{"id":832,"date":"2023-05-26T09:51:35","date_gmt":"2023-05-26T09:51:35","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=832"},"modified":"2024-12-09T10:59:19","modified_gmt":"2024-12-09T08:59:19","slug":"remitencat-thike-me-dy-tehe-per-kosoven","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/opinion\/remitencat-thike-me-dy-tehe-per-kosoven\/","title":{"rendered":"Remitencat: Thik\u00eb me dy tehe p\u00ebr Kosov\u00ebn"},"content":{"rendered":"<p>Remitencat jan\u00eb t\u00eb ardhurat q\u00eb diaspora apo emigrant\u00ebt i sjellin n\u00eb Kosov\u00eb. Remitencat kan\u00eb ndikim direkt n\u00eb ekonomin\u00eb e varf\u00ebr t\u00eb Kosov\u00ebs, sepse nj\u00eb pjes\u00eb e konsiderueshme e popullsis\u00eb varen nga to.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 2022, sipas t\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/kallxo.com\/gjate\/janar-nentor-2022-1-1-miliard-euro-remitanca-nga-diaspora-ne-kosove\/\">dh\u00ebnave<\/a>\u00a0t\u00eb Bank\u00ebs Qendrore t\u00eb Kosov\u00ebs (BQK), remitencat n\u00eb Kosov\u00eb kan\u00eb qen\u00eb rreth \u20ac100 milion\u00eb \u00e7do muaj. Kjo n\u00ebnkupton se gjat\u00eb nj\u00eb viti kalendarik, Kosova pranon mbi \u20ac1 miliard euro d\u00ebrgesa financiare. Nd\u00ebrsa,\u00a0<a href=\"https:\/\/telegrafi.com\/kosova-miraton-buxhetin-e-2023-se-te-jete-mbi-3-2-miliarde-euro\/\">buxheti<\/a>\u00a0i shtetit p\u00ebr vitin 2023 \u00ebsht\u00eb rreth \u20ac3.2 miliard\u00eb.<\/p>\n<p>Me gjith\u00eb efektet pozitive p\u00ebr mb\u00ebshtetje financiare dhe zbutjen e varf\u00ebris\u00eb, n\u00eb planin afatgjat\u00eb, remitancat kan\u00eb efekt negativ dhe kontribuojn\u00eb n\u00eb ngecje ekonomike dhe pasivitet t\u00eb tregut t\u00eb pun\u00ebs.<\/p>\n<p>Efektet pozitive jan\u00eb evidente edhe n\u00eb Kosov\u00eb, ve\u00e7an\u00ebrisht gjat\u00eb sezonit t\u00eb ver\u00ebs kur num\u00ebr i madh m\u00ebrgimtar\u00ebsh vizitojn\u00eb Kosov\u00ebn, gj\u00eb q\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/zeri.info\/ekonomia\/420487\/bashkatdhetaret-shpenzuan-rreth-500-milione-euro-ne-kosove\/\">p\u00ebrkthehet<\/a>\u00a0n\u00eb v\u00ebllim m\u00eb t\u00eb madh shitjesh p\u00ebr bizneset.<\/p>\n<p>Si rezultat, krijohet nj\u00eb efekt zinxhiror n\u00eb ekonomin\u00eb e vendit. K\u00ebto sip\u00ebrmarrje obligohen t\u2019i kryejn\u00eb obligimet tatimore duke e trashur kulet\u00ebn e shtetit, q\u00eb m\u00eb pas pasohet me investime kapitale n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb qytetar\u00ebve.<\/p>\n<p>Me gjith\u00eb avantazhet, remitencat ndikojn\u00eb n\u00eb ngecje ekonomike n\u00eb planin afatgjat\u00eb. N\u00eb ve\u00e7anti, kjo p\u00ebrkthehet n\u00eb reduktim t\u00eb fuqis\u00eb pun\u00ebtore e ulje t\u00eb investimeve brenda vendit.<\/p>\n<p>Nj\u00eb problem tjet\u00ebr serioz \u00ebsht\u00eb fakti se remitencat ndikohen nga tregjet nd\u00ebrkomb\u00ebtare, meq\u00eb diaspora q\u00eb i fiton ato\u00a0<a href=\"https:\/\/www.institutigap.org\/documents\/5636_diaspora_covid.pdf\">jeton<\/a>\u00a0kryesisht n\u00eb vendet per\u00ebndimore. Kur tregjet per\u00ebndimore goditen n\u00eb bursa, at\u00ebher\u00eb p\u00ebrjetimi \u00ebsht\u00eb i menj\u00ebhersh\u00ebm n\u00eb ekonomin\u00eb lokale, sepse remitencat p\u00ebsojn\u00eb ulje.<\/p>\n<p>Remitencat kan\u00eb ndikuar nj\u00eb krijimin e nj\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/sbunker.net\/op-ed\/91396\/paradoks-kosovar-papunesi-e-larte-dhe-mungese-e-punetoreve\/\">realiteti paradoksal<\/a>\u00a0me nj\u00eb papun\u00ebsi t\u00eb lart\u00eb prej 16.6% dhe n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb ka munges\u00eb t\u00eb pun\u00ebtor\u00ebve. Nj\u00eb num\u00ebr i individ\u00ebve dhe familjeve q\u00eb pranojn\u00eb remitenca nga diaspora, preferojn\u00eb t\u00eb mos punojn\u00eb fare. Si rezultat, kjo ndikon n\u00eb pasivitet, humbje t\u00eb potencialit dhe \u00e7rregullim t\u00eb tregut.<\/p>\n<p>P\u00ebr rreziqet e remitencave ka shkruar ekonomisti amerikan Jeffrey Sachs, i cili n\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/eprints.soas.ac.uk\/151\/1\/Sachs_Book_Review_for_EoT_v2.pdf\">librin<\/a>\u00a0e tij ka v\u00ebn\u00eb n\u00eb pah var\u00ebsin\u00eb ekonomike t\u00eb cil\u00ebn mund ta krijojn\u00eb njer\u00ebzit t\u00eb cil\u00ebt pranojn\u00eb remitencat. P\u00ebr pasoj\u00eb, kjo e pauzon varf\u00ebrin\u00eb duke e mir\u00ebmbajtur at\u00eb.<\/p>\n<p>Kjo \u00ebsht\u00eb evidente n\u00eb rastin e Kosov\u00ebs, sepse parat\u00eb e diaspor\u00ebs kryesisht investohen p\u00ebr konsum ushqimor, produkte sht\u00ebpiake dhe veshmbathje.<\/p>\n<p>P\u00ebrpos shpenzime elementare, diaspora investon n\u00eb Kosov\u00eb kryesisht n\u00eb patundshm\u00ebri. Sipas t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/kallxo.com\/gjate\/rreth-650-milione-euro-investime-te-huaja-ne-kosove-per-dhjete-muajt-e-vitit-2022\/\">BQK-s\u00eb<\/a>, Kosova gjat\u00eb 10 muajve t\u00eb vitit 2022 ka pasur rreth \u20ac650 milion\u00eb investime direkte, prej tyre \u20ac440 milion\u00eb shkuan n\u00eb patundshm\u00ebri.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, p\u00ebrtej shpenzimeve baz\u00eb, remitencat mund t\u00eb shpenzohen n\u00eb m\u00ebnyra m\u00eb efektive.<\/p>\n<p><strong>Si duhen orientuar remitencat?<\/strong><\/p>\n<p>Fillimisht, \u00ebsht\u00eb e domosdoshme q\u00eb t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb kampanj\u00eb informuese dhe t\u00eb zhvillohet nj\u00eb strategji rreth potencialit dhe mund\u00ebsive t\u00eb diaspor\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb. Kjo mund t\u00eb behet p\u00ebrmes angazhimit t\u00eb Departamentit p\u00ebr Diaspor\u00eb n\u00eb Ministrin\u00eb e Pun\u00ebve t\u00eb Jashtme dhe Diaspor\u00ebs.<\/p>\n<p>Tutje, \u00ebsht\u00eb e domosdoshme t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb bashk\u00ebpunim m\u00eb t\u00eb ngusht\u00eb me sh\u00ebrbimin diplomatik t\u00eb Kosov\u00ebs n\u00eb shtetet me prezenc\u00eb t\u00eb lart\u00eb t\u00eb diaspor\u00ebs kosovare, si\u00e7 jan\u00eb Austria, Gjermania dhe Zvicra.<\/p>\n<p>Sigurisht q\u00eb investimet e diaspor\u00ebs lidhen edhe me klim\u00ebn e p\u00ebrgjithshme t\u00eb t\u00eb b\u00ebrit biznes n\u00eb Kosov\u00eb.\u00a0<a href=\"https:\/\/neighbourhood-enlargement.ec.europa.eu\/system\/files\/2022-10\/Kosovo%20Report%202022.pdf\">Raporti i Progresit<\/a>\u00a02022 i BE-s\u00eb p\u00ebr Kosov\u00ebn argumenton se klima e t\u00eb b\u00ebrit biznes n\u00eb Kosov\u00eb ndikohet duksh\u00ebm nga korrupsioni, krimi i organizuar, si dhe defektet n\u00eb sundim t\u00eb ligjit.<\/p>\n<p>Specifikisht mund t\u00eb krijohet nj\u00eb zyr\u00eb speciale brenda Policis\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs, p\u00ebrmes s\u00eb cil\u00ebs diaspora do t\u00eb mund t\u00eb ankohej p\u00ebr problemet q\u00eb shfaqen nga pal\u00ebt t\u00eb cilat kryejn\u00eb vepra penale. P\u00ebr shembull, n\u00ebse ka rast potencial t\u00eb hara\u00e7it, do t\u00eb duhej q\u00eb nj\u00eb zyr\u00eb e ve\u00e7ant\u00eb t\u00eb kujdesej p\u00ebr investitor\u00ebt nga diaspora.<\/p>\n<p>Remitencat mund t\u00eb orientohen n\u00eb edukim. Kryesisht, diaspora mund t\u00eb ofroj\u00eb mjete financiare p\u00ebr shkollim dhe trajnim profesional. N\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, familjar\u00ebt e tyre mund t\u00eb shkollohen dhe trajnohen n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb p\u00ebrgatiten p\u00ebr tregun e pun\u00ebs dhe t\u00eb pun\u00ebsohen.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, Qeveria mund ta stimuloj\u00eb nj\u00eb gj\u00eb t\u00eb till\u00eb duke krijuar nj\u00eb skem\u00eb t\u00eb bursave shkollore duke b\u00ebr\u00eb partneritet me diaspor\u00ebn si bashk\u00eb-financues. P\u00ebr \u00e7do burs\u00eb nga diaspora t\u00eb subvencionoj\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb e saj. Kjo do ta nxiste edhe m\u00eb shum\u00eb interesimin e m\u00ebrgat\u00ebs q\u00eb remitencat t\u2019i shtojn\u00eb edhe p\u00ebr edukim.<\/p>\n<p>E nj\u00ebjta mund t\u00eb ndodh\u00eb edhe n\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/www.dukagjini.com\/ne-shkurt-hapet-afati-per-aplikimin-per-subvencionim-ne-bujqesi\/\">bujq\u00ebsi<\/a>. N\u00eb k\u00ebt\u00eb sektor ka politika t\u00eb vazhdueshme t\u00eb subvencionimit. Qeveria mund t\u00eb parashtroj\u00eb nj\u00eb mekaniz\u00ebm p\u00ebr m\u00ebrgat\u00ebn p\u00ebr bashk\u00eb-financim n\u00eb raste t\u00eb mb\u00ebshtetjes p\u00ebr bujkun familjar p\u00ebr kultivimin e produkteve bujq\u00ebsore.<\/p>\n<p>Si p\u00ebrfundim, remitencat jan\u00eb para private t\u00eb diaspor\u00ebs dhe \u00ebsht\u00eb vendimi i tyre se si i shpenzojn\u00eb ata parat\u00eb e tyre. Mir\u00ebpo, zhvillimi i nj\u00eb strategjie nga Qeveria e Kosov\u00ebs mund t\u2019i stimuloj\u00eb ata t\u2019i shpenzojn\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb parave t\u00eb tyre p\u00ebr zhvillim dhe edukim t\u00eb familjar\u00ebve t\u00eb tyre dhe jo vet\u00ebm p\u00ebr konsum ditor.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Remitencat jan\u00eb t\u00eb ardhurat q\u00eb diaspora apo emigrant\u00ebt i sjellin n\u00eb Kosov\u00eb. Remitencat kan\u00eb ndikim direkt n\u00eb ekonomin\u00eb e varf\u00ebr t\u00eb Kosov\u00ebs, sepse nj\u00eb pjes\u00eb e konsiderueshme e popullsis\u00eb varen nga to. N\u00eb vitin 2022, sipas t\u00eb\u00a0dh\u00ebnave\u00a0t\u00eb Bank\u00ebs Qendrore t\u00eb Kosov\u00ebs (BQK), remitencat n\u00eb Kosov\u00eb kan\u00eb qen\u00eb rreth \u20ac100 milion\u00eb \u00e7do muaj. Kjo n\u00ebnkupton se [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":13,"featured_media":9690,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[691,664],"ppma_author":[23],"class_list":["post-832","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-economy","tag-kosovo"],"authors":[{"term_id":23,"user_id":13,"is_guest":0,"slug":"sefer-zogaj","display_name":"Sefer Zogaj","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/seferi2.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/seferi2.jpg"},"user_url":"","last_name":"Zogaj","first_name":"Sefer","description":"Sefer Zogaj ka p\u00ebrfunduar studimet bachelor n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs, Fakultetin Ekonomik. Gjat\u00eb shkoll\u00ebs s\u00eb mesme ka filluar t\u00eb shkruaj v\u00ebshtrime p\u00ebr Gazet\u00ebn \u201cEpoka e Re\u201d, m\u00eb pas edhe p\u00ebr mediat e Shqip\u00ebris\u00eb si \u201cAlbeu\u201d dhe \u201cShekulli\u201d. Ai \u00ebsht\u00eb n\u00eb p\u00ebrfundim t\u00eb studimeve master n\u00eb Fakultetin Ekonomik. Gjat\u00eb studimeve ka punuar n\u00eb nj\u00eb mori mediash si Intro, Ballkani, Insajderi.com, Shqip.com dhe tash KTV. Seferi \u00ebsht\u00eb poashtu pjes\u00eb e shoq\u00ebris\u00eb civile p\u00ebrmes Institutit p\u00ebr K\u00ebrkime Ekonomike. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, e ka menaxhuar edhe nj\u00eb biznes t\u00eb vog\u00ebl \u201cGift of Heart\u201d q\u00eb kryesisht \u00ebsht\u00eb marr\u00eb me shitje online. Interesimi i tij kryesor n\u00eb jet\u00eb \u00ebsht\u00eb studimi i shkencave sociale."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/832","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=832"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/832\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":833,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/832\/revisions\/833"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9690"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=832"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=832"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=832"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=832"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}