Rrugëtimi maratonë drejt BE-së dhe perspektiva e paqartë për shkak të pavendosmërisë së burokracisë së Brukselit i kanë lënë hapësirë ndikimit rus edhe në Maqedoni
Ka kaluar shumë kohë qëkur ish-kryeministri Dimitar Kovaçevski, i irrituar nga kritikat ndaj propozimit francez dhe ndryshimeve kushtetuese të kërkuara, deklaroi me zë të lartë se “bot-ët rusë dhe politikanët e analistët e paguar” po përhapnin gënjeshtra dhe histeri se do të çonin në bullgarizim dhe asimilim. “Ata duhet ta thonë këtë për arsye financiare,” tha ai.
Deklarata e tij u prit me reagime të ashpra, por në thelb rindezi pretendimin për madhësinë e ndërhyrjes ruse në rrugëtimin e Maqedonisë drejt Bashkimit Europian. Rrugëtimi maratonë drejt BE-së dhe perspektiva e paqartë për shkak të pavendosmërisë së burokracisë së Brukselit dhe bllokimeve nga mosmarrëveshjet dypalëshe, sipas analistëve, lanë hapësirë për ndikimin rus dhe nxitën ëndrrat e disa grupeve vendase se prosperiteti i Maqedonisë mund të arrihej përmes afërsisë dhe bashkëpunimit me vëllezërit e saj rusë.
Por, që nga fillimi i pavarësisë së saj, Maqedonia shpalli një politikë të kundërt me atë të dëshiruar nga Rusia. Ajo zgjodhi NATO-n dhe BE-në, dy organizatat më të fuqishme botërore, të cilat nuk i pëlqejnë Kremlinit.
Nga ana tjetër, një pjesë e popullsisë vendase u rrit me literaturë ruse të detyrueshme në arsim dhe histori rreth ekskursioneve të prindërve dhe gjyshërve të tyre në Rusi dhe me pallto luksoze prej leshi dhe ora ruse, të blera në butikët e Moskës dhe Leningradit.
Kjo e ndërlikoi disi këtë histori.
Sot, kur rajoni i Ballkanit Perëndimor është me rëndësi jetike për BE-në dhe SHBA-në, është treguar se Rusia vazhdon me synimet e saj për të ndikuar në politikat e identitetit, lidhjet fetare dhe interesat ekonomikë në rajon, duke përdorur mjete të ndryshme për të projektuar fuqi të butë, duke përfshirë median, Kishën Ortodokse, bizneset, grupet e motoçiklistëve që ekzistojnë edhe në Shkup, etj. Ish-Sekretari i Shtetit i SHBA-së, John Kerry, dikur bëri një deklaratë mbi këtë temë, duke thënë se Maqedonia, së bashku me Serbinë, Kosovën, Malin e Zi, Moldavinë dhe Gjeorgjinë, janë në vijën e zjarrit, domethënë janë shënjestra të ndikimit rus.
Narrativat pro-ruse po fuqizohen
Ndërkohë, Maqedonia është bërë gjithashtu anëtare e NATO-s, tashmë si Maqedonia e Veriut, kurse ndërhyrja ruse duket se ka vazhduar, megjithëse me intensitet të ndryshueshëm.
Analysis e Institutit për Studime të Komunikimit, në temën “Ndërhyrja ruse dhe manipulimi i informacionit në Maqedoninë e Veriut: Shfrytëzimi i cenueshmërisë përmes mosmarrëveshjeve dypalëshe”, zbulon se Maqedonia e Veriut vazhdon të jetë shënjestër e aktiviteteve të koordinuara ruse. Gjithashtu, thekson se raporti i Fondacionit Metamorfozis mbi manipulimin e huaj dhe ndërhyrjen në informacion në Maqedoni, paralajmëron për amplifikimin e vazhdueshëm të narrativave pro-ruse në vend përmes kanaleve të ndryshme.
I njëjti studim thekson gjithashtu se referendumi i vitit 2018 për Marrëveshjen e Prespës ishte një pikë kyçe e nxehtë dhe se pjesëmarrja u shtyp qëllimisht nga fushatat e dezinformimit. “Sekretari i atëhershëm i Mbrojtjes i SHBA-së, James Mattis, paralajmëroi drejtpërdrejt se Rusia po financonte dhe po përhapte narrativa të rreme për të ulur pjesëmarrjen dhe për të inkurajuar bojkotin”, thuhet në analizë.
Shtatë vjet kanë kaluar që nga viti 2018 – një periudhë me turbulenca të forta politike dhe të sigurisë në skenën botërore, në të cilën Rusia ishte akteri kryesor. Sulmi ndaj Ukrainës ndryshoi ekuilibrin e fuqive botërore dhe e vendosi Rusinë në hartën e agresorëve, kurse politika e presidentit Putin u bë kërcënimi më i madh për paqen. Maqedonia u bashkua me Ukrainën, duke u bërë kështu një vend armik i Rusisë. Por, duket se kjo nuk e ka ulur interesin e Rusisë për të ushtruar ndikim mbi një shtet anëtar të NATO-s, siç është Maqedonia.
Instituti Italian për Studime Politike Ndërkombëtare (ISPI) announced disa ditë më parë se edhe me burime të reduktuara politike dhe ekonomike nga viti 2022, Rusia vazhdon të zbatojë një strategji përçarjeje në Ballkanin Perëndimor, duke mbështetur akterët dhe narrativat lokale që nxisin paqëndrueshmëri.
Stacionet televizive serbe pro-ruse në valët maqedonase
Një shembull kryesor i kësaj janë rrjetet sociale, që janë plot me komente në favor të Rusisë. “Një pjesë e madhe e popullit është me Rusinë, kurse qeveria merr para nga BE-ja dhe bën çfarëdo që i thuhet”, – ky është vetëm një nga shumë komentet në rrjetet sociale nga një qytetar i Maqedonisë së Veriut në lidhje me politikat e qeverisë aktuale në vend. Komentet kryesisht lavdërojnë fuqinë ushtarake të Rusisë dhe frikën e NATO-s, BE-së dhe SHBA-së, se Putini nuk do të ndalet vetëm tek agresioni kundër Ukrainës, por do të zgjerojë veprimet ushtarake edhe në vendet fqinje.
Një moment interesant është se ekziston një kundërshtim i fortë midis politikës zyrtare të vendit tonë, e cila është pro-perëndimore, ndërsa një pjesë e konsiderueshme e mbështetësve të së djathtës në pushtet përhapin histori në rrjetet sociale rreth justifikimit të agresionit rus kundër Ukrainës dhe rreth regjimit të supozuar fashist të udhëhequr nga Zelenski. Zyrtarisht, Shkupi, si me qeverinë aktuale, ashtu edhe me atë të mëparshme, i është bashkuar politikës së BE-së dhe SHBA-së në mbështetje të Kievit, duke e harmonizuar plotësisht politikën e saj të jashtme me Bashkimin Europian dhe sanksionet që iu vendosën Rusisë.
Kjo rezultoi edhe në dëbimin e anëtarëve të Ambasadës. Si rezultat, Rusia e shpalli Maqedoninë shtet armik, së bashku me rreth njëzet vende të tjera.
Por, kundërshtimi zyrtar i Rusisë nga pala maqedonase nuk duket se vlen për valët televizive maqedonase, përmes së cilave përhapen narrativat ruse nëpërmjet pranisë së disa stacioneve televizive serbe me një orientim të hapur pro-rus. Këto stacione televizive ftojnë analistë ushtarakë pro-rusë çdo natë për të analizuar përparimin e suksesshëm të forcave ruse në frontin e Ukrainës, duke pranuar plotësisht gënjeshtrat e Kremlinit se Rusia po çliron territoret e pushtuara.
Në të njëjtën kohë, disa herë në ditë, çdo ditë, transmetohen telenovelat ruse, të cilat reklamojnë përparimin e madh teknologjik të Rusisë në të gjitha sferat dhe e prezantojnë Rusinë si një vend me njerëz modernë, të pasur dhe të lumtur.
BE-ja tashmë i ka ndaluar mediat ruse, si: Zëri i Europës, RIA Novosti, Izvestia dhe Rossiyskaya Gazeta, duke i konsideruar ato si instrumente të shtrembërimit të fakteve në lidhje me sulmin rus ndaj Ukrainës. Në Maqedoni, megjithëse zyrtarisht nuk ka media tradicionale pro-ruse, sfera online ofron qasje në media që nuk transmetohen në valët tona, por mund të ndiqen në internet. Një vit më parë, Reporterët pa Kufij publikoi një piece me titull “Nga Rusia në Serbi: Si e përhap ‘Russia Today’ propagandën e Kremlinit në Ballkan pavarësisht sanksioneve të BE-së”.
Artikulli pretendonte se, falë kontrollit të Qeverisë serbe mbi median dhe një mjedisi të favorshëm politik, RT – më parë Russia Today – përdor zyrën e saj në Beograd për të përshtatur narrativat e Kremlinit përpara se t’i përhapë ato në të gjithë Europën Juglindore. Duke vepruar kështu, Reporterët pa Kufij u bën thirrje Bashkimit Europian dhe shteteve anëtare të tij që ta mbajnë Serbinë përgjegjëse për strehimin e fabrikës së gënjeshtrave të Vladimir Putinit.
Reagimi i ministrit të Jashtëm
Prandaj, nuk duhet të habitemi nga deklarata – paralajmërimi i kreut të diplomacisë maqedonase Timço Mucunski, i dhënë në një intervistë me Euronews, në lidhje me ndikimin në rritje rus në Ballkanin Perëndimor nëse BE-ja nuk angazhohet shpejt dhe qartë për zgjerim. “Ka akterë keqdashës që duan të tregojnë me gisht dhe të thonë, a besoni vërtet se BE-ja është e ndershme në qëllimin e saj për t’u zgjeruar? Shikoni çfarë po u bëjnë maqedonasve”, tha Mucunski.
Në konfirmim të deklaratës së ministrit, mediat në Maqedoni analizuan gjithashtu se zgjedhjet e fundit lokale zbuluan shenja të ndikimit rus përmes retorikës dhe aktiviteteve të politikanëve të caktuar. “Edhe pse të gjithë kanë mbështetje të vogël, kjo tregon se Moska ka avokatë ideologjikë dhe politikë në skenën lokale maqedonase dhe sinjalizon një përpjekje për të ndryshuar narrativën politike, veçanërisht në lidhje me integrimin euroatlantik”, thonë raportet. Partia hapur pro-ruse “Maqedonia e Bashkuar” citohet si shembull, e cila publikisht mbështet thellimin e lidhjeve me Rusinë dhe kthimin e shpinës ndaj BE-së dhe SHBA-së.
Maqedonia ka një zëvendëskryeministër nga Partia Demokratike e Serbëve, i cili njihet për marrëdhëniet e tij të ngushta me Moskën dhe për pjesëmarrjen e tij në forumet ruse të sigurisë, ku ai pohon angazhimin e tij për thellimin e bashkëpunimit dypalësh. Ai gjithashtu nuk e fsheh se është mik personal i të preferuarit të Moskës, Milorad Dodik. Në analizën e publikuar së fundmi nga Instituti Italian për Studime Politike Ndërkombëtare kushtuar ndërhyrjes ruse në Ballkanin Perëndimor, raportohet se Dodiku është takuar me Putinin nëntë herë në territorin e tij që nga viti 2022. Dhe ne gjithashtu kemi një parti parlamentare, udhëheqësi i së cilës mori pjesë në Paradën Ushtarake në Moskë për të festuar Ditën e Fitores mbi Fashizmin me ftesë të presidentit të Partisë Komuniste të Federatës Ruse (PKRF), Gennady Zyuganov.
Nëse i shohim gjetjet e studimit të shoqatës qytetare MOST mbi propagandën, ndikimin dhe dezinformimin rus, mund të arrijmë në përfundimin se ndikimi rus në Maqedoni ushtrohet edhe përmes promovimit të vëllazërisë sllavo-ortodokse dhe përdorimit të Kishës. MOST-i analizoi katër mijë artikuj gazetareskë dhe 10 mijë statuse në Facebook, duke vënë në dukje citimin masiv dhe praninë e përfaqësuesve të Kremlinit në hapësirën online në Maqedoni, përdorimin e mediave nën kontrollin e shtetit rus si burime në artikuj, mesazhet pro-ruse nga politikanë në rajon, të cilët janë gjithashtu aleatë të Rusisë, si dhe raste të shumta të shpërndarjes masive të koordinuar të përmbajtjeve në Facebook përmes një infrastrukture ruse të mirë-vendosur dhe të koordinuar.
Duke marrë parasysh se Facebook-u nuk e verifikon përmbajtjen që publikon, ndryshe nga mediat më tradicionale, ky rrjet social mbetet terren pjellor për përhapjen e propagandës ruse. Dihet mirë se të rinjtë po marrin më shumë informacion në internet, sesa përmes mediave tradicionale, gjë që rrit në mënyrë drastike shanset e tyre për t’u ekspozuar ndaj ndikimit rus. Megjithatë, lajmi i mirë është se politika kryesore maqedonase po distancohet dhe po reagon ndaj fenomenit të ndërhyrjes ruse.
