{"id":799,"date":"2023-07-10T14:46:14","date_gmt":"2023-07-10T14:46:14","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=799"},"modified":"2025-03-03T14:53:36","modified_gmt":"2025-03-03T12:53:36","slug":"ndikimi-turk-ne-kosove-permes-fuqise-se-bute","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/opinion\/ndikimi-turk-ne-kosove-permes-fuqise-se-bute\/","title":{"rendered":"Ndikimi turk n\u00eb Kosov\u00eb p\u00ebrmes fuqis\u00eb s\u00eb but\u00eb"},"content":{"rendered":"<p><em>*P\u00ebrgatiti: Ridona Berisha<\/em><\/p>\n<p>Ballkani Per\u00ebndimor \u00ebsht\u00eb cak i ndikimit nga fuqit\u00eb bot\u00ebrore dhe rajonale. P\u00ebrve\u00e7 ndikimit n\u00eb kuptimin klasik t\u00eb fjal\u00ebs (ekonomik dhe politik), n\u00eb Kosov\u00eb \u00ebsht\u00eb evidentuar nj\u00eb rritje e ndikimit t\u00eb fuqis\u00eb s\u00eb but\u00eb, ve\u00e7an\u00ebrisht nga Turqia, e cila shfryt\u00ebzon aspektet kulturore dhe fetare p\u00ebr t\u00eb projektuar fuqin\u00eb e saj n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n<p class=\" translation-block\">Ky ndikim ushtrohet p\u00ebrmes&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.kipred.org\/repository\/docs\/ThreatsAndChallenges_Vers-FIN_(1)_94986.pdf\" target=\"_self\">\u201cdiplomacis\u00eb kulturore\u201d<\/a>, e cila n\u00ebnkupton referimin e&nbsp;<em>\u201cfaktor\u00ebve kulturor\u00eb dhe fetar\u00eb si mjete p\u00ebr t\u00eb projektuar fuqin\u00eb e but\u00eb n\u00eb nj\u00eb gjeografi imagjinare osmane\u201d.<\/em><\/p>\n<p class=\" translation-block\">Fuqia e but\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb term i shpikur nga profesori amerikan&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.foreignaffairs.com\/reviews\/capsule-review\/2004-05-01\/soft-power-means-success-world-politics\" target=\"_self\">Joseph S. Nye,<\/a>&nbsp;q\u00eb sh\u00ebnjon<em>&nbsp;\u201caft\u00ebsin\u00eb p\u00ebr t\u00eb arritur rezultate t\u00eb parap\u00eblqyera p\u00ebrmes t\u00ebrheqjes dhe jo me an\u00eb t\u00eb detyrimit\u201d.<\/em><\/p>\n<p>P\u00ebr shembull, ShBA-ja njihet n\u00eb bot\u00eb p\u00ebrmes filmave t\u00eb Hollywood-it, produkteve t\u00eb Apple-it, lig\u00ebs s\u00eb basketbollit NBA dhe universiteteve prestigjioze si Harvard, gj\u00eb q\u00eb b\u00ebn ShBA-n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb d\u00ebshiruesh\u00ebm p\u00ebr shum\u00eb individ\u00eb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, ShBA-ja mund t\u2019i shfryt\u00ebzoj\u00eb k\u00ebto tipare p\u00ebr t\u00eb ndikuar te vendet e tjera n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u2019i arrij\u00eb objektivat e saj politik\u00eb.<\/p>\n<p>Ngjash\u00ebm, Turqia ndikon n\u00eb Kosov\u00eb p\u00ebrmes mekanizmave kulturor\u00eb dhe fetar\u00eb, si\u00e7 jan\u00eb restaurimi i xhamive dhe prania e madhe e serive dhe telenovelave turke.<\/p>\n<p class=\" translation-block\">Agjencia Turke p\u00ebr Bashk\u00ebpunim dhe Koordinim (TIKA) ka b\u00ebr\u00eb nj\u00eb mori investimesh n\u00eb Kosov\u00eb. Nd\u00ebrhyrjet e TIKA-s n\u00eb Kosov\u00eb, me arsyetimin e restaurimit, shpeshher\u00eb kan\u00eb pasur prirje&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.koha.net\/veshtrime\/370033\/shatervani-te-xhamia-e-carshise-ne-prishtine-nuk-mund-te-tjetersohet\/\" target=\"_self\">revizioniste<\/a>, n\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u2019i ridizajnuar objektet, duke u shtuar atyre elemente osmane.<\/p>\n<p>Shumica d\u00ebrmuese e televizioneve n\u00eb Kosov\u00eb kan\u00eb transmetuar dhjet\u00ebra seri turke p\u00ebrgjat\u00eb viteve. Transmetimi i serive dhe telenovelave turke ka krijuar nj\u00eb pasqyr\u00eb kulturore mes shqiptar\u00ebve dhe turqve, duke ushqyer afinitet m\u00eb t\u00eb madh ndaj Turqis\u00eb.<\/p>\n<p class=\" translation-block\">Ky sukses i telenovelave turke ka vazhduar t\u00eb interpretohet me argumentin e nj\u00eb&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.futurelearn.com\/info\/courses\/cultural-diplomacy\/0\/steps\/46511\" target=\"_self\">\u201cp\u00ebrputhshm\u00ebrie kulturore\u201d<\/a>, t\u00eb supozuar n\u00eb vendet e synuara.<\/p>\n<p class=\" translation-block\">Pedagogu&nbsp;<a href=\"https:\/\/kosovalive.org\/2019\/06\/19\/serialet-turke-pushtojne-televizionet-dhe-rinine-kosovare\/\" target=\"_self\">Alban Tartari<\/a>, n\u00eb punimin e tij t\u00eb doktorat\u00ebs, ka theksuar se, pas Maqedonis\u00eb, \u201c<em>Kosova \u00ebsht\u00eb shteti i dyt\u00eb me radh\u00eb n\u00eb Ballkan q\u00eb i transmeton serit\u00eb turke<\/em>.\u201d Kjo tregon q\u00eb gjith\u00eb ky popullaritet i serive turke ka&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.trtworld.com\/magazine\/show-and-tell-how-turkish-tv-shows-found-fandom-in-the-balkans-55780\" target=\"_self\">ndikuar<\/a>&nbsp;n\u00eb ndryshimin e paragjykimeve negative p\u00ebr Turqin\u00eb dhe kultur\u00ebn turke.<\/p>\n<p class=\" translation-block\">Turqia e konsideron Ballkanin Per\u00ebndimor&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.mfa.gov.tr\/relations-with-the-balkan-region.en.mfa#:~:text=TheBalkansisapriority,humantieswiththeregion.\" target=\"_self\">prioritet<\/a>&nbsp;p\u00ebr shkak t\u00eb lidhjeve historike, kulturore e fetare me rajonin. Marr\u00ebdh\u00ebniet mes Turqis\u00eb dhe Kosov\u00ebs&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.acarindex.com\/pdfler\/5143-3093.pdf\" target=\"_self\">manifestohen<\/a>&nbsp;n\u00eb forma t\u00eb ndryshme, duke filluar nga ajo politike, ekonomike, sociale e kulturore.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, ky bashk\u00ebpunim dhe ndikim i fuqis\u00eb s\u00eb but\u00eb krijon hap\u00ebsir\u00eb p\u00ebr t\u2019i arritur q\u00ebllimet e shtetit turk, t\u00eb cilat nuk jan\u00eb gjithnj\u00eb n\u00eb favor t\u00eb Kosov\u00ebs. Kjo \u00ebsht\u00eb evidentuar n\u00eb raste t\u00eb ndryshme, si\u00e7 qe arrestimi i \u201cgylenist\u00ebve\u201d dhe tentativat p\u00ebr t\u2019i rishkruar librat e historis\u00eb p\u00ebr t\u00eb paraqitur nj\u00eb narracion alternativ dhe m\u00eb miq\u00ebsor ndaj perandoris\u00eb osmane.<\/p>\n<p><strong>K\u00ebrkesa p\u00ebr rishkrim t\u00eb historis\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>Me ndryshimin gradual t\u00eb ndikimit, Turqia filloi t\u00eb ket\u00eb m\u00eb shum\u00eb vet\u00ebbesim n\u00eb raport me Kosov\u00ebn. N\u00eb vitin 2011, Turqia i k\u00ebrkoi Kosov\u00ebs t\u2019i rishikoj\u00eb edhe tekstet shkollore t\u00eb historis\u00eb, p\u00ebr t\u2019i larguar termat t\u00eb cil\u00ebt i referoheshin Perandoris\u00eb Osmane si pushtuese.<\/p>\n<p class=\" translation-block\"><em>\u201dTurqia nuk \u00ebsht\u00eb e lumtur q\u00eb kosovar\u00ebt m\u00ebsojn\u00eb historin\u00eb si\u00e7 interpretohet nga Josip Broz Tito apo Enver Hoxha\u201d,<\/em>&nbsp;ishte shprehur ministri i Jasht\u00ebm turk&nbsp;<a href=\"https:\/\/balkaninsight.com\/2013\/01\/22\/kosovo-textbooks-soften-line-on-ottoman\/\" target=\"_self\">Ahmet Davutoglu<\/a>. E nj\u00ebjta k\u00ebrkes\u00eb kishte ardhur edhe nga ministri i Arsimit i Turqis\u00eb,&nbsp;<a href=\"https:\/\/kallxo.com\/gjate\/ndryshimi-i-historise-zbut-perandorine-osmane\/\" target=\"_self\">Omer Din\u00e7er<\/a>, n\u00eb takimin me homologun kosovar, Ram\u00eb Buja.<\/p>\n<p class=\" translation-block\">P\u00ebr pasoj\u00eb dhe n\u00eb funksion t\u00eb p\u00ebrmbushjes s\u00eb k\u00ebrkes\u00ebs turke, ministri Buja pati themeluar nj\u00eb&nbsp;<a href=\"https:\/\/kallxo.com\/gjate\/ndryshimi-i-historise-zbut-perandorine-osmane\/\" target=\"_self\">komision<\/a>&nbsp;p\u00ebr t\u2019i trajtuar v\u00ebrejtjet e Turqis\u00eb. Ky vendim skandaloz i ministrit shp\u00ebrfaq prirjen turke p\u00ebr t\u00eb ndikuar n\u00eb Kosov\u00eb p\u00ebr q\u00ebllime pozitive.<\/p>\n<p class=\" translation-block\">Ndryshime n\u00eb librat e historis\u00eb s\u00eb klasave fillore e t\u00eb mesme u miratuan p\u00ebr vitin shkollor 2013-2014, duke i vendosur n\u00eb nivelin fillor dhe t\u00eb mes\u00ebm. Autoritetet e Kosov\u00ebs&nbsp;<a href=\"https:\/\/kallxo.com\/gjate\/ndryshimi-i-historise-zbut-perandorine-osmane\/\" target=\"_self\">mohuan<\/a>&nbsp;t\u00eb ket\u00eb pasur ndryshime t\u00eb m\u00ebdha, duke th\u00ebn\u00eb se&nbsp;<em>\u201csynimi ka qen\u00eb t\u00eb heqim aty-k\u00ebtu gjuh\u00eb t\u00eb urrejtjes, t\u00eb nj\u00eb fjalori pak a shum\u00eb agresiv\u201d.<\/em><\/p>\n<p class=\" translation-block\">Nj\u00eb hulumtim i&nbsp;<a href=\"https:\/\/kallxo.com\/gjate\/ndryshimi-i-historise-zbut-perandorine-osmane\/\" target=\"_self\">Gazet\u00ebs JNK<\/a>&nbsp;gjeti se n\u00eb librin e klas\u00ebs s\u00eb pest\u00eb fjal\u00ebt \u201c<em>dhun\u00eb dhe vrasje\u201d&nbsp;<\/em>ishin z\u00ebvend\u00ebsuar me \u201c<em>pushtim dhe burgosje<\/em>\u201d. N\u00eb nj\u00eb rast tjet\u00ebr, fjalia \u201c<em>osman\u00ebt vran\u00eb shum\u00eb shqiptar\u00eb<\/em>\u201d \u00ebsht\u00eb larguar nga teksti, nd\u00ebrsa fjala \u201dashp\u00ebrsi\u201d \u00ebsht\u00eb z\u00ebvend\u00ebsuar me \u201c<em>nd\u00ebrhyrje ushtarake<\/em>\u201d.<\/p>\n<p><strong>K\u00ebrkesa p\u00ebr deportim t\u00eb gylenist\u00ebve<\/strong><\/p>\n<p class=\" translation-block\"><a href=\"https:\/\/www.icisleri.gov.tr\/kurumlar\/icisleri.gov.tr\/IcSite\/icguvenlik\/faaliyetler\/fetoceviri\/FETO_Metin-Ozeti_ingilizce.pdf\" target=\"_self\">FETO<\/a>-ja konsiderohet nj\u00eb organizat\u00eb terroriste nga presidenti Erdogan dhe ajo faj\u00ebsohet p\u00ebr&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.bbc.com\/news\/world-europe-36816045\" target=\"_self\">grusht-shtetin<\/a>&nbsp;e d\u00ebshtuar n\u00eb vitin 2016. N\u00eb vitin 1999, Fetullah G\u00fclen u shp\u00ebrngul n\u00eb shtetin amerikan t\u00eb&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.dw.com\/en\/from-ally-to-scapegoat-fethullah-gulen-the-man-behind-the-myth\/a-37055485\" target=\"_self\">Pensilvanis\u00eb<\/a>, ku vazhdon t\u00eb banoj\u00eb ende. Pavar\u00ebsisht k\u00ebrkes\u00ebs s\u00eb&nbsp;<a href=\"http:\/\/www.voanews.com\/a\/turkey-us-failure-to-hand-over-gulen-would-sacrifice-relations\/3456814.html\" target=\"_self\">Erdoganit<\/a>, SHBA-ja deri tash ka refuzuar t\u2019ia dor\u00ebzoj\u00eb G\u00fclenin Turqis\u00eb.<\/p>\n<p>Ndikimi turk shkoi aq larg sa Kosova rrezikoi edhe p\u00ebrkeq\u00ebsimin e marr\u00ebdh\u00ebnieve me Bashkimin Europian, p\u00ebr ta p\u00ebrmbushur k\u00ebrkes\u00ebn e presidentit Erdogan p\u00ebr arrestimin e gylenist\u00ebve.<\/p>\n<p class=\" translation-block\"><a href=\"https:\/\/www.kipred.org\/repository\/docs\/ThreatsAndChallenges_Vers-FIN_(1)_94986.pdf\" target=\"_self\">M\u00eb 29 mars 2018,<\/a>&nbsp;Kosova ia&nbsp;<a href=\"http:\/\/old.kuvendikosoves.org\/common\/docs\/2019_07_22_RaportiKomisionithetimorparlamentarnlidhjemendriiminerastittdbimittgjashtshtetasveturqme29mars2018.pdf\" target=\"_self\">dor\u00ebzoi<\/a>&nbsp;Turqis\u00eb gjasht\u00eb shtetas turq t\u00eb cil\u00ebt akuzoheshin nga Ankaraja se ishin an\u00ebtar\u00eb t\u00eb rrjetit t\u00eb Fetullah G\u00fclen-it. Kuvendi i Kosov\u00ebs formoi&nbsp;<a href=\"http:\/\/old.kuvendikosoves.org\/common\/docs\/2019_07_22_RaportiKomisionithetimorparlamentarnlidhjemendriiminerastittdbimittgjashtshtetasveturqme29mars2018.pdf\" target=\"_self\">Komision hetimor parlamentar<\/a>&nbsp;p\u00ebr operacionin e d\u00ebbimit, i cili konstatoi&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.evropaelire.org\/a\/shtetasit-e-debuar-turq-\/30777880.html\" target=\"_self\">31 shkelje<\/a>&nbsp;ligjore gjat\u00eb procesit t\u00eb arrestimit dhe d\u00ebbimit. Nd\u00ebrsa p\u00ebr shkeljet m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha akuzat ishin n\u00eb drejtim t\u00eb Agjencis\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs p\u00ebr Inteligjenc\u00eb dhe Policis\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa, sa i p\u00ebrket k\u00ebsaj shkeljeje t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut dhe Kushtetut\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs, askush nuk mori p\u00ebrgjegj\u00ebsi.<\/p>\n<p class=\" translation-block\"><a href=\"https:\/\/www.kas.de\/c\/document_library\/get_file?uuid=194afc48-b3be-e3bc-d1da-02771a223f73&amp;groupId=252038\" target=\"_self\">Erdogan<\/a>&nbsp;u kishte b\u00ebr\u00eb thirrje autoriteteve t\u00eb Kosov\u00ebs q\u00eb t\u2019i mbyllin t\u00eb gjitha shkollat t\u00eb cilat ishin hapur pas luft\u00ebs me mb\u00ebshtetjen e Gulenit, mir\u00ebpo kjo k\u00ebrkes\u00eb i ishte refuzuar.<\/p>\n<p class=\" translation-block\">Turqia, p\u00ebrmes mekanizmave t\u00eb till\u00eb, p\u00ebrpiqet t\u00eb krijoj\u00eb nj\u00eb diskurs t\u00eb fuqis\u00eb s\u00eb but\u00eb n\u00eb agjend\u00ebn e saj politike, me q\u00ebllimin p\u00ebr t\u00eb rritur m\u00eb tep\u00ebr ndikimin e saj n\u00eb nivelin global. Kjo diplomaci e re turke ka p\u00ebr q\u00ebllim ekspansionin n\u00eb vende t\u00eb tjera dhe synon nd\u00ebrtimin e nj\u00eb&nbsp;<a href=\"http:\/\/dergipark.org.tr\/tr\/download\/article-file\/816442\" target=\"_self\">identiteti&nbsp;<\/a>t\u00eb ri p\u00ebr veten.<\/p>\n<p class=\" translation-block\"><em>*Ky artikull publikohet n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb Iniciativ\u00ebs Rajonale t\u00eb Ballkanit Per\u00ebndimor kund\u00ebr dezinformimit.<\/em>&nbsp;<a href=\"https:\/\/antidisinfo.net\/database\/\" target=\"_self\">\u201cQendra kund\u00ebr dezinformatave n\u00eb Ballkanin Per\u00ebndimor: ekspozimi i ndikimeve keqdash\u00ebse p\u00ebrmes gazetaris\u00eb mbik\u00ebqyr\u00ebse.\u201d<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>*P\u00ebrgatiti: Ridona Berisha Ballkani Per\u00ebndimor \u00ebsht\u00eb cak i ndikimit nga fuqit\u00eb bot\u00ebrore dhe rajonale. P\u00ebrve\u00e7 ndikimit n\u00eb kuptimin klasik t\u00eb fjal\u00ebs (ekonomik dhe politik), n\u00eb Kosov\u00eb \u00ebsht\u00eb evidentuar nj\u00eb rritje e ndikimit t\u00eb fuqis\u00eb s\u00eb but\u00eb, ve\u00e7an\u00ebrisht nga Turqia, e cila shfryt\u00ebzon aspektet kulturore dhe fetare p\u00ebr t\u00eb projektuar fuqin\u00eb e saj n\u00eb Kosov\u00eb. Ky [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":18,"featured_media":6447,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[363,1242,9],"tags":[836,664,648,673],"ppma_author":[28],"class_list":["post-799","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-disinfo","category-in-depth-story","category-opinion","tag-cultural-diplomacy","tag-kosovo","tag-turkey","tag-western-balkans"],"authors":[{"term_id":28,"user_id":18,"is_guest":0,"slug":"disinfo","display_name":"Disinfo","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Sbunker_FAKE_NEWS_001-min1647858578.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Sbunker_FAKE_NEWS_001-min1647858578.jpg"},"user_url":"","last_name":"","first_name":"Disinfo","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/799","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/18"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=799"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/799\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12499,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/799\/revisions\/12499"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6447"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=799"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=799"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=799"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=799"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}