Student-led protests that began on November 22, 2024, continue across Serbia. The protests were triggered after the attack on students of the Faculty of Dramatic Arts during the 15-minute silence commemorating the 15 people who died from the collapse of the concrete canopy at the newly reconstructed train station in Novi Sad on November 1, 2024.
Stacioni i trenit, që ishte rindërtuar nga konzorciumi kinez CRIC & CCCC, si projekt multimilionësh i financuar nga shteti, ishte rihapur pa dokumentacionin e duhur që garantonte për sigurinë e përdorimit të tij.
Students are demanding accountability for the Novi Sad tragedy as well as for the attack on the students. They are calling for the full publication of all documents related to the station's reconstruction, legal prosecution of those who attacked the students, the dismissal of criminal charges against students arrested during the protests and a 20% increase in the state budget for higher education.
Si kundërpërgjigje, Qeveria e Serbisë tentoi t’i diskreditonte protestat duke fajësuar ndërhyrjen e jashtme, veçanërisht nga Kroacia dhe Perëndimi. Kur kjo s’kreu punë, ata u përpoqën ta manipulojnë ngjarjen me oferta elektorale dhe dorëheqje të rreme, si dhe Vuçiqi shfaqi ndjeshmëri për “shumicën e studentëve që duan t’i ndjekin ligjëratat, por po maltretohen nga pakica”.
Madje, Qeveria iu drejtua drejtpërdrejt studentëve duke ofruar hua të përshtatshme për të rinjtë. Por, çdoherë, diskursi zbutej paksa kundrejt lëvizjes së fuqishme popullore që rritej. Përkundër konsistencës së dhunës së organizuar, u bë e qartë se ata ishin të ngujuar.
The last two weeks saw tectonic changes daily. On January 27, students blocked for 24 hours Autokomanda Bridge, a major bridge in Belgrade. The following morning, four students were attacked in Novi Sad by SNS (Serbian Progressive Party) loyalists. Just hours later, Prime Minister Milos Vucevic and Novi Sad Mayor Milan Djuric resigned.
Më 30 janar, studentët nga Beogradi nisën një marsh historik dyditor drejt Novi Sadit. Ditën kur mbërritën, ata u nominuan zyrtarisht për Çmimin Nobel për Paqe. Ata u bashkuan me kolegët e tyre dhe qytetarët në bllokimin e tri urave kryesore të qytetit, në aksionin e quajtur “1.2. në 3 ura”, në përkujtim të saktësisht tre muajve që nga rënia e mbulesës. Dhjetëra-mijëra qytetarë u bashkëngjitën në bllokada, pas së cilave shumë prej tyre bënë kamp jashtë dhe, të nesërmen, e pastruan njërin nga sheshet kryesore të qytetit.
Teksa protestat duket se ngadalë po i përmbushin qëllimet e veta dhe po e dobësojnë udhëheqësinë e SNS-së, ndikimi i tyre do të vazhdojë. Protestat studentore sollën shpresë të vërtetë dhe e mobilizuan publikun, për shkak të qëndrimeve të tyre të sinqerta dhe të vendosura në trajtimin e problemeve kryesore me të cilat ballafaqohen qytetarët. Kjo është e para lëvizje që vepron kështu, sepse opozita dhe shoqëria civile në Serbi kanë dështuar. Opozita gjithmonë u është qasur me ndrojtje temave të nxehta, kurse organizatat e shoqërisë civile mbesin të kufizuara në fushën e politikës së lartë dhe konflikteve të ngrira.
Zyrtarët e lartë të SNS-së nuk dinë si të përballen me studentët. Këto janë protesta pa udhëheqës dhe të distancuara nga të gjitha organizatat e shoqërisë civile dhe partitë politike që po i komentojnë veprimet e tyre. Megjithëkëtë, ata e kanë mirëpritur secilin që mbështet angazhimin e tyre, duke theksuar se veprojnë në mënyrë të pavarur. Më e rëndësishmja, kërkesat e tyre nuk kanë të bëjnë me qëllime të ngushta politike, por janë të dizajnuara mençur për t’i targetuar rrënjët e korrupsionit sistemik. Dhe studentët nuk po lëkunden në qëndrimet e tyre, siç po lëkundet regjimi i Vuçiqit.
Ndikimi është ndier edhe jashtë kufijve. Studentët serbë kanë ngjallur keqardhje në Kroacinë fqinje, me studentët e universiteteve nga Zagrebi në Rijekë që u janë bashkangjitur kolegëve të tyre serbë në shenjë solidariteti. Qytetarët kroatë, të udhëhequr nga studentët, organizuan tubime në pesë qytete, me mesazh të qartë: “Një botë, një betejë”. Studentët boshnjakë, jo vetëm që nderuan viktimat në Novi Sad, por u ndien të inkurajuar për të kërkuar përgjegjësi nga zyrtarët e tyre për përgjigjen e ftohtë ndaj përmbytjeve që e kapluan vendin dhe shkaktuan 19 viktima, më 4 tetor në Jabllanicë.
Universiteti i Lubljanës zyrtarisht shprehu mbështetje për kërkesat e studentëve dhe dënoi dhunën kundër tyre. Studentët serbë vepruan reciprokisht, duke nderuar viktimat e ngjarjeve tronditëse që ndodhën në Zagreb (Kroaci) dhe Cetinje (Mal të Zi), si dhe duke përdorur platformat e tyre për t’i lidhur fqinjët në kohë dhimbjesh.
Protests and boycotts in Serbia have evolved into a movement demanding a just society with accountable state institutions and reparations for the corruption and destruction caused by SNS.
Një lëvizje kjo ku profesorët universitarë qëndruan përkrah studentëve të tyre dhe u dhanë mbështetje pa kushte. Nuk janë vetëm këta që i mbështetën studentët. Unioni i Arkitektëve i Serbisë theksoi publikisht manipulimet e zyrtarëve të lartë lidhur me dokumentet e stacionit të trenit. Asociacioni i Avokatëve i Serbisë pezulloi aktivitetin për 30 ditë, pas bojkotit tetëditor.
Për më shumë, 28 organizata të shoqërisë civile ndaluan bashkëpunimin me Qeverinë. Nga mesi i janarit, 68% e shkollave të mesme ndoqën modelin e studentëve universitarë, duke organizuar bllokadat dhe plenumet e tyre. Vendi u bllokua në plotni.
As Serbian citizens reclaim their right to shape their country's future, the student movement has become a symbol of trust and collective action. Standing firm against government pressure, students have ignited a powerful push for justice and accountability. Their protests have shaken the leadership and inspired regional solidarity, leaving a lasting impact on Serbia’s fight for change.
