{"id":842,"date":"2023-05-05T09:58:10","date_gmt":"2023-05-05T09:58:10","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=842"},"modified":"2024-12-09T11:28:43","modified_gmt":"2024-12-09T09:28:43","slug":"marreveshja-e-gjelber-europiane-si-udherrefyes-per-ballkanin-perendimor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/opinion\/marreveshja-e-gjelber-europiane-si-udherrefyes-per-ballkanin-perendimor\/","title":{"rendered":"Marr\u00ebveshja e Gjelb\u00ebr Europiane si udh\u00ebrr\u00ebfyes p\u00ebr Ballkanin Per\u00ebndimor"},"content":{"rendered":"<p>Marr\u00ebveshja e Gjelb\u00ebr Europiane (<a href=\"https:\/\/commission.europa.eu\/strategy-and-policy\/priorities-2019-2024\/european-green-deal_en\">European Green Deal<\/a>\u00a0\u2013 EGD) \u00ebsht\u00eb nj\u00eb plan gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs i p\u00ebrpiluar nga Bashkimi Europian (BE) m\u00eb 2019, p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb ekonomin\u00eb e BE-s\u00eb m\u00eb t\u00eb q\u00ebndrueshme dhe t\u00eb pad\u00ebmshme p\u00ebr klim\u00ebn deri n\u00eb vitin 2050. Plani p\u00ebrfshin nj\u00eb gam\u00eb t\u00eb gjer\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/www.worldbank.org\/en\/region\/eca\/publication\/eu-green-deal-for-people\">nismash<\/a>\u00a0q\u00eb synojn\u00eb reduktimin e emetimeve t\u00eb gazrave serr\u00eb, mbrojtjen e mjedisit dhe promovimin e nj\u00eb ekonomie qarkore.<\/p>\n<p>BE-ja ka vendosur tre objektiva kryesor\u00eb p\u00ebr t\u2019i arritur deri n\u00eb vitin 2030. Reduktimi i emetimeve t\u00eb gazrave serr\u00eb n\u00eb 55%; prodhimin e 40% t\u00eb energjis\u00eb s\u00eb saj nga burime t\u00eb rip\u00ebrt\u00ebritshme dhe reduktimin e mbetjeve dhe promovimin e rip\u00ebrdorimit, riparimit dhe riciklimit t\u00eb produkteve.<\/p>\n<p>BE-ja \u00ebsht\u00eb zotuar t\u00eb mobilizoj\u00eb fonde t\u00eb konsiderueshme p\u00ebr ta mb\u00ebshtetur zbatimin e Marr\u00ebveshjes s\u00eb Gjelb\u00ebr.\u00a0<a href=\"https:\/\/www.eib.org\/en\/publications\/eib-climate-and-environmental-ambitions\">Banka Europiane e Investimeve<\/a>\u00a0\u00ebsht\u00eb zotuar gjithashtu t\u00eb investoj\u00eb nj\u00eb trilion euro n\u00eb projekte klimatike dhe mjedisore gjat\u00eb dekad\u00ebs s\u00eb ardhshme. Financimi i BE-s\u00eb do t\u00eb p\u00ebrdoret p\u00ebr t\u00eb mb\u00ebshtetur k\u00ebrkimin dhe inovacionin, projektet e energjis\u00eb s\u00eb rip\u00ebrt\u00ebritshme, p\u00ebrmir\u00ebsimet e efi\u00e7enc\u00ebs s\u00eb energjis\u00eb dhe tranzicionin n\u00eb nj\u00eb ekonomi qarkore.<\/p>\n<p>EGD \u00ebsht\u00eb nj\u00eb politik\u00eb e gjelb\u00ebr industriale q\u00eb synon ta transformoj\u00eb ekonomin\u00eb europiane dhe p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb nd\u00ebr marr\u00ebveshjet m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb BE-s\u00eb, e cila mund t\u00eb ket\u00eb impakt t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb Ballkanin Per\u00ebndimor, si rajon q\u00eb pretendon t\u00eb integrohet n\u00eb Union n\u00eb t\u00eb ardhmen.<\/p>\n<p><strong>Hapat e nd\u00ebrmarr\u00eb n\u00eb Ballkanin Per\u00ebndimor<\/strong><\/p>\n<p>Shtetet e\u00a0<a href=\"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/\">Ballkanit Per\u00ebndimor<\/a>\u00a0kan\u00eb miratuar nj\u00eb mori politikash t\u00eb gjelbra n\u00eb vitet e fundit p\u00ebr ta ndjekur politik\u00ebn e BE-s\u00eb.\u00a0<a href=\"https:\/\/www.fao.org\/faolex\/results\/details\/fr\/c\/LEX-FAOC181524\/\">Shqip\u00ebria<\/a>\u00a0kishte vendosur nj\u00eb objektiv p\u00ebr t\u00eb prodhuar 38% t\u00eb energjis\u00eb elektrike t\u00eb saj nga burime t\u00eb rip\u00ebrt\u00ebritshme deri n\u00eb vitin 2020 dhe ka zbatuar nj\u00eb skem\u00eb tarifore nxit\u00ebse p\u00ebr t\u00eb inkurajuar investimet n\u00eb projekte t\u00eb energjis\u00eb s\u00eb rip\u00ebrt\u00ebritshme.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.oecd-ilibrary.org\/sites\/eb664398-en\/index.html?itemId=\/content\/component\/eb664398-en\">Bosnj\u00eb-Hercegovina<\/a>\u00a0ka miratuar nj\u00eb plan komb\u00ebtar veprimi p\u00ebr ndryshimet klimatike, i cili p\u00ebrfshin masa p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuar efi\u00e7enc\u00ebn e energjis\u00eb, promovimin e energjis\u00eb s\u00eb rip\u00ebrt\u00ebritshme (n\u00eb 43% deri m\u00eb 2020) dhe reduktimin e emetimeve t\u00eb gazrave serr\u00eb.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.eea.europa.eu\/themes\/sustainability-transitions\/sustainable-development-goals-and-the\/country-profiles\/montenegro-country-profile-sdgs-and\">Mali i Zi<\/a>\u00a0ka miratuar nj\u00eb strategji komb\u00ebtare p\u00ebr zhvillim t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm, e cila p\u00ebrfshin masa p\u00ebr promovimin e energjis\u00eb s\u00eb rip\u00ebrt\u00ebritshme (n\u00eb 33% deri m\u00eb 2020), p\u00ebrmir\u00ebsimin e efi\u00e7enc\u00ebs s\u00eb energjis\u00eb dhe reduktimin e emetimeve t\u00eb gazrave serr\u00eb.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.oecd-ilibrary.org\/sites\/4223758a-en\/index.html?itemId=\/content\/component\/4223758a-en\">Maqedonia e Veriut<\/a>\u00a0kishte vendosur nj\u00eb objektiv p\u00ebr t\u00eb prodhuar 28% t\u00eb energjis\u00eb elektrike nga burimet e rip\u00ebrt\u00ebritshme deri n\u00eb vitin 2020 dhe ka zbatuar nj\u00eb skem\u00eb tarifore nxit\u00ebse p\u00ebr t\u00eb inkurajuar investimet n\u00eb projektet e energjis\u00eb s\u00eb rip\u00ebrt\u00ebritshme.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/serbia.un.org\/en\/206120-serbias-response-climate-change-requires-participation-entire-society\">Srbija<\/a>\u00a0ka zhvilluar nj\u00eb s\u00ebr\u00eb politikash t\u00eb gjelbra q\u00eb synojn\u00eb promovimin e zhvillimit t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm, reduktimin e emetimeve t\u00eb gazrave serr\u00eb (p\u00ebr 33.3% deri m\u00eb 2030) dhe adresimin e ndryshimeve klimatike, duke p\u00ebrfshir\u00eb Strategjin\u00eb Komb\u00ebtare t\u00eb Ndryshimeve Klimatike dhe Fondin e Gjelb\u00ebr.<\/p>\n<p><strong>Gjendja n\u00eb Kosov\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>Kosova vazhdon t\u00eb varet nga th\u00ebngjilli p\u00ebr prodhimin e energjis\u00eb. N\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/ask.rks-gov.net\/media\/7391\/bilanci-i-energjis%C3%AB-n%C3%AB-kosov%C3%AB-janar-2023.pdf\">janar 2023<\/a>, 84% e energjis\u00eb n\u00eb dispozicion \u00ebsht\u00eb prodhuar nga th\u00ebngjilli. Edhe pse kjo p\u00ebrb\u00ebn r\u00ebnie nga 91.3% nga viti paraprak, \u00ebsht\u00eb ende nj\u00eb p\u00ebrqindje shum\u00eb e lart\u00eb e var\u00ebsis\u00eb nga th\u00ebngjilli dhe ka prodhim enorm t\u00eb ndotjes s\u00eb ajrit, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb sezonin e dimrit.<\/p>\n<p>Organizata Bot\u00ebrore e Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb (OBSH) ka konstatuar se nivelet e\u00a0<a href=\"https:\/\/www.eea.europa.eu\/themes\/air\/country-fact-sheets\/2022-country-fact-sheets\/kosovo-air-pollution-country\">ndotjes s\u00eb ajrit<\/a>\u00a0n\u00eb Kosov\u00eb jan\u00eb gati kat\u00ebr her\u00eb m\u00eb t\u00eb larta sesa limitet e rekomanduara nga OBSH-ja. Vdekshm\u00ebria nga kanceri n\u00eb Kosov\u00eb \u00ebsht\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/www.eea.europa.eu\/themes\/air\/country-fact-sheets\/2022-country-fact-sheets\/kosovo-air-pollution-country\">dy her\u00eb m\u00eb e lart\u00eb<\/a>\u00a0sesa mesatarja europiane. N\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim,\u00a0<a href=\"https:\/\/elibrary.worldbank.org\/doi\/10.1596\/33041\">tranzicioni<\/a>\u00a0n\u00eb burime t\u00eb energjis\u00eb s\u00eb q\u00ebndrueshme do t\u00eb ndikoj\u00eb n\u00eb uljen e ndotjes s\u00eb ambientit dhe n\u00eb uljen e shkall\u00ebs s\u00eb s\u00ebmundjeve t\u00eb shkaktuara nga ndotja.<\/p>\n<p>Qeveria e Kosov\u00ebs planifikon, n\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/kryeministri.rks-gov.net\/en\/blog\/energy-strategy-of-the-republic-of-kosovo-2022-2031\/\">strategjin\u00eb p\u00ebr periudh\u00ebn 2022-2031<\/a>, heqjen e qymyrit nga p\u00ebrdorimi deri n\u00eb vitin 2050, n\u00eb p\u00ebrputhje me\u00a0<a href=\"https:\/\/www.consilium.europa.eu\/en\/press\/press-releases\/2021\/04\/23\/sofia-declaration-on-the-european-climate-pact\/\">Marr\u00ebveshjen e Sofjes<\/a>\u00a0dhe objektivat e BE-s\u00eb.<\/p>\n<p>Strategjia e energjis\u00eb p\u00ebrcakton nj\u00eb objektiv p\u00ebr t\u00eb zbatuar nj\u00eb sistem t\u00eb \u00e7mimeve t\u00eb karbonit deri n\u00eb vitin 2025 dhe p\u00ebr t\u00eb rritur gradualisht \u00e7mimet derisa t\u00eb bashkohet me Sistemin e Tregtimit t\u00eb Emetimeve t\u00eb BE-s\u00eb (ETS). Objektivi p\u00ebr reduktimin e emetimeve t\u00eb gazrave serr\u00eb n\u00eb sektorin e energjis\u00eb \u00ebsht\u00eb t\u00eb pakt\u00ebn 32% deri n\u00eb vitin 2031, nd\u00ebrsa burimet e rip\u00ebrt\u00ebritshme duhet t\u00eb mbulojn\u00eb t\u00eb pakt\u00ebn 35% t\u00eb konsumit t\u00eb energjis\u00eb elektrike deri n\u00eb at\u00eb koh\u00eb.<\/p>\n<p>Kosova ka punuar n\u00eb integrimin e tregut dhe planifikimin e sistemit me Shqip\u00ebrin\u00eb dhe operacionalizimin e Burs\u00ebs s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt Shqiptare t\u00eb Energjis\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/albanian-power-exchange-alpex-to-become-operational-at-end-of-march\/\">(ALPEX \u2013 Albanian Power Exchange)<\/a>, ku b\u00ebhet shitblerja e energjis\u00eb.<\/p>\n<p>Gjithashtu, Kosova synon t\u00eb arrij\u00eb rreth 340 Mw t\u00eb kapacitetit rregullues fleksibil deri n\u00eb vitin 2031 p\u00ebrmes nj\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/kosovo-to-install-200-mwh-battery-storage-system\/\">projekti n\u00eb vazhdim<\/a>\u00a0me Millennium Challenge Corp. (MCC). Madh\u00ebsia e baterive n\u00eb objektet e magazinimit t\u00eb planifikuar t\u00eb p\u00ebrfundoj\u00eb deri n\u00eb fund t\u00eb periudh\u00ebs \u00ebsht\u00eb 170 Mw, me nj\u00eb total prej dy or\u00ebsh kapaciteti, q\u00eb p\u00ebrkthehet n\u00eb 340 Mwh. Aktualisht, Kosova nuk ka kapacitet magazinimi dhe nd\u00ebrtimi i k\u00ebtij kapaciteti i mund\u00ebson asaj p\u00ebrballimin m\u00eb t\u00eb leht\u00eb t\u00eb krizave energjetike.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, tranzicioni energjetik duket shum\u00eb i v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr t\u2019u arritur. Pjes\u00ebmarrja e burimeve t\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/ask.rks-gov.net\/media\/7391\/bilanci-i-energjis%C3%AB-n%C3%AB-kosov%C3%AB-janar-2023.pdf\">er\u00ebs dhe diellit<\/a>\u00a0n\u00eb sektorin e energjis\u00eb elektrike ishte vet\u00ebm 5% n\u00eb janar 2023. Kjo p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb r\u00ebnie prej 6.8% nga viti paraprak. Kurse, pjes\u00ebmarrja e p\u00ebrgjithshme prej 25% dominohet nga p\u00ebrdorimi i biomas\u00ebs (drurit) n\u00eb ngrohje, gj\u00eb q\u00eb<a href=\"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rizvanolli-asks-citizens-in-kosovo-if-they-are-willing-to-pay-for-power-imports\/\">\u00a0r\u00ebndon bilancin e energjis\u00eb elektrike<\/a>\u00a0dhe gjenerimin e emetimeve t\u00eb d\u00ebmshme, kryesisht p\u00ebr shkak t\u00eb pajisjeve joefikase.<\/p>\n<p>Nga kjo analiz\u00eb e iniciativave n\u00eb Kosov\u00eb dhe rajon shohim se edhe pse caqet e reduktimit t\u00eb karbonit u afrohen atyre t\u00eb BE-s\u00eb, ato mbesin m\u00eb t\u00eb ul\u00ebta.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Marr\u00ebveshja e Gjelb\u00ebr Europiane (European Green Deal\u00a0\u2013 EGD) \u00ebsht\u00eb nj\u00eb plan gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs i p\u00ebrpiluar nga Bashkimi Europian (BE) m\u00eb 2019, p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb ekonomin\u00eb e BE-s\u00eb m\u00eb t\u00eb q\u00ebndrueshme dhe t\u00eb pad\u00ebmshme p\u00ebr klim\u00ebn deri n\u00eb vitin 2050. Plani p\u00ebrfshin nj\u00eb gam\u00eb t\u00eb gjer\u00eb\u00a0nismash\u00a0q\u00eb synojn\u00eb reduktimin e emetimeve t\u00eb gazrave serr\u00eb, mbrojtjen e mjedisit dhe [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":19,"featured_media":10596,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[672,850,673],"ppma_author":[29],"class_list":["post-842","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-eu","tag-green-deal","tag-western-balkans"],"authors":[{"term_id":29,"user_id":19,"is_guest":0,"slug":"seb-bytyci","display_name":"Seb Byty\u00e7i","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/1668771566235.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/1668771566235.jpg"},"user_url":"","last_name":"Byty\u00e7i","first_name":"Seb","description":"Dr. Seb Bytyci ka p\u00ebrvoj\u00eb udh\u00ebheq\u00ebse n\u00eb hulumtim shkencor dhe m\u00ebsimdh\u00ebnie p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se dy dekada, p\u00ebrfshir\u00eb angazhime me University of London\/LSE, University of York, University of Winchester, William College, IPOL Institute, si dhe Police Federation of England and Wales. Ai ka qen\u00eb gjithashtu i p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb avokim praktik dhe ka bashk\u00ebpunuar me organizata nd\u00ebrkomb\u00ebtare si OKB, UNDP dhe OSBE.\r\n\r\nSeb ka doktoratur\u00eb (PhD) nga University of York; nj\u00eb Master n\u00eb Administrat\u00eb Publike (MPA) n\u00eb Analiz\u00eb Politikash dhe \u00c7\u00ebshtje Krahasuese &amp; Nd\u00ebrkomb\u00ebtare nga Indiana University (Bloomington), si dhe nj\u00eb MES n\u00eb Integrim Evropian dhe Rajonaliz\u00ebm nga University of Graz\/EIPA\/EURAC.\r\n\r\nHulumtimi i tij i doktoratur\u00ebs \u00ebsht\u00eb fokusuar n\u00eb institucionet n\u00eb vende n\u00eb tranzicion, nd\u00ebrsa fushat e tij t\u00eb interesit p\u00ebrfshijn\u00eb nd\u00ebrtimin e institucioneve efektive dhe lidershipin, \u00e7\u00ebshtjet e BE-s\u00eb dhe marr\u00ebdh\u00ebniet nd\u00ebrkomb\u00ebtare, zgjidhjen e konflikteve, shtetin zhvillimor dhe proceset e transformimit shoq\u00ebror."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/842","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/19"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=842"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/842\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":843,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/842\/revisions\/843"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10596"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=842"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=842"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=842"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=842"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}