt i qeveris\u00eb n\u00eb shtetin e mir\u00ebqenies \u00ebsht\u00eb rritur n\u00eb Kosov\u00ebn e pasluft\u00ebs krahasuar me Kosov\u00ebn komuniste, sado q\u00eb parimisht do t\u00eb pritej e kund\u00ebrta, por q\u00eb t\u00eb dy modelet kan\u00eb ngjashm\u00ebri. Shteti i mir\u00ebqenies n\u00eb kuptimin m\u00eb t\u00eb ngusht\u00eb p\u00ebrfshin t\u00eb gjitha skemat e transfereve dhe mbrojtjes sociale t\u00eb nj\u00eb vendi si pensionet, [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":403,"featured_media":7815,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[1199],"ppma_author":[689],"class_list":["post-7813","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-destrata"],"authors":[{"term_id":689,"user_id":403,"is_guest":0,"slug":"artan-mustafa","display_name":"Artan Mustafa","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/artan.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/artan.jpg"},"user_url":"","last_name":"Mustafa","first_name":"Artan","description":"Artan Mustafa \u00ebsht\u00eb hulumtues dhe ligj\u00ebrues n\u00eb fush\u00ebn e politik\u00ebs sociale. Ka studiuar shkenc\u00eb politike dhe zhvillim t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm n\u00eb Universitetin e Vjen\u00ebs, Universitetin Uppsala dhe Universitetin e Prishtin\u00ebs, si dhe ka pasur q\u00ebndrime n\u00eb Universitetin e Missouri-t, t\u00eb Tokios dhe t\u00eb Oslos. Ka punuar n\u00eb gazetari q\u00eb nga viti 2001 dhe ka qen\u00eb kryeredaktor i Gazet\u00ebs Jeta n\u00eb Kosov\u00eb (2011-2013)."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7813","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/403"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7813"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7813\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7816,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7813\/revisions\/7816"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7815"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7813"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7813"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7813"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=7813"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}