{"id":891,"date":"2023-03-01T13:25:59","date_gmt":"2023-03-01T13:25:59","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=891"},"modified":"2023-12-05T15:37:20","modified_gmt":"2023-12-05T14:37:20","slug":"si-duhet-te-duket-asociacioni-i-komunave-me-shumice-serbe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/opinion\/si-duhet-te-duket-asociacioni-i-komunave-me-shumice-serbe\/","title":{"rendered":"Si duhet t\u00eb duket Asociacioni i Komunave me Shumic\u00eb Serbe?"},"content":{"rendered":"<p>Formimi i Asociacionit t\u00eb Komunave me Shumic\u00eb Serbe (AKS) \u00ebsht\u00eb shnd\u00ebrruar n\u00eb moll\u00eb sherri mes Kosov\u00ebs dhe Serbis\u00eb. P\u00ebr t\u00eb formuar nj\u00eb asociacion q\u00eb i sh\u00ebrben normalizimit t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve mes dy vendeve, ai duhet t\u00eb jet\u00eb multietnik, n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb parimit t\u00eb subsidiaritetit, dhe pjes\u00eb e nj\u00eb zgjidhjeje europiane, pjes\u00eb e nj\u00eb euroregjioni, bashk\u00eb me nj\u00eb asociacion t\u00eb ngjash\u00ebm t\u00eb komunave me shumic\u00eb t\u00eb komuniteteve jo-serbe n\u00eb Serbi.<\/p>\n<p>Pozicionet e t\u00eb dyja pal\u00ebve mbi tem\u00ebn e Asociacionit jan\u00eb n\u00eb kund\u00ebrth\u00ebnie direkte. Zyrtar\u00ebt serb\u00eb vazhdojn\u00eb ta theksojn\u00eb se formimi i AKS-s\u00eb \u00ebsht\u00eb \u201c<a href=\"https:\/\/www.koha.net\/arberi\/365222\/bernabiq-asociacioni-kusht-i-te-gjitha-kushteve\/\">kusht<\/a>\u00a0i t\u00eb gjitha kushteve\u201d p\u00ebr vazhdimin e dialogut mes dy vendeve. Kurse Kosova ka dal\u00eb me nj\u00eb list\u00eb t\u00eb kushteve si udh\u00ebrr\u00ebfyes p\u00ebr formimin e k\u00ebtij asociacioni.<\/p>\n<p><strong>Pozicioni i Kosov\u00ebs<\/strong><\/p>\n<p>Kryeministri Albin Kurti listoi n\u00eb Kuvend\u00a0<a href=\"https:\/\/www.koha.net\/arberi\/364026\/kurti-tregon-6-kushtet-per-pranimin-e-asociacionit\/\">gjasht\u00eb kushte<\/a>\u00a0p\u00ebr themelimin e ASK-s\u00eb. Gjasht\u00ebpik\u00ebshi n\u00ebnvizon mes t\u00eb tjerash se asociacioni duhet t\u00eb jet\u00eb n\u00eb p\u00ebrputhje me Kushtetut\u00ebn dhe ligjet n\u00eb fuqi; se nuk mund t\u00eb jet\u00eb monoetnik dhe nuk mund t\u00eb ket\u00eb\/bart\u00eb asnj\u00eb pushtet publik apo ekzekutiv; t\u00eb drejtat e pakicave komb\u00ebtare duhet t\u00eb b\u00ebhen sipas parimit t\u00eb reciprocitetit; strukturat paralele n\u00eb veri duhet t\u00eb shuhen dhe se asociacioni duhet t\u00eb jet\u00eb pjes\u00eb e marr\u00ebveshjes finale dhe zbatohet vet\u00ebm pas njohjes reciproke.<\/p>\n<p>Sa i p\u00ebrket natyr\u00ebs s\u00eb tij, na ndihmon t\u00eb kthehemi te dokumentet bazike dhe t\u2019i rishikojm\u00eb ato.<\/p>\n<p>N\u00eb koh\u00ebn kur flitet p\u00ebr themelimin e nj\u00eb trupi sipas nj\u00eb marr\u00ebveshjeje q\u00eb \u00ebsht\u00eb arritur m\u00eb 2013, \u00ebsht\u00eb domosdoshme t\u00eb rishikohen pjes\u00ebt ky\u00e7e t\u00eb dokumentit; gjithashtu duhet t\u00eb kthehemi edhe te Plani i Ahtisaarit.<\/p>\n<p><strong>Kthimi te baza ligjore<\/strong><\/p>\n<p>Baza e par\u00eb ligjore \u00ebsht\u00eb Planii i Ahtisaarit, specifikisht Neni 9.2 mbi bashk\u00ebpunimin nd\u00ebrkomunal thot\u00eb: \u201c<em>Bazuar n\u00eb parimet e Kart\u00ebs Evropiane p\u00ebr Vet\u00ebqeverisje Lokale, komunat do t\u00eb ken\u00eb t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb formojn\u00eb dhe marrin pjes\u00eb n\u00eb nj\u00eb\u00a0<\/em><a href=\"http:\/\/pbosnia.kentlaw.edu\/Comprehensive%20Proposal%20for%20the%20Kosovo%20Settlement.pdf\"><em>asociacion<\/em><\/a><em>\u00a0t\u00eb komunave t\u00eb Kosov\u00ebs p\u00ebr mbrojtjen dhe promovimin e interesave t\u00eb tyre t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, n\u00eb pajtueshm\u00ebri me ligjin.<\/em>\u201d<\/p>\n<p>Neni pasues thot\u00eb se: \u201c<em>An\u00ebtar\u00ebsimi n\u00eb asociacionet e tilla do t\u00eb kufizohet n\u00eb komuna t\u00eb Kosov\u00ebs. Asociacionet e tilla mund t\u00eb bashk\u00ebpunojn\u00eb me homolog\u00ebt e tyre nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb<\/em>.\u201d Dhe neni 9.2.2, thot\u00eb:<em>\u00a0\u201cAsociacionet e tilla mund t\u2019u ofrojn\u00eb an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb tyre disa sh\u00ebrbime, duke p\u00ebrfshir\u00eb trajnime, ngritje t\u00eb kapaciteteve, ndihm\u00eb teknike, hulumtim lidhur me kompetencat komunale dhe rekomandime t\u00eb politikave.\u201d<\/em><\/p>\n<p>Pastaj vjen\u00a0<a href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20160304092430\/http:\/www.kuvendikosoves.org\/common\/docs\/ligjet\/Zakon%20o%20ratifikaciji%20sporazuma%20normalizacija%20odnosa%20Kosova%20-%20Serbije.pdf\">Marr\u00ebveshja e Brukselit<\/a>, ose\u00a0<a href=\"https:\/\/dialogue-info.com\/wp-content\/uploads\/2013\/04\/Marreveshja-e-Pare-e-Parimeve-per-Normalizimin-e-Marredhenieve-19-Prill-2013.pdf\">\u201cMarr\u00ebveshja e Par\u00eb e Parimeve q\u00eb Rregullojn\u00eb Normalizimin e Marr\u00ebdh\u00ebnieve\u201d<\/a><u>.<\/u>\u00a0Pika 3 e marr\u00ebveshjes thekson se \u201c<em>Asociacioni\/Bashk\u00ebsia do t\u00eb themelohet n\u00eb baz\u00eb t\u00eb statutit ekzistues t\u00eb Asociacionit t\u00eb Komunave t\u00eb Kosov\u00ebs, p.sh., President, N\u00ebnkryetar, Asamble, K\u00ebshill<\/em>.\u201d Vini re se kjo \u201cp.sh.\u201d nuk dometh\u00ebn\u00eb \u201cduke p\u00ebrfshir\u00eb\u201d, por vet\u00ebm \u201cp\u00ebr shembull\u201d, por q\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast nuk \u00ebsht\u00eb n\u00eb p\u00ebrputhje me struktur\u00ebn e Asociacionit t\u00eb Komunave t\u00eb Kosov\u00ebs (AKK).<\/p>\n<p>Tutje, Neni 4 thot\u00eb se: \u201c<em>N\u00eb pajtim me kompetencat e dh\u00ebna nga Karta Europiane e Vet\u00ebqeverisjes Lokale dhe ligjet e Kosov\u00ebs, komunat pjes\u00ebmarr\u00ebse do t\u00eb ken\u00eb t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb bashk\u00ebpunojn\u00eb n\u00eb ushtrimin e pushteteve (kompetencave) t\u00eb tyre p\u00ebrmes Bashk\u00ebsis\u00eb\/Asociacionit kolektivisht. Asociacion\/Bashk\u00ebsia do t\u00eb ushtroj\u00eb mbik\u00ebqyrje (v\u00ebshtrim) t\u00eb plot\u00eb t\u00eb fushave t\u00eb zhvillimit ekonomik, arsimit, sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb, planifikimit urban dhe rural.<\/em>\u201d<\/p>\n<p>Pra, kjo marr\u00ebveshje e p\u00ebrcakton se struktura e Asociacionit duhet t\u00eb jet\u00eb e bazuar n\u00eb at\u00eb t\u00eb AKK-s\u00eb dhe p\u00ebrcakton fushat e \u201cv\u00ebshtrimit\u201d t\u00eb Asociacionit. Nj\u00eb Marr\u00ebveshje tjet\u00ebr mbi Parimet e p\u00ebrgjithshme\/Elementet kryesore u n\u00ebnshkrua n\u00eb vitin\u00a0<a href=\"https:\/\/dialogue-info.com\/wp-content\/uploads\/2013\/04\/Parimet-e-Pergjithshme-Elementet-Kryesore-te-AKS-se-25-Gusht-2015.pdf\">2015<\/a>.<\/p>\n<p>Kjo marr\u00ebveshje u gjykua nga\u00a0<a href=\"https:\/\/gjk-ks.org\/wp-content\/uploads\/vendimet\/gjk_ko_130_15_shq.pdf\">Gjykata Kushtetuese e Kosov\u00ebs<\/a>\u00a0t\u00eb mos jet\u00eb \u201c<em>t\u00ebr\u00ebsisht n\u00eb p\u00ebrputhshm\u00ebri me frym\u00ebn e Kushtetut\u00ebs, me nenin 3 (Barazia para ligjit), paragrafi 1, me Kapitullin II (T\u00eb drejtat dhe lirit\u00eb themelore) dhe me Kapitullin III (T\u00eb drejtat e Komuniteteve dhe Pjes\u00ebtar\u00ebve t\u00eb tyre) t\u00eb Kushtetut\u00ebs s\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs<\/em>\u201d.<\/p>\n<p>Sa i p\u00ebrket k\u00ebsaj marr\u00ebveshjeje ka dy pik\u00ebpamje. Nj\u00ebra thot\u00eb se kjo marr\u00ebveshje tashm\u00eb \u00ebsht\u00eb e pavlefshme p\u00ebr shkak se nuk e ka kaluar testin kushtetues. Kurse pik\u00ebpamja tjet\u00ebr thot\u00eb se ato pjes\u00eb t\u00eb marr\u00ebveshjes q\u00eb nuk jan\u00eb identifikuar si problematike, mund t\u00eb zbatohen. Pozicioni i Kosov\u00ebs p\u00ebrputhet me pik\u00ebpamjen e par\u00eb. Po ashtu, duhet theksuar se kjo marr\u00ebveshje, p\u00ebr dallim nga ajo e vitit 2013, nuk \u00ebsht\u00eb ratifikuar n\u00eb Kuvendin e Kosov\u00ebs. Pra, q\u00ebndrueshm\u00ebria e k\u00ebsaj marr\u00ebveshjeje \u00ebsht\u00eb tejet e dob\u00ebt.<\/p>\n<p><strong>Natyra e Asociacionit<\/strong><\/p>\n<p>Sa u p\u00ebrket sh\u00ebrbimeve, n\u00eb p\u00ebrputhje me Planin e Ahtisaarit, Asociacioni mund t\u00eb ofroj\u00eb p\u00ebr komunat an\u00ebtare trajnime, ngritje t\u00eb kapaciteteve, ndihm\u00eb teknike, hulumtim lidhur me kompetencat komunale. Kurse, sa u p\u00ebrket akteve t\u00eb Asociacionit, ai nxjerr rekomandime (t\u00eb politikave), pra jo vendime apo rezoluta. \u00cbsht\u00eb e domosdoshme q\u00eb k\u00ebto kufizime t\u00eb Planit t\u00eb Ahtisaarit duhet t\u00eb kihen parasysh n\u00eb dizajnimin e asociacionit.<\/p>\n<p>Ngjash\u00ebm, Plani i Ahtisaarit referohet edhe te\u00a0<a href=\"https:\/\/rm.coe.int\/CoERMPublicCommonSearchServices\/DisplayDCTMContent?documentId=090000168007a088\">Karta<\/a>\u00a0Europiane e Vet\u00ebqeverisjes Lokale. Duhet pasur parasysh se kjo kart\u00eb frymon me parimin e\u00a0<a href=\"https:\/\/rm.coe.int\/1680747fda\">subsidiaritetit<\/a>, i cili k\u00ebrkon q\u00eb ofrimi i sh\u00ebrbimeve t\u00eb jet\u00eb sa m\u00eb af\u00ebr qytetarit. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, ofrimi i sh\u00ebrbimeve p\u00ebr qytetar\u00ebt b\u00ebhet nga komunat. Pra, \u00e7far\u00ebdo p\u00ebrbashkimi i kompetencave komunale n\u00eb nj\u00eb trup tjet\u00ebr mbikomunal \u00ebsht\u00eb n\u00eb kund\u00ebrshtim me parimin e subsidiaritetit dhe me Kart\u00ebn Europiane t\u00eb Vet\u00ebqeverisjes Lokale.<\/p>\n<p>Koncentrimi i kompetencave komunale n\u00eb nj\u00eb trup kuazi-autonom regjional nuk u sh\u00ebrben qytetar\u00ebve. Duhet theksuar se disa komuna me shumic\u00eb serbe kan\u00eb kompetenca t\u00eb zgjeruara me Planin e Ahtisaarit. K\u00ebshtu q\u00eb edhe nj\u00eb asociacion i thjesht\u00eb, pa asnj\u00eb kompetenc\u00eb shtes\u00eb, i afrohet nj\u00eb niveli t\u00eb mes\u00ebm t\u00eb qeverisjes, kurse nj\u00eb asociacion me kompetenca shtes\u00eb\/ekzekutive do t\u00eb n\u00ebnkuptonte, de fakto, krijimin e nj\u00eb niveli t\u00eb mes\u00ebm qeveris\u00ebs.<\/p>\n<p>Nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje tep\u00ebr e r\u00ebnd\u00ebsishme \u00ebsht\u00eb parimi i multietnicitetit. Parimi i multietnicitetit mund t\u00eb plot\u00ebsohet n\u00eb disa m\u00ebnyra. S\u00eb pari, mund t\u00eb jen\u00eb pjes\u00eb e Asociacionit komunat ku ka pakica serbe (p.sh., Kamenica, Vushtrria), n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsohet cil\u00ebsia e sh\u00ebrbimeve edhe p\u00ebr ata qytetar\u00eb, ngjash\u00ebm me\u00a0<a href=\"https:\/\/zvo.hr\/\">K\u00ebshillin e P\u00ebrbashk\u00ebt t\u00eb Komunave<\/a>\u00a0n\u00eb Kroaci, ku b\u00ebjn\u00eb pjes\u00eb edhe komunat me pakic\u00eb serbe.<\/p>\n<p>S\u00eb dyti, mund t\u00eb p\u00ebrfshihen komunat am\u00eb t\u00eb komunave t\u00eb reja me shumic\u00eb serbe, p.sh., Vitia si komun\u00eb am\u00eb e Kllokotit. S\u00eb treti, mund t\u00eb krijohen trupa t\u00eb rinj p\u00ebr t\u00eb ofruar sh\u00ebrbime m\u00eb t\u00eb mira, si p.sh., Qyteti i Mitrovic\u00ebs ku b\u00ebjn\u00eb pjes\u00eb dy komunat e Mitrovic\u00ebs Veriore dhe Jugore, dhe qyteti i Prishtin\u00ebs, ku b\u00ebjn\u00eb pjes\u00eb komunat e Prishtin\u00ebs, Gra\u00e7anic\u00ebs (si dhe Fush\u00eb-Kosov\u00ebs e Obiliqit), dhe k\u00ebto qytete s\u00eb bashku me komunat jan\u00eb pjes\u00eb e Asociacionit.<\/p>\n<p>Dhe s\u00eb kat\u00ebrti, mund t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb kombinim t\u00eb dy apo tri modeleve t\u00eb listuara m\u00eb lart, mir\u00ebpo n\u00ebse fokusi \u00ebsht\u00eb te p\u00ebrfshirja e sa m\u00eb shum\u00eb qytetar\u00ebve t\u00eb komunitetit serb, at\u00ebher\u00eb mund t\u00eb merret p\u00ebr baz\u00eb modeli kroat. Ngjash\u00ebm, parimi i multietnicitetit dhe konsocionalizmi q\u00eb ekziston n\u00eb institucionet e Kosov\u00ebs duhet t\u00eb zbatohet edhe n\u00eb organet e Asociacionit, pra vende t\u00eb garantuara n\u00eb kuvend, bord dhe staf p\u00ebr komunitetet jo-shumic\u00eb.<\/p>\n<p>Gjithashtu, duke qen\u00eb n\u00eb p\u00ebrputhje me thirrjet p\u00ebr nj\u00eb solucion europian, Asociacioni duhet t\u00eb jet\u00eb pjes\u00eb e nj\u00eb euroregjioni, ku n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb kufirit do t\u00eb b\u00ebnte pjes\u00eb nj\u00eb asociacion i komunave t\u00eb pakicave etnike n\u00eb Lugin\u00eb t\u00eb Preshev\u00ebs. Natyra e atij asociacioni do t\u00eb ishte e ngjashme me asociacionin e formuar n\u00eb Kosov\u00eb. Kjo, p\u00ebrve\u00e7q\u00eb ofron sh\u00ebrbime m\u00eb t\u00eb mira p\u00ebr qytetar\u00ebt, do t\u00eb ishte nj\u00eb garanc\u00eb nga Serbia se nuk ka synime destabilizuese me shtyrjen p\u00ebr krijimin e Asociacionit t\u00eb Komunave me Shumic\u00eb Serbe n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n<p>Duke i respektuar k\u00ebto parime, do t\u00eb kishim nj\u00eb asociacion q\u00eb i sh\u00ebrben normalizimit t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve mes dy vendeve.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Formimi i Asociacionit t\u00eb Komunave me Shumic\u00eb Serbe (AKS) \u00ebsht\u00eb shnd\u00ebrruar n\u00eb moll\u00eb sherri mes Kosov\u00ebs dhe Serbis\u00eb. P\u00ebr t\u00eb formuar nj\u00eb asociacion q\u00eb i sh\u00ebrben normalizimit t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve mes dy vendeve, ai duhet t\u00eb jet\u00eb multietnik, n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb parimit t\u00eb subsidiaritetit, dhe pjes\u00eb e nj\u00eb zgjidhjeje europiane, pjes\u00eb e nj\u00eb euroregjioni, bashk\u00eb me [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":19,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[822,664,12],"ppma_author":[29],"class_list":["post-891","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-asm","tag-kosovo","tag-serbia"],"authors":[{"term_id":29,"user_id":19,"is_guest":0,"slug":"seb-bytyci","display_name":"Seb Byty\u00e7i","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/1668771566235.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/1668771566235.jpg"},"user_url":"","last_name":"Byty\u00e7i","first_name":"Seb","description":"Dr. Seb Bytyci ka p\u00ebrvoj\u00eb udh\u00ebheq\u00ebse n\u00eb hulumtim shkencor dhe m\u00ebsimdh\u00ebnie p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se dy dekada, p\u00ebrfshir\u00eb angazhime me University of London\/LSE, University of York, University of Winchester, William College, IPOL Institute, si dhe Police Federation of England and Wales. Ai ka qen\u00eb gjithashtu i p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb avokim praktik dhe ka bashk\u00ebpunuar me organizata nd\u00ebrkomb\u00ebtare si OKB, UNDP dhe OSBE.\r\n\r\nSeb ka doktoratur\u00eb (PhD) nga University of York; nj\u00eb Master n\u00eb Administrat\u00eb Publike (MPA) n\u00eb Analiz\u00eb Politikash dhe \u00c7\u00ebshtje Krahasuese &amp; Nd\u00ebrkomb\u00ebtare nga Indiana University (Bloomington), si dhe nj\u00eb MES n\u00eb Integrim Evropian dhe Rajonaliz\u00ebm nga University of Graz\/EIPA\/EURAC.\r\n\r\nHulumtimi i tij i doktoratur\u00ebs \u00ebsht\u00eb fokusuar n\u00eb institucionet n\u00eb vende n\u00eb tranzicion, nd\u00ebrsa fushat e tij t\u00eb interesit p\u00ebrfshijn\u00eb nd\u00ebrtimin e institucioneve efektive dhe lidershipin, \u00e7\u00ebshtjet e BE-s\u00eb dhe marr\u00ebdh\u00ebniet nd\u00ebrkomb\u00ebtare, zgjidhjen e konflikteve, shtetin zhvillimor dhe proceset e transformimit shoq\u00ebror."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/891","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/19"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=891"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/891\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":892,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/891\/revisions\/892"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=891"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=891"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=891"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=891"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}