Edicioni i tretë i Samitit për Paqe dhe Demokraci në Kosovë u organizua nga Sbunker, Nisma e Re Sociale (NSI) dhe Qendra Kosovare për Studime të Sigurisë (QKSS). Tema e këtij viti, Realitete Radikale: Dinamikat Etnopolitike dhe Integrimi Euro-Atlantik në Ballkanin Perëndimor, u prezantua në tetë panele. Samiti mblodhi mbi 160 përfaqësues të shoqërisë civile, vendimmarrës, diplomatë, gazetarë dhe akademikë.
Fjalimet përshëndetëse u mbajtën nga Jovana Radosavljević (NSI), Mentor Vrajolli (QKSS) dhe Bardhi Bakija (Sbunker), duke theksuar kërcënimin nga etnonacionalizmi dhe rolin e shoqërisë civile si masë parandaluese. Gjithashtu, fjalime hapëse mbajtën ambasadori i Shteteve të Bashkuara, Jeffrey Hovenier, dhe ambasadori i Gjermanisë, Jörn Rohde. Ambasadori Hovenier ritheksoi nevojën që Kosova dhe Serbia t’i respektojnë angazhimet për normalizim, kurse ambasadori Rohde bëri thirrje për veprim lidhur me Asociacionin/Bashkësinë e Komunave me Shumicë Serbe dhe kritikoi retorikën përçarëse. Ambasadori i BE-së, Aivo Orav, e konsideroi zgjerimin si prioritet kyç dhe nënvizoi 1 janarin 2027 si moment vendimtar.
Samiti u mbështet nga disa partnerë ndërkombëtarë, përfshirë Rockefeller Brothers Fund, National Endowment for Democracy, Ministria Federale e Punëve të Jashtme e Gjermanisë, SMART Balkans, Konrad-Adenauer-Stiftung dhe Ministria e Punëve të Jashtme e Holandës, nëpërmjet Qendrës Kundër Dezinformimit në Ballkanin Perëndimor.
Paneli 1: Dialogu për Normalizim Kosovë-Serbi – A na duhet një rifillim?
Milica Andrić Rakić (NSI) e moderoi një diskutim mbi dialogun e ngecur. Dragiša Mijačić (InTER) foli për përjashtimin e serbëve të Kosovës. Tefta Kelmendi (ECFR) paralajmëroi se veprimet e fundit të Qeverisë e kanë lënduar besimin. Marko Prelec (ICG) theksoi anashkalimin e çështjeve thelbësore si njohja dhe vetëqeverisja.
Paneli 2: Ruajtja e fokusit Euro-Atlantik në Ballkanin Perëndimor
Moderuar nga Dr. Ramadan Ilazi (QKSS). Helena Ivanov (Henry Jackson Society) kritikoi ciklin e vëmendjes së nxitur nga krizat. Valeska Esch (Ministria Federale e Punëve të Jashtme e Gjermanisë) bëri thirrje për reforma konkrete. Agon Maliqi (analist politik) argumentoi se kredibiliteti i BE-së është zvogëluar dhe bëri thirrje për reforma të brendshme në Bruksel.
Paneli 3: Përballja me ndikimin rus dhe kinez
Dr. Adelina Hasani (QKSS) udhëhoqi një panel mbi ndikimin e dëmshëm nga jashtë. Viktoriia Voronina (Qendra për Studime të Sigurisë) diskutoi për taktikat ruse të dezinformimit. Jeta Loshaj (hulumtuese) vuri në dukje ndikimin e hollë dhe të qëndrueshëm të narrativave ruse. Dr. Ana Krstinovska (ESTIMA) shpjegoi strategjinë e Kinës për varësi ekonomike. Stefan Vladisavljev (Fondacioni BFPE) ngriti shqetësime për rritjen e varësisë financiare të Serbisë ndaj Kinës.
Paneli 4: Analizimi i Potencialit të Planit të Rritjes
Moderuar nga Srđan Majstorović (CEP). Andi Dobrushi (Fondacioni për Shoqëri të Hapur) paralajmëroi për bashkëpunim të politizuar. Anja Quiring (Asociacioni i Biznesit Gjermano-Lindor) theksoi nevojën për siguri ligjore dhe fuqizim institucional. Stefan Ristovski (Instituti për Politika Evropiane) tha se entuziazmi i hershëm për Planin e Rritjes po shuhet si pasojë e vullnetit të dobët politik.
Paneli 5: Elitat politike dhe procesi i integrimit europian – a e duan atë?
Moderuar nga Dr. Simonida Kacarska (Instituti për Politika Evropiane). Nikola Dimitrov (ish-ministër i Punëve të Jashtme të Maqedonisë së Veriut) tha se udhëheqësit shpesh i shmangin angazhimet reale. Katarina Tadić (Fondi Europian për Ballkanin) përmendi regresin demokratik. Visar Ymeri (Instituti për Politika Sociale ‘Musine Kokalari’) ngriti pyetje për gatishmërinë e Kosovës për bashkëpunim rajonal.
Paneli 6: Viti super-zgjedhor – Ridefinimi i peizazhit global
Dr. Sonja Stojanović Gajić e moderoi diskutimin mbi zgjedhjet nëpër botë që po vijnë. Maria Simeonova (ECFR) krahasoi drejtimet e mundshme të politikës së jashtme të Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Lorenzo Conti (EPLO) tha se BE-ja duhet të përshtatet me një rol global në rënie. Marko Savković (Fondi ISAC) bëri një lidhje midis dinamikave të ndryshueshme tregtare dhe pasigurisë rajonale.
Paneli 7: Përballja me dezinformimin në Ballkanin Perëndimor
Moderuar nga Fitim Gashi (Sbunker). Tijana Cvijetićanin (Zašto Ne) kritikoi praktikat senzacionaliste të mediave. Ana Marija Ivković (Alternativna) përmendi raportimin e rremë pas sulmit në Banjskë. Dr. Dren Gërguri (Universiteti i Prishtinës) paralajmëroi për propagandën e ricikluar dhe pasojat e saj në botën reale.
Paneli 8: Siguria kibernetike në Ballkanin Perëndimor – Trendet aktuale dhe drejtimet në të ardhmen
Moderuar nga Hyrije Mehmeti (Universiteti i Prishtinës). Orkidea Xhaferaj (eksperte e sigurisë kibernetike) theksoi mbrojtjen e të drejtave digjitale. Filip Stojanovski (Fondacioni Metamorphosis) bëri një lidhje midis kërcënimeve kibernetike dhe demokracisë së brishtë. Hekuran Doli (ekspert i sigurisë kibernetike) vuri në pah keqpërdorimin e Inteligjencës Artificiale (IA) dhe kapacitetin e dobët institucional.
