Gjatë verës, ka vazhduar paqëndrueshmëria politike në Serbi, me studentët serbë që, përkundër se janë përballur me dhunë policore dhe shantazh që dyshohet se janë orkestruar nga regjimi i SNS-së dhe presidentit Vuçiq, kanë demonstruar qëndresë dhe angazhim të fortë për ndryshim.
Më 28 qershor, për Vidovdan (Dita e Shën Vitusit), një festë e rëndësishme kombëtare dhe fetare serbe e lidhur me mitin e Kosovës, studentët organizuan protestë masive.
Teksa burimet qeveritare pretenduan se në protestë morën pjesë vetëm 40,000 njerëz, organizatorët vlerësuan se numri i pjesëmarrësve ishte përafërsisht 150,000. Bazuar në fotografitë dhe videot e disponueshme, nuk është e pasaktë të thuhet se numri i protestuesve nuk ishte më i vogël se 100,000, duke shënuar kështu protestën e tretë me radhë të studentëve në Beograd, me pjesëmarrje gjashtëshifrore të njerëzve.
Protestat e Vidovdan-it shënojnë një pikë kthese në Serbi, duke sfiduar regjimin e Vuçiqit, duke ekspozuar rënien e legjitimitetit të tij dhe duke hapur rrugën për një rilindje demokratike dhe ndryshim politik.
Simbolika e Vidovdan-it
Përveç rrënjëve të tij në Betejën e Kosovës më 1389, Vidovdan-i është përmendur përgjatë historisë serbe për të shënuar ngjarje të mëdha kombëtare dhe politike, përfshirë këtu atentatin e një serbi në Bosnjë ndaj princit të fronit Austro-Hungarez, Franz Ferdinandit, që nxiti Luftën e Parë Botërore, si dhe fjalimin famëkeq nacionalist të Sllobodan Millosheviqit të mbajtur në vitin 1989.
Megjithatë, protestuesit serbë nuk e zgjodhën këtë ditë për arsye nacionaliste, por më shumë si strategji simbolike që protesta t’i drejtohej gjithë popullit serb. Në serbisht, fjala Vidovdan është bashkëdyzim i fjalëve videti (të shohësh) dhe dan (dita), që mund të interpretohet gjithashtu si “dita e zbulimit.”
Prandaj, në ditën e protestës, njerëzit kënduan në kor “Shihemi në Vidovdan”, shprehje kjo që mund të nënkuptojë ditën e gjykimit për regjimin.
Për më shumë, duke përdorur simbolikën e Vidovdan-it, protestuesit kishin si cak Vuçiqin dhe regjimin e SNS-së, të cilët gjithnjë e kanë përdorur patriotizmin si mekanizëm mbrojtës kundër çdokujt që ka sfiduar udhëheqjen e tyre, duke u vënë etiketën e tradhtarëve opozitës, shoqërisë civile dhe mediave, si dhe protestuesve, së fundmi, etiketën e terroristëve që po kërkojnë ta rrëzojnë qeverinë.
Mesazhet kryesore nga protesta e Vidovdan-it
Protesta e 28 qershorit u përqendrua në tri mesazhe kryesore. Së pari, studentët i bënë thirrje për bashkim tërë kombit, duke shpallur formimin e një lëvizjeje kombëtare politike me qëllim të trajtimit të thellimit të krizës në vend.
Së dyti, ata kërkuan zgjedhje të parakohshme, duke i paraqitur ato si zgjidhjen e vetme të mundshme për të thyer bllokadën e vazhdueshme politike dhe për ta rikthyer legjitimitetin demokratik.
Së treti, protestuesit bënë thirrje për largimin e kampit të tendave para Zyrës së Presidentit, që është ngritur nga të ashtuquajturit “studentët që duan të studiojnë.” Megjithatë, këta individë në masë të madhe u perceptuan se kanë lidhje të ngushta me SNS-në.
Këto kërkesa u dorëzuan si ultimatum për Qeverinë, por presidenti Vuçiq i refuzoi fuqishëm, me shpërfillje ndaj thirrjeve të protestuesve dhe duke mbajtur qëndrimin e tij të palëkundur kundër lëvizjes së tyre.
Refuzimi i ultimatumit nga Vuçiqi i hap rrugë mosbindjes civile
Refuzimi i ultimatumit i çoi protestuesit te miratimi i një strategjie më të ashpër: mosbindjes civile. Të nesërmen, qytetarët spontanisht u mblodhën në rrugë për ta bllokuar qarkullimin, duke përdorur shporta të mbeturinave, kontejnerë dhe rrethoja të ndërtimtarisë për krijimin e barrikadave. Deri në orët e vona të mbrëmjes, në gjithë Serbinë u krijuan më shumë se 90 barrikada, e 40 prej tyre vetëm në Beograd.
Të hënën, Qeveria dërgoi forca të shumta policore për t’i shkatërruar barrikadat, por protestuesit ndërruan taktikën. Në vend se të konfrontoheshin me policinë e të rrezikonin të lëndoheshin a arrestoheshin, ata vendosën që paqësisht të tërhiqeshin dhe të ktheheshin kur të largohej policia. Në disa raste, kur policia kishte arritur, ata ishin zhvendosur dhe kishin bllokuar rrugët e tjera.
Mbi 200 aksione lokale u realizuan brenda 24 orëve, përfshirë bllokadat e rrugës rajonale drejt pikëkalimit kufitar Sid me Kroacinë dhe hekurudhës ndërkombëtare Beograd-Bar. Në Zemun, rruga kryesore mbeti e barrikaduar për më shumë se 24 orë. Vendasit tashmë atë kishin filluar ta quanin “Rruga e Lirisë.”
Qëllimi kryesor është mbingarkimi i policisë, pasi Qeveria nuk ka kapacitet për shkatërrimin e barrikadave njëkohësisht në qindra lokacione në gjithë Serbinë. Deri tani, kjo strategji është treguar efektive, pasi policia nuk ia ka dalë t’i largojë bllokadat.
A po ndodh ndryshimi i pushtetit në Serbi?
Pjesëmarrja e madhe në rrugët e Beogradit gjatë dhe pas protestave të Vidovdan-it tregon se po rritet humbja e legjitimitetit të Qeverisë. Shumë njerëz tashmë u referohen autoriteteve si “forca okupuese.” Shtypja ka rezultuar kundërproduktive dhe ka tërhequr më shumë vëmendje ndaj trazirave.
Në ditët pasuese, mbi 100 studentë dhe aktivistë u arrestuan me akuza që varionin nga nxitja e trazirave te përpjekja për rrëzimin e rendit kushtetues – shenja të qarta të kthesës autoritare të Qeverisë. Megjithëkëtë, të ndaluarit buzëqeshnin teksa po shoqëroheshin nga policia, inkurajoheshin nga mbështetësit dhe arrestimin e tyre e shihnin si shenjë të nderit.
Qeveria ka hyrë në një spirale ku, çkado që ajo bën, vetëm sa i motivon më shumë protestuesit. Si rezultat i kësaj, lavjerrësi politik duket se po anon kah studentët, të cilët po shenjojnë daljen e forcave të reja politike dhe ndryshimin e mundshëm të pushtetit.
Zgjedhjet e parakohshme duket se janë të paevitueshme, si e vetmja rrugë për tejkalimin e krizës politike. Megjithatë, vendimi i takon Vuçiqit, i cili duket se po i shtyn ato për ta dobësuar momentumin e protestës. Edhe atëherë, fitorja e lëvizjes studentore nuk do të ishte e sigurt, varësisht prej faktorëve, siç janë: mbikëqyrja ndërkombëtare, zgjedhjet e drejta dhe bashkimi i opozitës.
Një gjë është e qartë: lufta politike në Serbi po intensifikohet, me shenjat gjithnjë e në rritje të ndryshimit të balancës së pushtetit, duke krijuar terrenin për ndryshime në të ardhmen.
