{"id":8189,"date":"2021-04-29T10:53:03","date_gmt":"2021-04-29T08:53:03","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=8189"},"modified":"2024-10-10T10:54:23","modified_gmt":"2024-10-10T08:54:23","slug":"si-i-demaskoi-bellingcat-vrasesit-e-putin-it","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/analize\/si-i-demaskoi-bellingcat-vrasesit-e-putin-it\/","title":{"rendered":"Si i demaskoi Bellingcat vras\u00ebsit e Putin-it"},"content":{"rendered":"<p><i><span style=\"font-weight: 400;\">Inovacioni i kolektivit ka qen\u00eb q\u00eb t\u00eb kuptoj\u00eb se panoptikoni i epok\u00ebs digjitale faktikisht funksionon n\u00eb t\u00eb dyja drejtimet.<\/span><\/i><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb n\u00ebntor, hulumtuesi Christo Grozev nga kolektivi i gazetar\u00ebve hulumtues <\/span><a href=\"https:\/\/www.bellingcat.com\/\"><span style=\"font-weight: 400;\">Bellingcat<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">x`, e telefonoi liderin e opozit\u00ebs ruse Alexey Navalny. Pas tre muajsh, gjat\u00eb fluturimit nga qyteti siberik i Tomskut Navalny u s\u00ebmur r\u00ebnd\u00eb; ai u evakuua n\u00eb Berlin n\u00eb gjendje kome, ku substanca q\u00eb desh e vrau u identifikua si agjenti nervor rus Novichok, p\u00ebrdorimi i t\u00eb cilit dukej se \u00e7onte n\u00eb drejtim t\u00eb Kremlinit. Kur Grozev kontaktoi Navalny-n, ky i fundit po sh\u00ebrohej n\u00eb qytetin e vog\u00ebl Ibach, n\u00eb Pyllin e Zi t\u00eb Gjermanis\u00eb. Si\u00e7 kujton Grozev, ai i tha Navalny-t: \u201cMendoj se mund t\u2019i kem gjetur njer\u00ebzit q\u00eb desh\u00ebn t\u2019ju vrasin\u201d.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">51 vje\u00e7ari Grozev \u00ebsht\u00eb me origjin\u00eb nga Bullgaria dhe kaloi t\u00eb shumt\u00ebn e karrier\u00ebs s\u00eb tij duke hapur radio stacione t\u00eb pavarura n\u00eb Rusi. Lidhja e tij me Bellingcat-in u forcua nga hulumtimet q\u00eb kishte botuar n\u00eb blogun e tij personal, ku kishte dokumentuar operacionet e fshehta ruse n\u00eb Bullgari, Greqi, dhe Ukrain\u00eb. N\u00eb koh\u00ebn e telefonat\u00ebs me Navalny-n, Grozev sapo kishte p\u00ebrfunduar nj\u00eb hulumtim n\u00eb lidhje me Institutin Shtet\u00ebror p\u00ebr Barna Ushtarake Eksperimentale t\u00eb Departamentit t\u00eb Mbrojtjes n\u00eb Sh\u00ebn Peterburg, p\u00ebr t\u00eb cilin besonte se kishte luajtur rol ky\u00e7 n\u00eb programin e pashpallur rus t\u00eb Novichokut. Pas helmimit t\u00eb Navalny-t, Grozev rr\u00ebmoi n\u00eb nj\u00eb mori t\u00eb dh\u00ebnash telefonike \u2013 in\u00e7izme telefonatash t\u00eb rrjedhura nga numra telefonash rus\u00eb \u2013 dhe zbuloi nj\u00eb boll\u00ebk telefonatash mes figurave t\u00eb rangut t\u00eb lart\u00eb t\u00eb institutit dhe numrave t\u00eb lidhur me F.S.B-n\u00eb, sh\u00ebrbimin shtet\u00ebror t\u00eb siguris\u00eb t\u00eb Rusis\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Gjat\u00eb telefonat\u00ebs, Grozev i k\u00ebrkoi Navalny-t q\u00eb t\u00eb ofronte informata p\u00ebr udh\u00ebtimet e tij t\u00eb fundit n\u00ebp\u00ebr Rusi, t\u00eb cilat Grozev-i dhe t\u00eb tjer\u00ebt do t\u00eb mund t\u2019i kontrollonin imt\u00ebsisht kundrejt \u00e7far\u00ebdo t\u00eb dh\u00ebnash q\u00eb do t\u00eb mund t\u00eb grumbullonin mbi l\u00ebvizjet e zyrtar\u00ebve t\u00eb F.S.B.-s\u00eb. Pas nj\u00eb muaji, rezultatet e hulumtimit t\u00eb Grozev-it lidhur me helmimin e Navalny-t <\/span><a href=\"https:\/\/www.bellingcat.com\/news\/uk-and-europe\/2020\/12\/14\/fsb-team-of-chemical-weapon-experts-implicated-in-alexey-navalny-novichok-poisoning\/\"><span style=\"font-weight: 400;\">u botuan n\u00eb Bellingcat<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">: duke p\u00ebrdorur t\u00eb dh\u00ebnat telefonike dhe ato t\u00eb fluturimeve, ai kishte identifikuar m\u00eb shum\u00eb se dhjet\u00eb zyrtar\u00eb t\u00eb F.S.B.-s\u00eb, shum\u00eb prej tyre me prapavij\u00eb n\u00eb agjent\u00eb nervor\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt kishin p\u00ebrcjell\u00eb Navalny-n gjat\u00eb 37 udh\u00ebtimeve, p\u00ebrfshi vizit\u00ebn e kobshme n\u00eb Siberi. \u201cK\u00ebta operativ\u00eb kishin qen\u00eb n\u00eb af\u00ebrsi t\u00eb aktivistit opozitar n\u00eb dit\u00ebt dhe or\u00ebt e hap\u00ebsir\u00ebs kohore gjat\u00eb s\u00eb cil\u00ebs ai ishte helmuar me arm\u00ebn kimike ushtarake\u201d, pohonte raporti. Nj\u00eb zyrtar i F.S.B-s\u00eb, v\u00ebrente raporti, kishte ndezur telefonin e tij mobil nat\u00ebn e helmimit dhe sinjalet e tij u kap\u00ebn nga nj\u00eb anten\u00eb n\u00eb af\u00ebrsi, q\u00eb zbuloi vendndodhjen e tij, shum\u00eb pran\u00eb hotelit t\u00eb Navalny-t. N\u00eb janar, Navalny u kthye n\u00eb Rusi, ku u akuzua me shkelje t\u00eb lirimit me kusht dhe u d\u00ebnua me m\u00eb shum\u00eb se dy vjet\u00eb n\u00eb kamp internimi; n\u00eb fund t\u00eb muajit mars, ai njoftoi se kishte hyr\u00eb n\u00eb grev\u00eb urie p\u00ebr t\u00eb protestuar kushtet e r\u00ebnda t\u00eb burgosjes s\u00eb tij.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Bellingcat kishte shpleksur operacionin e F.S.B.-s\u00eb pa lan\u00e7uar fare ndonj\u00eb satelit spiunimi, pa p\u00ebrgjuar telefona dhe pa d\u00ebrguar asnj\u00eb agjent n\u00eb terren. \u201cNe hasem t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn thjesht duke studiuar t\u00eb dh\u00ebnat nga nj\u00eb distanc\u00eb prej mij\u00ebra kilometrash larg\u201d, m\u00eb tha Grozev-i. Inovacioni i kolektivit ka qen\u00eb q\u00eb t\u00eb kuptoj\u00eb se panoptikoni i epok\u00ebs digjitale faktikisht funksionon n\u00eb t\u00eb dyja drejtimet. \u201cT\u00eb dh\u00ebnat jan\u00eb niveluese t\u00eb mrekullueshme mes individit dhe shtetit\u201d, m\u00eb tha Grozev-i. \u201cKjo \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb simetrike se sa e paramendojn\u00eb sh\u00ebrbimet sekrete: ata mendojn\u00eb se p\u00ebrfitojn\u00eb nga t\u00ebr\u00eb ky informacion n\u00eb aspekt t\u00eb aft\u00ebsis\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbik\u00ebqyrur e kontrolluar, por ende nuk e kan\u00eb kuptuar se sa shum\u00eb i ekspozon ata\u201d.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb librin e tij t\u00eb ri \u201c<\/span><a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/dp\/1635577306?ots=1&amp;tag=thneyo0f-20&amp;linkCode=w50\"><i><span style=\"font-weight: 400;\">Ne jemi Bellingcat<\/span><\/i><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">,\u201d themeluesi Eliot Higgins e p\u00ebrshkruan grupin si \u201cnj\u00eb agjenci e inteligjenc\u00ebs p\u00ebr popullin\u201d. Si\u00e7 shprehet ai, \u201cNe nuk jemi tamam gazetar\u00eb, as aktivist\u00eb t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut, as shkenc\u00ebtar\u00eb kompjuterash, as arkivist\u00eb, as akademik\u00eb, as detektiv\u00eb, por lidhje e t\u00eb gjitha k\u00ebtyre disiplinave\u201d. An\u00ebtar\u00ebt e grupit jan\u00eb nj\u00eb kolektiv i \u00e7lir\u00ebt i \u201ct\u00eb fiksuarish pas detajeve\u201d t\u00eb cil\u00ebt kan\u00eb kaluar \u201crinin\u00eb para kompjuter\u00ebve, t\u00eb mahnitur nga fuqia e internetit,\u201d shkruan Higgins. \u201cSidoqoft\u00eb, ne pat\u00ebm nj\u00eb kompas t\u00eb mjaftuesh\u00ebm moral p\u00ebr t\u00eb mos pranuar rrug\u00ebt tjera p\u00ebr t\u00eb arritur ndikim jasht\u00ebzakonisht t\u00eb madh online, sikurse \u2018trolling\u2019 dhe t\u00eb hakuarit\u201d.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Me Higgins-in kontaktova p\u00ebrmes telefonit n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e tij n\u00eb Leicester, ku m\u00eb 2012 lan\u00e7oi blogun <\/span><a href=\"https:\/\/brown-moses.blogspot.com\/\"><i><span style=\"font-weight: 400;\">Brown Moses<\/span><\/i><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">, faqe personale e em\u00ebruar sipas k\u00ebng\u00ebs s\u00eb Frank Zappa-s. Kureshtja e madhe p\u00ebr Pranver\u00ebn Arabe e shtyu t\u00eb kalonte me or\u00eb t\u00eb t\u00ebra duke analizuar fotografit\u00eb q\u00eb vinin nga konfliktet, ve\u00e7an\u00ebrisht ai n\u00eb Siri. Higgins nuk fliste arabisht, as posedonte ekspertiz\u00eb formale n\u00eb rajon, por, puna e tij mund t\u00eb quhet forenzik\u00eb digjitale nga distanca e larg\u00ebt. Shum\u00eb njer\u00ebz po shp\u00ebrndanin fotografi dhe video nga zona e luft\u00ebs, por vet\u00ebm disa prej tyre po i p\u00ebrdornin ato p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrcaktuar se si shenjat e err\u00ebta mbi g\u00ebzhojat e bombave zbulonin se kush i l\u00ebshonte ato dhe prej ku.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">M\u00eb 2013, Higgins ishte mes t\u00eb par\u00ebve q\u00eb b\u00ebn\u00eb lidhjen e sistemit raketor t\u00eb p\u00ebrdorur n\u00eb sulmin kimik mbi qytetin sirian t\u00eb Ghoutas, me regjimin e Bashar al-Assad. T\u00eb njejtin vit, <\/span><i><span style=\"font-weight: 400;\">Times <\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">p\u00ebrdori identifikimin q\u00eb Higgins i kishte b\u00ebr\u00eb arm\u00ebve jugosllave si baz\u00eb p\u00ebr artikulin q\u00eb zbuloi furnizimin sekret me arm\u00eb nga Kroacia t\u00eb blera nga Arabia Saudite, dhe pastaj t\u00eb d\u00ebrguara n\u00eb duart e rebel\u00ebve kund\u00ebr Assadit. M\u00eb pas, kolegu im Patrick Radden Keefe i b\u00ebri <\/span><a href=\"https:\/\/www.newyorker.com\/magazine\/2013\/11\/25\/rocket-man-2\"><span style=\"font-weight: 400;\">Higgins-it nj\u00eb profil<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> n\u00eb revist\u00eb, duke e quajtur \u201cmbase ekspertin kryesor t\u00eb arm\u00ebve q\u00eb p\u00ebrdoren n\u00eb luft\u00eb\u201d. \u201cN\u00eb Youtube, ai skanon gati treqind video t\u00eb reja n\u00eb dit\u00eb,\u201d shkruante Keefe, \u201cme durimin e nj\u00eb ornitologu\u201d.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb ver\u00ebn e vitit 2014, Higgins lan\u00e7oi Bellingcat. \u201cNj\u00eb vazhdim\u00ebsi e hobit tim,\u201d m\u00eb tha. Pas tri dit\u00ebsh, aeoroplani civil Malaysia Airlines Flight 17 q\u00eb ishte nisur nga Kuala Lumpur p\u00ebr n\u00eb Amsterdam u godit n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn mbi rajonin Donbass t\u00eb Ukrain\u00ebs lindore, duke vrar\u00eb 298 njer\u00ebzit n\u00eb bord. Pothuajse n\u00eb \u00e7ast, gj\u00ebrat online \u2013 fotografi nga telefoni t\u00eb shkrepura nga ballkoni i dikujt, video pamje nga brenda veturave n\u00eb autosrada \u2013 ofruan t\u00eb dh\u00ebna p\u00ebr at\u00eb se \u00e7far\u00eb kishte ngjar\u00eb. T\u00eb dyshuarit kryesor\u00eb ishin forcat separatiste n\u00eb Donbass, t\u00eb cil\u00ebt mb\u00ebshteteshin nga Rusia n\u00eb luft\u00ebn kund\u00ebr shtetit t\u00eb Ukrain\u00ebs. Disa video u shp\u00ebrfaq\u00ebn t\u00eb sistemit raketor kund\u00ebrajror Buk t\u00eb prodhuar nga rus\u00ebt, q\u00eb parakalonte p\u00ebrmes nj\u00eb territori t\u00eb kontrolluar nga rebel\u00ebt disa or\u00eb para se t\u00eb rr\u00ebzohej MH17. Bellingcat mblodhi cop\u00ebzat e d\u00ebshmive, sikurse fotografit\u00eb e Buk-ut q\u00eb kthehej drejt Rusis\u00eb pa nj\u00ebr\u00ebn prej kat\u00ebr raketave. N\u00eb tetor t\u00eb vitit 2015, Bellingcat botoi nj\u00eb hulumtim q\u00eb gjurmonte rrug\u00ebn e sistemit raketor Buk nga baza e Brigad\u00ebs 53 t\u00eb Raketave Kund\u00ebrajrore n\u00eb Rusin\u00eb per\u00ebndimore, drejt nj\u00eb fushe t\u00eb zbraz\u00ebt af\u00ebr qytetit Snizhne n\u00eb Ukrain\u00eb. Nj\u00eb cop\u00eb toke e djegur q\u00eb dukej nga fotografit\u00eb satelitore sh\u00ebnonte vendin e mundsh\u00ebm prej ku ishte lan\u00e7uar raketa.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Nj\u00eb prej parimeve kryesore t\u00eb Bellincat \u00ebsht\u00eb se hulumtimet duhet t\u00eb jen\u00eb transparente dhe t\u00eb replikueshme \u2013 \u201cngjash\u00ebm me metod\u00ebn shkencore q\u00eb p\u00ebrdoret n\u00eb gazetari\u201d, si\u00e7 thot\u00eb Higgins n\u00eb librin e tij. N\u00eb raportin p\u00ebr MH17, t\u00eb gjitha videot, fotografit\u00eb dhe t\u00eb dh\u00ebnat tjera shoq\u00ebruese jan\u00eb t\u00eb qasshme, krahas informacioneve p\u00ebr vendin dhe koh\u00ebn e secil\u00ebs nj\u00ebsi. Nuk ka rrjedhje as burime sekrete. Kjo \u00ebsht\u00eb form\u00eb e rrall\u00eb e hulumtimit gazetaresk, n\u00eb kuptimin q\u00eb besimi i publikut nuk \u00ebsht\u00eb i domosdosh\u00ebm. Lexuesit q\u00eb marrin er\u00eb nga teknologjia, mund t\u00eb v\u00ebrtetojn\u00eb gjith\u00e7ka vet\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Higgins shp\u00ebrndau gjithashtu raportin e Ekipit t\u00eb Hetuesis\u00eb, task forc\u00ebs shum\u00ebpal\u00ebshe t\u00eb udh\u00ebhequr nga Holanda, e cila ishte p\u00ebrgjegj\u00ebse p\u00ebr mbledhjen e fakteve p\u00ebr hetimin penal. \u201c\u00cbsht\u00eb proces goxha i nj\u00ebansh\u00ebm\u201d, thot\u00eb ai. \u201cT\u00eb falenderojn\u00eb dhe aq\u201d. Nj\u00eb person i af\u00ebrt me Ekipin e Hetuesis\u00eb shprehu admirim p\u00ebr pun\u00ebn e Bellingcat. \u201c\u00cbsht\u00eb habit\u00ebse se sa shum\u00eb informacione kishte n\u00eb mediat sociale\u201d, m\u00eb tha. \u201cU befasuam nga thell\u00ebsia e hulumtimit t\u00eb tyre dhe kjo, n\u00eb shum\u00eb m\u00ebnyra, ka sh\u00ebrbyer si pik\u00eb fillestare p\u00ebr ne\u201d.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Rusia assesi nuk \u00ebsht\u00eb e vetmja sh\u00ebnjest\u00ebr e Bellingcat. Nj\u00eb seri raportesh p\u00ebr shitjen e arm\u00ebve Arabis\u00eb Saudite nga Mbret\u00ebria e Bashkuar, t\u00eb cilat Bellingcat i lidhi me sulmet ushtarake n\u00eb Jemen, u cituan n\u00eb d\u00ebgjimet brenda Parlamentit Britanik. Nj\u00eb raport tjet\u00ebr zbulonte se rojet e kufirit t\u00eb BE-s\u00eb Frontex kishin shtyr\u00eb varkat e refugjat\u00ebve jasht\u00eb uj\u00ebrave t\u00eb BE-s\u00eb, n\u00eb drejtim t\u00eb Turqis\u00eb. Rishtas, kolektivi luajti rol n\u00eb identifikimin e disa njer\u00ebzve q\u00eb sulmuan Kongresin n\u00eb SHBA. \u201cDo t\u00eb doja t\u00eb jetonim n\u00eb nj\u00eb bot\u00eb n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn nuk do t\u00eb kishim nevoj\u00eb t\u00eb shkruanim p\u00ebr Rusin\u00eb\u201d, m\u00eb tha Higgins. \u201cPor nuk \u00ebsht\u00eb se mund t\u00eb injorojm\u00eb di\u00e7ka si programi sekret i agjent\u00ebve nervor\u00eb\u201d.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb shtator t\u00eb vitit 2018, gjasht\u00eb muaj pasi ish agjenti i dyfisht\u00eb rus <\/span><a href=\"https:\/\/www.newyorker.com\/news\/daily-comment\/sergei-skripal-russia-and-the-salisbury-conundrum\"><span style=\"font-weight: 400;\">Sergei Skripal<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> dhe e bija e tij Yulia u helmuan me Novichok n\u00eb qytetin juglindor t\u00eb Anglis\u00eb Salisbury, prokuror\u00ebt britanik\u00eb njoftuan p\u00ebr akuzat p\u00ebr tentimvrasje kund\u00ebr dy operativ\u00ebve t\u00eb fsheht\u00eb rus\u00eb. Ata zbuluan pseudonimet &#8211; Alexander Petrov dhe Ruslan Boshirov \u2013 dhe botuan fotografit\u00eb e tyre, t\u00eb marra nga xhirimet e kamer\u00ebs s\u00eb siguris\u00eb dhe nga pasaportat. \u201cIshte sfid\u00eb e menj\u00ebhershme\u201d, m\u00eb tha Grozev.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Asnj\u00eb informat\u00eb e burimit t\u00eb hapur nuk ishte e disponueshme p\u00ebr pseudonimet Petrov dhe Boshirov. Megjithat\u00eb, Belingcat zbuloi identitetet e tyre kryesisht duke p\u00ebrdorur t\u00eb dh\u00ebnat e blera nga tregu i gj\u00ebr\u00eb i hirt\u00eb rus i \u201c<\/span><i><span style=\"font-weight: 400;\">probiv,\u201d <\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">term q\u00eb rrjedh nga folja ruse p\u00ebr k\u00ebrkimin online. Si\u00e7 ka shpjeguar Ben Smith n\u00eb nj\u00eb <\/span><a href=\"https:\/\/www.nytimes.com\/2021\/02\/21\/business\/media\/probiv-investigative-reporting-russia.html\"><span style=\"font-weight: 400;\">kolumne p\u00ebr <\/span><i><span style=\"font-weight: 400;\">NYT<\/span><\/i><\/a><i><span style=\"font-weight: 400;\">:<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\"> \u201csot, kjo i referohet praktik\u00ebs p\u00ebrmes s\u00eb cil\u00ebs \u00e7donj\u00ebri mund t\u00eb blej\u00eb, p\u00ebr ca dollar\u00eb n\u00eb medien sociale Telegram ose p\u00ebr qindra n\u00eb tregun e zi, t\u00eb dh\u00ebnat telefonike, vendndodhjen n\u00eb koh\u00ebn e telefonatave, ose t\u00eb dh\u00ebnat p\u00ebr udh\u00ebtimet ajrore t\u00eb kujtdo q\u00eb d\u00ebshiron t\u00eb gjurmosh n\u00eb Rusi\u201d.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Hulumtimi i Grozev p\u00ebr Bellingcat n\u00eb lidhje me helmimin e Navalny-t \u00ebsht\u00eb mb\u00ebshtetur n\u00eb mas\u00eb t\u00eb madhe n\u00eb databazat probiv \u2013 t\u00eb dh\u00ebnat treguan se zyrtar\u00ebt e F.S.B. me prapavij\u00eb n\u00eb arm\u00eb kimike, kishin udh\u00ebtuar n\u00eb destinacionet e njejta me Navalny-n. Dokumentet e regjistrimit t\u00eb veturave t\u00eb lidhura me agjent\u00ebt e fsheht\u00eb t\u00eb F.S.B. \u2013 lidhnin zyrat dhe institutet shkencore, dhe faturat e telefonave zbulonin se si ekipi mbante kontakt me nj\u00ebri tjetrin para dhe pas tentimvrasjes. Higgins m\u00eb tha se bastisja q\u00eb i b\u00ebri Bellingcat bot\u00ebs s\u00eb <\/span><i><span style=\"font-weight: 400;\">probiv <\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">kishte paraqitur nj\u00eb \u201cproblem t\u00eb nd\u00ebrlikuar moral.\u201d \u201cK\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna nuk duhet t\u00eb jen\u00eb t\u00eb disponueshme,\u201d tha ai, \u201cpor ja q\u00eb jan\u00eb\u201d. P\u00ebrfundimisht, hulumtimi ishte shum\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm dhe dobia e informacioneve shum\u00eb vendimtare: \u201cRusia duket se po operon me nj\u00eb program ilegal t\u00eb agjentit nervor, dhe nuk kishte m\u00ebnyr\u00eb tjet\u00ebr p\u00ebr t\u00eb zhvilluarm k\u00ebt\u00eb hulumtim\u201d.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Sido q\u00eb t\u00eb jet\u00eb, af\u00ebr fundit t\u00eb hulumtimit, t\u00eb dh\u00ebnat q\u00eb i ishin premtuar Grozev-it nga nd\u00ebrmjet\u00ebsit u zhduk\u00ebn n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pashpjegueshme. Kur porositi manifestin e pasagjer\u00ebve t\u00eb udh\u00ebtimit nga Tomsku p\u00ebr n\u00eb Mosk\u00eb, n\u00eb t\u00eb cilin supozonte se ekipi do t\u00eb ket\u00eb fluturuar p\u00ebr n\u00eb sht\u00ebpi, ai nuk pa emrat e tyre, edhe pse m\u00eb von\u00eb i gjeti t\u00eb n\u00eb nj\u00eb version t\u00eb arktivuar t\u00eb t\u00eb njejtit dokument. Ai supozoi se tregu <\/span><i><span style=\"font-weight: 400;\">probiv<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\"> po spastrohej nga t\u00eb dh\u00ebnat e d\u00ebmshme. \u201cN\u00eb nj\u00eb moment, e dinim \u00e7far\u00eb dinin ata,\u201d tha Grozev p\u00ebr F.S.B.-n\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb jav\u00ebt e fundit, policia ruse ka arrestuar disa zyrtar\u00eb policie t\u00eb nivelit t\u00eb mes\u00ebm, t\u00eb cil\u00ebt pretendohet se kan\u00eb shfryt\u00ebzuar databazat e qeveris\u00eb p\u00ebr t\u00eb shitur <\/span><i><span style=\"font-weight: 400;\">probiv. <\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">\u201cTregu p\u00ebr t\u00eb dh\u00ebnat telefonike \u00ebsht\u00eb i hendikepuar\u201d, tha Grozev. Shum\u00eb prej nd\u00ebrmjet\u00ebsve q\u00eb kan\u00eb mbetur jan\u00eb t\u00eb brengosur p\u00ebr at\u00eb t\u00eb cil\u00ebn e quajti \u201ctoksicitet\u201d t\u00eb temave t\u00eb tij: n\u00ebse k\u00ebrkimi n\u00eb Google sugjeron dik\u00eb t\u00eb lidhur me Kremlinin, n\u00eb vend se p\u00ebr shembull ndonj\u00eb partner t\u00eb pad\u00ebshiruar t\u00eb biznesit ose bashk\u00ebshkort t\u00eb divorcuar, ujdia prishet shpejt.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Prap\u00ebseprap\u00eb, autoritetet ruse nuk mund t\u00eb fshijn\u00eb shum\u00eb\u00e7ka: vet\u00ebm Bellingcat ka qindra databaza t\u00eb arkivuara, plot me t\u00eb dh\u00ebna mbi agjent\u00ebt sekret\u00eb dhe misionet e tyre, q\u00eb me t\u2019u shkarkuar, nuk mund t\u00eb manipulohen as t\u00eb fshihen. Nd\u00ebrkaq, tiparet binjake t\u00eb sistemit t\u00eb Putinit \u2013 autoritarizmi dhe korrupsioni \u2013 e b\u00ebjn\u00eb t\u00eb mundur q\u00eb tregu kurr\u00eb t\u00eb mos zhduket t\u00ebr\u00ebsisht. Si\u00e7 m\u00eb tha Roman Dobrokhotov, kryeredaktor i <\/span><i><span style=\"font-weight: 400;\">The Insider<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">, nj\u00eb media e cila bashk\u00ebpunon rregullisht me Bellingcat, \u201cqoft\u00eb p\u00ebrmes F.S.B.-s\u00eb ose cil\u00ebsdo agjenci tjet\u00ebr, shteti p\u00ebrpiqet t\u00eb kontrolloj\u00eb qytetar\u00ebt duke grumbulluar t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb shumta p\u00ebr ta. Nd\u00ebrsa paralelisht, t\u00eb njejtit agjent\u00eb, t\u00eb t\u00eb njejtit shtet, i shesin k\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna pal\u00ebs tjet\u00ebr p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb para p\u00ebr vete\u201d.<\/span><\/p>\n<p><i><span style=\"font-weight: 400;\">Probiv<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\"> \u00ebsht\u00eb material q\u00eb do t\u00eb duhej t\u00eb ishte privat ose sekret dhe prandaj nuk do t\u00eb duhej t\u00eb ishte burim i hapur. Roli i tij n\u00eb hulumtimet e Bellingcat ka nxitur organizat\u00ebn drejt taktikave t\u00eb agjecive tradicionale t\u00eb inteligjen\u00ebs dhe kostumeve gazetareske \u2013 ku q\u00eb t\u00eb dyja, n\u00eb shkall\u00eb t\u00eb ndryshme, joshin motivet individuale t\u00eb atyre q\u00eb u japin k\u00ebto informacione. N\u00eb disa raste, kjo ka shkuar n\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb Bellingcat. Grozev tha se p\u00ebr \u00e7do burim t\u00eb censuruar, ka t\u00eb tjer\u00eb q\u00eb jan\u00eb t\u00eb interesuar t\u00eb ndihmojn\u00eb n\u00eb hulumtimet e tij. \u201cN\u00ebse niveli i pak\u00ebnaq\u00ebsis\u00eb p\u00ebrbrenda sistemit vazhdon t\u00eb rritet, shterja e tregut nuk do t\u00eb ket\u00eb shum\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi.\u201d Kur fola me Higgins-in, ai tregoi se nj\u00eb prej nd\u00ebrmjet\u00ebsve q\u00eb kishte ofruar t\u00eb dh\u00ebna p\u00ebr hulumtimin mbi Navalny-in e kontaktoi pas botimit dhe i tha Bellingcat-it, \u201cTash e dim\u00eb se kush jeni dhe jemi t\u00eb lumtur q\u00eb ishim n\u00eb gjendje t\u2019ju ndihmojn\u00eb.\u201d Higgins tha se kjo ishte shum\u00eb prek\u00ebse.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Nj\u00eb evolucion i till\u00eb rrit gjithashtu shkall\u00ebn e ballafaqimit me Kremlinin. Pas zbulimeve rreth Skripal-it, ambasadori rus n\u00eb Mbret\u00ebrin\u00eb e Bashkuar Alexander Yakovenko, e quajti Bellingcat-in \u201cveg\u00ebl e establishmentit\u201d. Kur u pyet p\u00ebr faktet, ai u p\u00ebrgjigj: \u201cNuk mund t\u2019u ofroj fakte\u2026. E kemi nj\u00eb ndjenj\u00eb\u201d. Po t\u00eb njejtin vit, ministria e jashtme ruse l\u00ebshoi nj\u00eb deklarat\u00eb q\u00eb i referohej \u201cpseudohulumtuesve nga Bellingcat, e cila \u00ebsht\u00eb e mir\u00ebnjohur p\u00ebr shp\u00ebrndarjen e informacioneve t\u00eb rreme\u201d. Dhjetorin e kaluar, Putin-i iu p\u00ebrgjigj raportit t\u00eb Bellingcat-it p\u00ebr helmimin e Navalny-t. \u201cNuk \u00ebsht\u00eb hulumtim,\u201d tha ai- \u201c\u00ebsht\u00eb legalizim i materialeve t\u00eb agjencive amerikane t\u00eb inteligjenc\u00ebs\u201d.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Mund t\u00eb paramendohet q\u00eb neveritja e Kremlinit p\u00ebr Bellingcat-it rrjedh, t\u00eb pakt\u00ebn pjes\u00ebrisht, nga mosbesimi i sinqert\u00eb se si mund nj\u00eb uebfaqe e drejtuar nga nj\u00eb grup njer\u00ebzish t\u00eb shp\u00ebrhapur mbi laptop\u00ebt e tyre, t\u00eb ekspozoj\u00eb n\u00eb vazhdim\u00ebsi operacionet e saj sekrete. Dobrokhtov m\u00eb sugjeroi se, \u201cmbase kjo \u00ebsht\u00eb gj\u00eb e mir\u00eb: n\u00ebse Putin-i do t\u00eb besonte se Belingcat dhe un\u00eb jemi t\u00eb aft\u00eb ta b\u00ebjm\u00eb vet\u00eb t\u00eb gjith\u00eb k\u00ebt\u00eb, gjuetia ndaj nesh do t\u00eb fillonte.\u201d Ai shtoi se \u201cn\u00eb muajt e kaluar, kam pasur ndjesin\u00eb se gjendja mund t\u00eb ndryshoj\u00eb\u201d. Nga ana e tij, Grozev tha se \u201ctash duket m\u00eb pak si hobi sa dikur. Tashm\u00eb kam b\u00ebr\u00eb aranzhime p\u00ebr sigurin\u00eb time, dhe n\u00eb t\u00eb ardhmen do t\u00eb duhen edhe shum\u00eb ndryshime t\u00eb tjera madhore. K\u00ebta nuk jan\u00eb njer\u00ebz q\u00eb harrojn\u00eb leht\u00eb\u201d.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Higgins m\u00eb tha: \u201c\u00c7udit\u00ebrisht, ngjan sikur nj\u00eb evolucion i asaj \u00e7far\u00eb po b\u00ebja kur fillova: t\u00eb debatosh me njer\u00ebzit n\u00eb internet dhe t\u00eb shfryt\u00ebzosh d\u00ebshmit\u00eb nga burimet e hapura p\u00ebr t\u2019i bindur. Tash po b\u00ebj pik\u00ebrisht k\u00ebt\u00eb me shtetin rus\u201d.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">***<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Artikulli origjinal n\u00eb <\/span><a href=\"https:\/\/www.newyorker.com\/news\/dispatch\/how-bellingcat-unmasked-putins-assassins\"><span style=\"font-weight: 400;\">New Yorker<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">, m\u00eb 31 mars, 2021<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">***<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Ky artikull mb\u00ebshtetet nga &#8220;Sbunker&#8221; p\u00ebrmes projektit t\u00eb financuar nga Ambasada Amerikane. Mendimet e shprehura k\u00ebtu jan\u00eb t\u00eb autorit dhe jo medoemos pasqyrojn\u00eb q\u00ebndrimet e Departamentit t\u00eb Shtetit.<\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Inovacioni i kolektivit ka qen\u00eb q\u00eb t\u00eb kuptoj\u00eb se panoptikoni i epok\u00ebs digjitale faktikisht funksionon n\u00eb t\u00eb dyja drejtimet. N\u00eb n\u00ebntor, hulumtuesi Christo Grozev nga kolektivi i gazetar\u00ebve hulumtues Bellingcatx`, e telefonoi liderin e opozit\u00ebs ruse Alexey Navalny. Pas tre muajsh, gjat\u00eb fluturimit nga qyteti siberik i Tomskut Navalny u s\u00ebmur r\u00ebnd\u00eb; ai u evakuua [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":129,"featured_media":8141,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[1260],"ppma_author":[155],"class_list":["post-8189","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-kremlinshah"],"authors":[{"term_id":155,"user_id":129,"is_guest":0,"slug":"joshua-yaffa","display_name":"Joshua Yaffa","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-1-7.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-1-7.jpg"},"user_url":"","last_name":"Yaffa","first_name":"Joshua","description":"Joshua Yaffa \u00ebsht\u00eb nj\u00eb korrespodent i Mosk\u00ebs p\u00ebr \"The New Yorker\" dhe autori i \"Mes dy zjarreve: e v\u00ebrteta, ambicia dhe kompromisi n\u00eb Rusin\u00eb e Putinit\"."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8189","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/129"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8189"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8189\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8190,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8189\/revisions\/8190"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8141"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8189"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8189"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8189"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=8189"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}