NATO-ja dhe BE-ja paraqiten si një kërcënim për sigurinë, e jo si një kornizë për sigurinë kolektive. Rezultati është një politikë e jashtme e dyfishtë – një pjesë e vendit ndodhet në kabinetin e Putinit, tjetra në dhomën e pritjes së BE-së.
Kur Rusia nisi një pushtim në shkallë të plotë të Ukrainës në shkurt të vitit 2022, lufta po zhvillohej mijëra kilometra larg kufijve të Bosnjë-Hercegovinës. Megjithatë, narrativat ruse gjetën shpejt rrugën e tyre në Bosnjë-Hercegovinë, veçanërisht në entitetin boshnjak të Republikës Srpska. Presidenti tani i zëvendësuar i atij entiteti, Milorad Dodik, një aleat i hershëm i presidentit rus Vladimir Putin, shpejt mori përsipër narrativën e Kremlinit, ndërsa filluan të përsëriteshin në publik në Bosnjë-Hercegovinë, historitë rreth “nazistëve ukrainas”, “mbrojtjes së popullit rus nga gjenocidi”, “të drejtës së popujve për vetëvendosje”…
Përveç kësaj, disa nga elitat politike në BH kanë folur për vite me radhë për vendin si një “koloni”, për përfaqësuesit e lartë të BH-së si “mëkëmbës”, për Bashkimin Europian dhe NATO-n si një kërcënim, jo një qëllim politik. Sipas interpretimeve të tilla, sovraniteti i vërtetë nuk vjen nga Brukseli, por nga “bota multipolare”, simbol i së cilës është Moska dhe, gjithnjë e më shumë, edhe Pekini.
Bosnjë-Hercegovina, si një shoqëri e ndarë etnikisht, politikisht dhe mediatikisht, me një kujtim të gjallë të luftës së viteve 1990 dhe një ndjenjë të përhershme pasigurie, është terreni ideal për këtë lloj ndikimi të huaj informativ.
Interesat rusë të paraqitur si të vetët
Për Rusinë, BH-ja nuk është një prioritet ekonomik, por kryesisht një levë politike, paralajmëron Sead Turçalo, dekan i Fakultetit të Shkencave Politike në Sarajevë, në analizën e tij, duke shpjeguar se marrëdhëniet ekonomike bazohen në varësi pothuajse të plotë nga gazi rus, i cili përdoret si presion strategjik, e jo si një biznes i qëndrueshëm.
Në të njëjtën kohë, nëpërmjet mbështetjes për politikat kundër Marrëveshjes së Dejtonit, kërkesave për heqjen e OHR-së dhe bllokimit të sanksioneve perëndimore, Moska po punon për të dobësuar ndikimin perëndimor dhe për ta mbajtur BH-në larg strukturave euroatlantike.
Se kjo nuk fshihet, tregohet nga qëndrimet kërcënuese të deklaruara publikisht të Ambasadës Ruse në Bosnjë-Hercegovinë, se anëtarësimi i BH-së në NATO do të ishte “një hap antirus, ndaj të cilit Moska do të duhej të përgjigjej”.
Kjo është në përputhje me interesat rusë në Ballkanin Perëndimor, të cilët analistë si Dimitar Beçev i përshkruajnë si një përpjekje për të balancuar fuqinë e NATO-s dhe BE-së, për ta pozicionuar Rusinë si një faktor përçarës për iniciativat perëndimore dhe për ta përdorur rajonin si një levë ndikimi ndaj Brukselit dhe Uashingtonit.
Narrativat e huaja, përfshirë ato ruse, depërtojnë nëpërmjet ambasadave, rrjeteve mediatike, projekteve ekonomike dhe “bashkëpunimit kulturor”, por ndikimi i tyre i vërtetë vjen vetëm kur politikanët vendas i marrin në konsideratë. Në atë pikë, vija ndarëse midis ndikimit të huaj dhe atij vendas bëhet praktikisht e padukshme, dhe votuesi mesatar mendon se nuk po shikon propagandën ruse, por “mbrojtjen lokale të interesave kombëtarë”.
Dhe zyrtarët që vijnë nga entiteti boshnjak i Republikës Srpska i paraqesin interesat dhe qëllimet ruse si të tyret, ndërsa ndërtojnë një imazh të Rusisë si mbrojtësja kryesore e sovranitetit të këtij entiteti. Dodiku dhe bashkëpunëtorët e tij përdorin mekanizmat e vetos për të bllokuar sanksionet kundër Rusisë, për të sfiduar anëtarësimin në NATO, për të penguar miratimin e ligjeve pro-europiane dhe për të sulmuar sistematikisht Përfaqësuesin e Lartë – pikërisht në përputhje me politikën ruse ndaj Bosnjë-Hercegovinës. Në diskursin publik, kjo shitet si një mbrojtje e “sovranitetit” dhe “neutralitetit”.
Midis Brukselit dhe Moskës
Formalisht, historia duket krejtësisht ndryshe. BH-ja është kandidate për anëtarësim në BE – anëtarësimi në këtë bashkësi politike dhe ekonomike të shteteve europiane është qëllimi i saj kryesor i politikës së jashtme, madje raportet nga Brukseli theksojnë një shkallë të lartë të përafrimit me politikën e jashtme dhe të sigurisë të Bashkimit, duke përfshirë deklaratat dhe masat ndaj Rusisë.
Megjithatë, se gjërat janë më të ndërlikuara, u konfirmua së fundmi nga ministri i Jashtëm i BH-së, Elmedin Konakoviç, i cili deklaroi se BH-ja “mbështet plotësisht politikën e sanksioneve të Bashkimit Europian ndaj Rusisë dhe Bjellorusisë”, por “zbatimi i saj ende po bllokohet nga SNSD-ja, pavarësisht procedimeve të fundit juridike kundër presidentit të saj, Milorad Dodik”.
Më herët, ministri i Shtetit për Tregti të Jashtme dhe Marrëdhënie Ekonomike, Stashaa Kosharac, i cili vjen nga SNSD-ja e Dodikut, nënshkroi një memorandum në emër të BH-së me një agjenci ruse që është në listën e sanksioneve të BE-së, ndërsa Ambasada Ruse në BH u mburr me seancën e komisionit të përbashkët për bashkëpunim tregtar dhe ekonomik në Soçi.
Vetë Milorad Dodiku zhvilloi disa takime me Putinin, ministrin e Jashtëm rus Sergej Lavrov dhe zyrtarë të tjerë rusë. Afërsia e tyre ilustrohet më së miri nga fakti se Putinit iu dha Urdhri i Republika Srpska, urdhri më i lartë në këtë entitet boshnjak, ndërsa nga ana tjetër, Putini i dha Dodikut Urdhrin Aleksandër Nevski, një nga çmimet më të rëndësishme ruse.
Në analizën e tij, Turçalo e përshkruan Dodikun – i cili, megjithëse nuk është më president i entitetit boshnjak të Republika Srpska, ende dominon jetën politike në atë pjesë të Bosnjë-Hercegovinës – si “kolona e pestë më e shquar ruse në Ballkanin Perëndimor”.
Lufta e informacionit mbi Ukrainën e forcoi më tej atë marrëdhënie. Që nga fillimi i pushtimit të plotë rus të Ukrainës, Ambasada Ruse në Bosnjë-Hercegovinë ka rritur praninë e saj në mediat sociale, me qëllim imponimin e versionit të saj të ngjarjeve, dokumenton Detektor.
Narrativat rreth një “operacioni special ushtarak” pretendojnë se krimet në vende si Buça ishin “të inskenuara” dhe paralelet midis Donbasit dhe Srebrenicës transmetohen vazhdimisht, me anë të së cilave gjenocidi në Srebrenicë relativizohet ose vihet në dyshim hapur. Kjo përshtatet lehtësisht me revizionizmin tashmë ekzistues në skenën politike dhe mediatike në entitetin boshnjak të Republikës Srpska.
Kjo mbështetet edhe nga deklaratat e akterëve vendas. Për shembull, në maj 2025, Dodiku deklaroi në një intervistë për Russia Today se “Putini është përgjigjur në mënyrë mjaft të justifikuar, duke nisur një operacion ushtarak special, pas gënjeshtrave të shumta nga Perëndimi”.
Edhe më i qartë ishte bashkëpunëtori i tij i ngushtë, Darko Banjac, i cili deklaroi se ai “ndihej keq që operacioni special i Federatës Ruse nuk u shtri te të gjithë fashistët dhe nazistët” dhe se nuk donte t’i bashkohej “asaj organizate të mallkuar europiane të quajtur Bashkimi Europian”, sepse ajo hedh poshtë vlerat që BE-ja u jep të drejtave të njeriut dhe identiteteve të ndryshme.
Në të njëjtën linjë, NATO-ja dhe BE-ja paraqiten si një kërcënim për sigurinë, e jo si një kornizë për sigurinë kolektive. Rezultati është një politikë e jashtme e dyfishtë – një pjesë e vendit ndodhet në kabinetin e Putinit, tjetra në dhomën e pritjes së BE-së.
Narrativa e “sovranitetit” dhe “neutralitetit” relativizon detyrimet ndaj BE-së dhe NATO-s. Kështu, ndikimi i informacionit të huaj pushon së qeni “diçka” nga jashtë dhe bëhet pjesë e gjuhës së politikës së brendshme.
