{"id":902,"date":"2023-02-10T13:31:02","date_gmt":"2023-02-10T13:31:02","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=902"},"modified":"2023-12-05T15:31:39","modified_gmt":"2023-12-05T14:31:39","slug":"si-ndikon-tiktok-u-ne-shendetin-mendor-te-adoleshenteve","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/opinion\/si-ndikon-tiktok-u-ne-shendetin-mendor-te-adoleshenteve\/","title":{"rendered":"Si ndikon TikTok-u n\u00eb sh\u00ebndetin mendor t\u00eb adoleshent\u00ebve?"},"content":{"rendered":"<p>TikTok-u \u00ebsht\u00eb momentalisht nj\u00eb nd\u00ebr aplikacionet m\u00eb t\u00eb popullarizuara t\u00eb rrjeteve sociale n\u00eb bot\u00eb, q\u00eb p\u00ebrdoret kryesisht nga t\u00eb rinjt\u00eb. Aplikacioni u popullarizua sidomos gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb izolimit nga pandemia COVID-19.<\/p>\n<p>Aktualisht, TikTok-u ka rreth nj\u00eb miliard p\u00ebrdorues t\u00eb rregullt, gjysma prej tyre t\u00eb mosh\u00ebs nga\u00a0<a href=\"https:\/\/www.dbsalliance.org\/education\/newsletters\/tiktok-and-youth-mental-health\/\">10-29 vje\u00e7<\/a>. Nd\u00ebrsa mosha mesatare kur nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb hap llogari n\u00eb rrjetet sociale \u00ebsht\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/www.cnbc.com\/2021\/11\/18\/tiktok-usage-topped-instagram-in-2021-among-kids-12-to-17-forrester-.html\">dymb\u00ebdhjet\u00eb vje\u00e7 e gjysm\u00eb<\/a>.<\/p>\n<p>Rishtazi, TikTok-u ka tejkaluar edhe platform\u00ebn Instagram, si aplikacioni m\u00eb i p\u00ebrdorur i rrjeteve sociale p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt 12-17 vje\u00e7, me 63% t\u00eb tyre q\u00eb e p\u00ebrdorin aplikacionin \u00e7do jav\u00eb.<\/p>\n<p>Koh\u00ebve t\u00eb fundit, n\u00eb TikTok ka filluar nj\u00eb trend i cili p\u00ebrfshin zhvillimin e bisedave dhe shk\u00ebmbimin e k\u00ebshillave n\u00eb mesin e adoleshent\u00ebve p\u00ebr mir\u00ebqenien e tyre psikologjike.<\/p>\n<p>Ky zhvillim ka rritur tendenc\u00ebn p\u00ebr vet\u00ebdiagnostikim t\u00eb problemeve t\u00eb sh\u00ebndetit mendor nga ana e tyre, duke p\u00ebrfshir\u00eb \u00e7rregullime nga m\u00eb t\u00eb ndryshmet, si\u00a0<a href=\"http:\/\/www.everydayhealth.com\/emotional-health\/young-people-are-using-tiktok-to-diagnose-themselves-with-serious-mental-health-disorders\/\">autizmin<\/a>, hiperaktivitetin, \u00e7rregullimin e personalitetit, \u00e7rregullimin obesesiv-kompulsiv, e shum\u00eb t\u00eb tjera. K\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje s\u00eb fundmi e ka ngritur edhe\u00a0<a href=\"http:\/\/www.apa.org\/\">Asociacioni i Psikolog\u00ebve Amerikan\u00eb<\/a>.<\/p>\n<p>Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb dukuri mjaft shqet\u00ebsuese, sepse diagnoza lidhur me nj\u00eb \u00e7rregullim t\u00eb caktuar mendor mund t\u00eb b\u00ebhet vet\u00ebm nga profesionist\u00eb t\u00eb fush\u00ebs s\u00eb sh\u00ebndetit mendor.<\/p>\n<p>T\u00eb dh\u00ebnat e\u00a0<a href=\"https:\/\/www.who.int\/news-room\/fact-sheets\/detail\/adolescent-mental-health\">Organizat\u00ebs Bot\u00ebrore t\u00eb Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb<\/a>\u00a0p\u00ebr vitin 2021 tregojn\u00eb se n\u00eb nivel bot\u00ebror, nj\u00eb n\u00eb shtat\u00eb adoleshent\u00eb t\u00eb mosh\u00ebs 10-19 vje\u00e7 p\u00ebrballet me sfidat e sh\u00ebndetit mendor. Kjo \u00ebsht\u00eb edhe grupmosha kryesore e p\u00ebrdoruesve intensiv\u00eb t\u00eb TikTok-ut.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.nytimes.com\/2022\/10\/29\/well\/mind\/tiktok-mental-illness-diagnosis.html\">Profesionist\u00ebt e sh\u00ebndetit mendor<\/a>\u00a0kan\u00eb ngritur shqet\u00ebsimin se shumica e adoleshent\u00ebve, informatat e para rreth sh\u00ebndetit mendor i marrin nga nj\u00eb aplikacion si Tik-Tok-u dhe jo nga profesionist\u00ebt e fush\u00ebs.<\/p>\n<p>Disa studime kan\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/www.dbsalliance.org\/education\/newsletters\/tiktok-and-youth-mental-health\/\">konkluduar<\/a>\u00a0se sa m\u00eb shum\u00eb koh\u00eb t\u00eb shpenzoj\u00eb nj\u00eb person (pavar\u00ebsisht mosh\u00ebs) n\u00eb mediat sociale, aq m\u00eb shum\u00eb ka gjasa q\u00eb i nj\u00ebjti t\u00eb p\u00ebrjetoj\u00eb simptoma negative t\u00eb sh\u00ebndetit mendor si\u00e7 jan\u00eb: ankthi, izolimi, depresioni dhe d\u00ebshp\u00ebrimi.<\/p>\n<p>N\u00eb ve\u00e7anti, periudha e pandemis\u00eb ishte e r\u00ebnd\u00eb p\u00ebr adoleshent\u00ebt t\u00eb cil\u00ebt kan\u00eb nevoj\u00eb t\u00eb shtuar p\u00ebr nd\u00ebrveprim dhe socializim me bashk\u00ebmoshatar\u00ebt. Si pasoj\u00eb, mediat sociale, n\u00eb ve\u00e7anti TikTok-u, kan\u00eb sh\u00ebrbyer si mjete p\u00ebr ta mbushur k\u00ebt\u00eb boshll\u00ebk.<\/p>\n<p>Ka nj\u00eb shqet\u00ebsim n\u00eb rritje n\u00eb mesin e prind\u00ebrve dhe profesionist\u00ebve t\u00eb sh\u00ebndetit mendor p\u00ebr ndikimin q\u00eb platforma ka n\u00eb sh\u00ebndetin mendor t\u00eb adoleshent\u00ebve, duke pasur parasysh etik\u00ebn, presionin mental, bulizmin kibernetik apo shantazhin seksual.<\/p>\n<p>Prandaj, \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb prind\u00ebrit t\u00eb monitorojn\u00eb dhe t\u00eb kufizojn\u00eb p\u00ebrdorimin e rrjeteve sociale te f\u00ebmij\u00ebt qysh n\u00eb mosh\u00eb t\u00eb hershme.<\/p>\n<p>Shoq\u00ebria kosovare nuk \u00ebsht\u00eb imune kundrejt k\u00ebtij fenomeni. Situata b\u00ebhet edhe m\u00eb e r\u00ebnduar kur kemi parasysh shtrirjen e p\u00ebrdorimit t\u00eb internetit t\u00eb kombinuar me nj\u00eb munges\u00eb kujdesi si nga ana e prind\u00ebrve, ashtu edhe nga ana e institucioneve relevante p\u00ebr nj\u00eb dukuri t\u00eb till\u00eb.<\/p>\n<p>T\u00eb dh\u00ebnat e\u00a0<a href=\"https:\/\/ask.rks-gov.net\/add-news\/rezultatet-e-anket%C3%ABs-s%C3%AB-p%C3%ABrdorimit-t%C3%AB-teknologjis%C3%AB-informative-dhe-komunikimit-tik-2020\/\">Agjencis\u00eb s\u00eb Statistikave t\u00eb Kosov\u00ebs<\/a>\u00a0tregojn\u00eb se\u00a0mbi 96.4% e popullsis\u00eb kosovare ka qasje n\u00eb internet, e cila rezulton n\u00eb p\u00ebrdorim t\u00eb rrjeteve sociale.<\/p>\n<p>P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye \u00ebsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb prind\u00ebrit, m\u00ebsimdh\u00ebn\u00ebsit dhe profesionist\u00ebt e sh\u00ebndetit mendor n\u00eb Kosov\u00eb t\u00eb jen\u00eb t\u00eb vet\u00ebdijsh\u00ebm p\u00ebr rreziqet e mundshme q\u00eb lidhen me p\u00ebrdorimin e TikTok-ut dhe mediat e tjera sociale n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi dhe t\u2019i edukojn\u00eb adoleshent\u00ebt si t\u2019i p\u00ebrdorin k\u00ebto platforma n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb sigurt dhe me p\u00ebrgjegj\u00ebsi, duke rritur te ta vet\u00ebdijesimin p\u00ebr pasojat eventuale q\u00eb mund t\u00eb ken\u00eb n\u00eb sh\u00ebndetin e tyre mendor.<\/p>\n<p>P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, Ministria e Arsimit, Shkenc\u00ebs, Teknologjis\u00eb dhe Inovacionit n\u00eb Kosov\u00eb duhet t\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb hapa konkret\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, duke e p\u00ebrfshir\u00eb nj\u00eb modul t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb n\u00eb kurrikulat shkollore \u2013 ato fillore dhe t\u00eb mesme \u2013 p\u00ebr p\u00ebrdorimin e sigurt t\u00eb internetit, m\u00eb theks t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebrdorimin e rrjeteve sociale, nga ana e nx\u00ebn\u00ebsve dhe shmangien ndaj ekspozimit t\u00eb p\u00ebrmbajtjeve t\u00eb pap\u00ebrshtatshme ose t\u00eb d\u00ebmshme p\u00ebr mosh\u00ebn e tyre.<\/p>\n<p>P\u00ebrdorimi i duhur i rrjeteve sociale mund t&#8217;i ndihmoj\u00eb si f\u00ebmij\u00ebt, ashtu edhe adoleshent\u00ebt t\u00eb rriten dhe t\u00eb m\u00ebsojn\u00eb, ve\u00e7an\u00ebrisht kur familjet, edukator\u00ebt dhe m\u00ebsimdh\u00ebn\u00ebsit luajn\u00eb nj\u00eb rol aktiv n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim.<\/p>\n<p>Po ashtu, rekomandohet q\u00eb t\u00eb merren n\u00eb konsiderat\u00eb praktikat m\u00eb t\u00eb mira nga vendet e tjera sa u p\u00ebrket politikave t\u00eb shkollave n\u00eb raport m\u00eb ket\u00eb \u00e7\u00ebshtje, duke i adaptuar dhe p\u00ebrdorur ato n\u00eb kontekstin social dhe kulturor t\u00eb Kosov\u00ebs.<\/p>\n<p>Politikat e tilla do t\u00eb duhej t\u00eb ken\u00eb n\u00eb fokus jo vet\u00ebm f\u00ebmij\u00ebt dhe adoleshent\u00ebt, por edhe prind\u00ebrit e m\u00ebsimdh\u00ebn\u00ebsit. Roli i k\u00ebtyre t\u00eb fundit \u00ebsht\u00eb fondamental n\u00eb edukimin dhe rritjen e sigurt t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve dhe adoleshent\u00ebve.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>TikTok-u \u00ebsht\u00eb momentalisht nj\u00eb nd\u00ebr aplikacionet m\u00eb t\u00eb popullarizuara t\u00eb rrjeteve sociale n\u00eb bot\u00eb, q\u00eb p\u00ebrdoret kryesisht nga t\u00eb rinjt\u00eb. Aplikacioni u popullarizua sidomos gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb izolimit nga pandemia COVID-19. Aktualisht, TikTok-u ka rreth nj\u00eb miliard p\u00ebrdorues t\u00eb rregullt, gjysma prej tyre t\u00eb mosh\u00ebs nga\u00a010-29 vje\u00e7. Nd\u00ebrsa mosha mesatare kur nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb hap llogari [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":334,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[824,751,823],"ppma_author":[346],"class_list":["post-902","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-adolescents","tag-mental-health","tag-tik-tok"],"authors":[{"term_id":346,"user_id":334,"is_guest":0,"slug":"violeta-zefi","display_name":"Violeta Zefi","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/ssjdoals-e1776417820433.png","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/ssjdoals-e1776417820433.png"},"user_url":"","last_name":"Zefi","first_name":"Violeta","description":"Violeta Zefi ka ndjekur studimet themelore dhe ato master, n\u00eb fush\u00ebn e Psikologjis\u00eb, n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs. N\u00eb vitin 2017 ka p\u00ebrfunduar studimet e doktorat\u00ebs n\u00eb Masaryk University, Republik\u00eb \u00c7eke. Aktualisht \u00ebsht\u00eb ligj\u00ebruese n\u00eb Kolegjin \u201cUBT\u201d, dhe n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb ndjek specializimin n\u00eb fush\u00ebn e \u201cPsikologjis\u00eb Klinike\u201d. Nga viti 2006 ka punuar p\u00ebr organizata t\u00eb ndryshme vendore dhe nd\u00ebrkomb\u00ebtare. P\u00ebrpos ligj\u00ebrimit ajo punon edhe si Psikologe n\u00eb Asociacionin Kosovar t\u00eb Personave q\u00eb Jetojn\u00eb me HIV\/AIDS (n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb Global Fund p\u00ebr HIV\/AIDS) dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht \u00ebsht\u00eb e angazhuar si psikologe, konsulente dhe trajnere n\u00eb projekte t\u00eb ndryshme."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/902","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/334"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=902"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/902\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":903,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/902\/revisions\/903"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=902"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=902"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=902"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/sr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=902"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}