{"id":858,"date":"2023-04-07T10:12:52","date_gmt":"2023-04-07T10:12:52","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=858"},"modified":"2024-12-09T12:14:32","modified_gmt":"2024-12-09T10:14:32","slug":"cili-ishte-roli-i-grave-ne-radikalizim-dhe-pjesemarrje-ne-konfliktet-ne-siri-dhe-irak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/opinion\/cili-ishte-roli-i-grave-ne-radikalizim-dhe-pjesemarrje-ne-konfliktet-ne-siri-dhe-irak\/","title":{"rendered":"Cili ishte roli i grave n\u00eb radikalizim dhe pjes\u00ebmarrje n\u00eb konfliktet n\u00eb Siri dhe Irak?"},"content":{"rendered":"<p>Kosova dhe Maqedonia e Veriut vuajn\u00eb nga nj\u00eb mend\u00ebsi dhe sistem patriarkal, q\u00eb tenton t\u2019i mbaj\u00eb grat\u00eb t\u00eb kufizuara n\u00eb role dhe hap\u00ebsira t\u00eb ve\u00e7anta n\u00eb shoq\u00ebri.<\/p>\n<p>Sipas nj\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/qkss.org\/images\/uploads\/files\/PAVE_D5.3_publication_layout_.pdf\">studimi<\/a>\u00a0t\u00eb Qendr\u00ebs Kosovare p\u00ebr Studime t\u00eb Siguris\u00eb (QKSS), kjo mend\u00ebsi patriarkale \u00ebsht\u00eb evidentuar edhe n\u00eb fush\u00ebn e radikalizmit dhe ekstremizmit t\u00eb dhunsh\u00ebm.<\/p>\n<p>Roli i grave n\u00eb radikalizim dhe deradikalizim \u00ebsht\u00eb pothuajse i paduksh\u00ebm nga akter\u00ebt relevant\u00eb. Megjithat\u00eb, rasti i Kosov\u00ebs dhe Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut jan\u00eb shembuj konkret\u00eb se si duhet qasur kjo problematik\u00eb dhe cil\u00ebt jan\u00eb hapat e ardhsh\u00ebm q\u00eb duhen nd\u00ebrmarr\u00eb nga qeverit\u00eb p\u00ebrkat\u00ebse p\u00ebr t\u00eb menaxhuar dhe parandaluar k\u00ebt\u00eb fenomen.<\/p>\n<p><strong>Stereotipat gjinor\u00eb motivojn\u00eb grat\u00eb p\u00ebr t\u00eb treguar fuqin\u00eb e tyre<\/strong><\/p>\n<p>Mediat, gjithashtu, kontribuan n\u00eb normalizimin e ideve mizogjene. Nj\u00eb luft\u00ebtar i huaj shihej si burr\u00eb. T\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn gj\u00eb e b\u00ebri edhe Qeveria e Kosov\u00ebs dhe akter\u00ebt e tjer\u00eb relevant\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt u fokusuan te burrat dhe anashkaluan rolin e grave n\u00eb procesin e radikalizimit dhe pjes\u00ebmarrjes n\u00eb konflikte t\u00eb huaja.<\/p>\n<p>Hulumtimi ka treguar q\u00eb p\u00ebr disa gra n\u00eb Kosov\u00eb dhe Maqedonin\u00eb e Veriut, vendimi p\u00ebr t\u2019iu bashk\u00ebngjitur grupeve apo organizatave terroriste n\u00eb zonat e luft\u00ebs n\u00eb Siri dhe Irak \u00ebsht\u00eb motivuar nga q\u00ebllimi p\u00ebr t\u00eb treguar r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e tyre. Kjo evidentohet me faktin se disa prej tyre kan\u00eb pasur nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb k\u00ebto konflikte.<\/p>\n<p>Tutje, nj\u00eb nd\u00ebr gjetjet kryesore t\u00eb hulumtimit tregon se grat\u00eb ishin sh\u00ebnjest\u00ebr e fushatave radikalizuese p\u00ebrmes narrativave q\u00eb u b\u00ebjn\u00eb jehon\u00eb stereotipave gjinor\u00eb dhe mend\u00ebsis\u00eb patriarkale. Megjithat\u00eb, k\u00ebto fushata tentojn\u00eb t\u00eb injorojn\u00eb grat\u00eb n\u00eb video dhe foto, pasi k\u00ebto hap\u00ebsira jan\u00eb t\u00eb rezervuara p\u00ebr burrat.<\/p>\n<p><strong>Radikalizimi online i grave<\/strong><\/p>\n<p>Radikalizimi online ndodh kryesisht n\u00eb rrjetin social Facebook, ku rr\u00ebfimet n\u00eb internet, t\u00eb cilat synojn\u00eb grat\u00eb, priren t\u00eb portretizojn\u00eb ekstremizmin fetar dhe radikalizimin si medium n\u00ebp\u00ebrmjet t\u00eb cilit grat\u00eb fitojn\u00eb fuqi, por kjo fokusohet n\u00eb p\u00ebrkat\u00ebsin\u00eb n\u00eb nj\u00eb komunitet q\u00eb supozohet se u jep grave nj\u00eb kapacitet moral.<\/p>\n<p>N\u00eb ve\u00e7anti, grat\u00eb nga zonat rurale kan\u00eb qen\u00eb m\u00eb t\u00eb prekurat nga kampanjat radikalizuese. Kjo kryesisht ka ndodhur p\u00ebr shkak t\u00eb kushteve m\u00eb t\u00eb dob\u00ebta socio-ekonomike dhe arsimimit m\u00eb t\u00eb ul\u00ebt.<\/p>\n<p>Nj\u00eb apel i till\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb vetvete nj\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsues i nj\u00eb qasjeje mizogjene, q\u00eb tenton t\u00eb kufizoj\u00eb grat\u00eb n\u00eb nj\u00eb rol t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb n\u00eb shoq\u00ebri, dhe q\u00eb zvog\u00eblon pjes\u00ebmarrjen e tyre n\u00eb shoq\u00ebri n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi.<\/p>\n<p><strong>Roli i grave n\u00eb deradikalizim<\/strong><\/p>\n<p>Grat\u00eb kan\u00eb luajtur nj\u00eb rol qendror n\u00eb Ballkanin Per\u00ebndimor, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb Kosov\u00eb dhe Maqedonin\u00eb e Veriut, p\u00ebr t\u2019iu kund\u00ebrv\u00ebn\u00eb radikalizmit dhe p\u00ebr ta parandaluar at\u00eb. Ato jan\u00eb zakonisht t\u00eb parat q\u00eb kan\u00eb hasur shenja t\u00eb radikalizmit te f\u00ebmij\u00ebt dhe burrat n\u00eb familje.<\/p>\n<p>Edhe pse grat\u00eb p\u00ebrmenden n\u00eb strategjit\u00eb komb\u00ebtare p\u00ebr parandalimin dhe luftimin e ekstremizmit t\u00eb dhunsh\u00ebm dhe radikalizimit n\u00eb Kosov\u00eb dhe Maqedoni t\u00eb Veriut, roli apo kapaciteti i tyre nuk njihet mjaftuesh\u00ebm.<\/p>\n<p>Grat\u00eb kryesisht injorohen apo nuk p\u00ebrfshihen mjaftuesh\u00ebm n\u00eb procesin e vendimmarrjes p\u00ebr draftimin e politikave n\u00eb lidhje me radikalizimin dhe ekstremizmin e dhunsh\u00ebm. Kjo \u00ebsht\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht e r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr programet e rehabilitimit dhe riintegrimit p\u00ebr individ\u00ebt e radikalizuar.<\/p>\n<p><strong>Hapat e ardhsh\u00ebm p\u00ebr Kosov\u00ebn<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, \u00ebsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb theksohet r\u00ebnd\u00ebsia e t\u00eb pasurit nj\u00eb grua n\u00eb krye t\u00eb Divizionit p\u00ebr Parandalimin dhe Riintegrimin e Personave t\u00eb Radikalizuar n\u00eb Ministrin\u00eb e Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme. Divizioni n\u00eb Kosov\u00eb ka b\u00ebr\u00eb nj\u00eb pun\u00eb t\u00eb mir\u00eb n\u00eb nj\u00eb kontekst t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb dhe ka fituar respektin e komunitetit.<\/p>\n<p>Tutje, Qeveria e Kosov\u00ebs mund ta p\u00ebrmir\u00ebsoj\u00eb gjendjen ende m\u00eb tej n\u00eb nivelet m\u00eb t\u00eb larta t\u00eb konsultimit vendimmarr\u00ebs dhe bashk\u00ebpunimit me shoq\u00ebrin\u00eb civile.<\/p>\n<p>P\u00ebr shembull, Komuna e Mitrovic\u00ebs s\u00eb Jugut \u00ebsht\u00eb e vetmja komun\u00eb me nj\u00eb strategji lokale t\u00eb miratuar p\u00ebr t\u2019iu kund\u00ebrv\u00ebn\u00eb t\u00eb gjitha formave t\u00eb radikalizimit dhe procesi i zhvillimit t\u00eb dokumentit \u00ebsht\u00eb udh\u00ebhequr nga shoq\u00ebria civile, p\u00ebrkat\u00ebsisht CBM, me pjes\u00ebmarrje t\u00eb konsiderueshme t\u00eb grave.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, shumic\u00ebn e koh\u00ebs, p\u00ebrfshirja e grave n\u00eb strategji lokale \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb p\u00ebrmes lider\u00ebve fetar\u00eb q\u00eb kan\u00eb luajtur nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb Kosov\u00eb p\u00ebr procese t\u00eb deradikalizimit.<\/p>\n<p><strong>M\u00ebsime nga Maqedonia e Veriut<\/strong><\/p>\n<p>P\u00ebr dallim nga Kosova, n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut nuk flitet shum\u00eb p\u00ebr kontributin e lider\u00ebve fetar\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb aspekt dhe \u00ebsht\u00eb e paqart\u00eb n\u00ebse grat\u00eb jan\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb procese t\u00eb deradikalizimit q\u00eb jan\u00eb udh\u00ebhequr nga institucione shtet\u00ebrore.<\/p>\n<p>Mir\u00ebpo, n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut ekzistojn\u00eb iniciativa me baz\u00eb n\u00eb komunitet, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb \u201cMotherSchools\u201d, nj\u00eb iniciativ\u00eb e suksesshme e udh\u00ebhequr nga grat\u00eb n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut, e cila luan nj\u00eb rol vendimtar n\u00eb zbulimin e hersh\u00ebm t\u00eb shenjave t\u00eb radikalizimit te t\u00eb rinjt\u00eb dhe an\u00ebtar\u00ebt e familjes.<\/p>\n<p>Iniciativa t\u00eb tilla nuk ekzistojn\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb. N\u00ebse nj\u00eb praktik\u00eb e till\u00eb do t\u00eb shtrihej edhe n\u00eb Kosov\u00eb, do t\u00eb ofronte nj\u00eb mund\u00ebsi p\u00ebr parandalimin ose rehabilitimin e t\u00eb rinjve t\u00eb radikalizuar.<\/p>\n<p>Prandaj, roli i grave duhet t\u00eb pranohet m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr t\u00eb parandaluar radikalizimin fetar. Edhe pse disa iniciativa n\u00eb Kosov\u00eb e Maqedoni t\u00eb Veriut kan\u00eb rezultuar t\u00eb suksesshme, roli i grave nuk njihet plot\u00ebsisht n\u00eb nivelin qendror dhe at\u00eb lokal. \u00cbsht\u00eb e domosdoshme q\u00eb m\u00eb shum\u00eb gra t\u00eb p\u00ebrfshihen n\u00eb proceset vendimmarr\u00ebse dhe n\u00eb hartimin e strategjive komb\u00ebtare\/lokale p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb p\u00ebrballen plot\u00ebsisht me grupet e radikalizuara.<\/p>\n<p><em>Ky opinion bazohet n\u00eb hulumtimin e kryer n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb projektit PAVE, t\u00eb financuar nga BE-ja p\u00ebrmes programit Horizon2020. Mendimet e shprehura n\u00eb k\u00ebt\u00eb artikull jan\u00eb vet\u00ebm t\u00eb autor\u00ebve.<\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kosova dhe Maqedonia e Veriut vuajn\u00eb nga nj\u00eb mend\u00ebsi dhe sistem patriarkal, q\u00eb tenton t\u2019i mbaj\u00eb grat\u00eb t\u00eb kufizuara n\u00eb role dhe hap\u00ebsira t\u00eb ve\u00e7anta n\u00eb shoq\u00ebri. Sipas nj\u00eb\u00a0studimi\u00a0t\u00eb Qendr\u00ebs Kosovare p\u00ebr Studime t\u00eb Siguris\u00eb (QKSS), kjo mend\u00ebsi patriarkale \u00ebsht\u00eb evidentuar edhe n\u00eb fush\u00ebn e radikalizmit dhe ekstremizmit t\u00eb dhunsh\u00ebm. Roli i grave n\u00eb radikalizim [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":398,"featured_media":8935,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[844,664,722,845,843],"ppma_author":[629,630],"class_list":["post-858","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-iraq","tag-kosovo","tag-patriarchy","tag-radicalization","tag-syria"],"authors":[{"term_id":629,"user_id":398,"is_guest":0,"slug":"dorjeta-rukiqi","display_name":"Dorjeta Rukiqi","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/1683641914988.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/1683641914988.jpg"},"user_url":"","last_name":"Rukiqi","first_name":"Dorjeta","description":"Dorjeta Rukiqi \u00ebsht\u00eb hulumtuese n\u00eb Qendr\u00ebn Kosovare p\u00ebr Studime t\u00eb Siguris\u00eb (QKSS), ku angazhohet n\u00eb programet Nd\u00ebrtimi i Komuniteteve t\u00eb Q\u00ebndrueshme\/Parandalimi dhe Luftimi i Ekstremizmit t\u00eb Dhunsh\u00ebm (P\/CVE), Gjinia dhe Siguria, si dhe trendet e Reja t\u00eb K\u00ebrc\u00ebnimeve. Dorjeta ka p\u00ebrfunduar studimet Bachelor n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs, Fakulteti Ekonomik, Ekonomi e Aplikuar dhe Menaxhment. Ajo ka nj\u00eb diplom\u00eb Master n\u00eb drejtimin Studime Gjeopolitike n\u00eb Universitetin Karlov n\u00eb Prag\u00eb, \u00c7eki. N\u00eb p\u00ebrvojat e m\u00ebpar\u00ebshme dhe gjat\u00eb studimeve, ajo \u00ebsht\u00eb fokusuar n\u00eb regjionin e Ballkanit Per\u00ebndimor, ku ka zhvilluar hulumtime p\u00ebr integrimin e shteteve t\u00eb Ballkanit Per\u00ebndimor n\u00eb Bashkimin Evropian, si dhe efektin e politikave t\u00eb jashtme t\u00eb fuqive t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb k\u00ebt\u00eb regjion."},{"term_id":630,"user_id":399,"is_guest":0,"slug":"gramos-sejdiu","display_name":"Gramos Sejdiu","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/Mozi_web_final-e1699611155609.png","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/Mozi_web_final-e1699611155609.png"},"user_url":"","last_name":"Sejdiu","first_name":"Gramos","description":"Gramos Sejdiu \u00ebsht\u00eb asistent i hulumtimeve n\u00eb Qendr\u00ebn Kosovare p\u00ebr Studime t\u00eb Siguris\u00eb (QKSS). Gramosi m\u00eb her\u00ebt \u00ebsht\u00eb angazhuar aktivisht n\u00eb organizatat Debate Center dhe L\u00ebvizjen FOL. Ai \u00ebsht\u00eb student i Studimeve t\u00eb Siguris\u00eb."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/858","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/398"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=858"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/858\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":861,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/858\/revisions\/861"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8935"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=858"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=858"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=858"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=858"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}